Wokół mistrzów Grupy Janowskiej

Dział Etnologii Miasta. Nikiszowiec

Adres.Godziny otwarcia

Osiedle Nikiszowiec było budowane od roku 1908 do lat 20. XX wieku dla pracowników kopalni „Giesche”. W 1924 roku tereny te wraz z pobliskim Giszowcem zostały przyłączone do gminy Janów. Po II wojnie światowej kopalnia „Giesche” zmieniła nazwę na „Wieczorek”, a w 1960 roku Nikiszowec został przyłączony do Katowic. W 1946 roku przy kopalni „Wieczorek” powstała świetlica, którą z czasem przekształcono w klub. Postarał się o to popularny w środowisku górniczym działacz kulturalny i społeczny z Janowa – Otton Klimczok. Sam wyszukał uzdolnionych plastycznie robotników i utworzył z nimi zespół plastyków amatorów. W pierwszym okresie istnienia, do 1956 roku członkowie musieli malować zgodnie z zasadami realnego socjalizmu. Po 1956 roku artyści mieli już większą swobodę i mogli indywidualnie rozwijać talenty, a Klimczok sprowadził do grupy nauczyciela malarstwa Zygmunta Lisa. Instruktor nie narzucał podopiecznym swoich upodobań artystycznych. Otton Klimczok przez lata starał się u władz kopalni o wybudowanie na Nikiszowcu większego ośrodka skupiającego życie kulturalne.
Dzięki jego staraniom w pobliżu głównego budynku kopalni powstał Zakładowy Dom Kultury. Po śmierci Klimczoka w 1971 roku z pracy zrezygnował Zygmunt Lis. Grupa plastyczna działała nadal. Przez koło plastyczne przewijało się wiele malujących osób, nikt już jednak nie dorównał sławą artystom z początku działalności grupy. Specyfikę zespołu dostrzegł Seweryn A. Wisłocki – antropolog kultury, publicysta, krytyk sztuki i wieloletni przyjaciel malarzy z Zespołu Plastyków Amatorów przy KWK „Wieczorek”. Aby podkreślić wyjątkowość tych ludzi i odróżnić ich od innych zespołów amatorskich, wymyślił dla nich nazwę: Grupa Janowska.

Artystów połączyła wspólnota kulturowa, miejsce zamieszkania w osiedlach robotniczych Janowa, praca w kopalni „Wieczorek” lub pobliskich zakładach przemysłowych, pochodzenie z górniczych rodzin, podobne losy wojenne i tradycja mikroregionu. Obrazy artystów znajdują się w zbiorach prywatnych oraz kolekcjach muzeów w Polsce i za granicą.
Pierwszymi członkami Grupy Janowskiej byli m.in.: Teofil Ociepka, Ewald Gawlik, Paweł Wróbel, Erwin Sówka, Leopold Wróbel, Eugeniusz Bąk, Paweł Stolorz, Antoni Jaromin, Bolesław Skulik, Gerard Urbanek.

Grupa Janowska nadal istnieje.Współcześnie tworzy ją 16 osób: Sabina Pasoń, Stefania Krawiec ,Sylwia Gromacka-Staśko, Jan Czylok, Antoni Długi, Janusz Gawlik, Andrzej Górnik, Grzegorz Haiski, Jan Jagoda, Czesław Jurkiewicz, Paweł Kurzeja, Andrzej Lubowiecki, Zdzisław Majerczyk, Dieter Nowak, Piotr Porada i Artur Śmieja.
Artyści spotykają się w Filii MDK „Szopienice – Giszowiec” w Katowicach. Grupa Janowska uznawana jest za fenomen w skali europejskiej i światowej.

Justyna Jarosz

Wystawom „Grupa Janowska 1946 – 2016” oraz „Wokół Mistrzów Grupy Janowskiej” towarzyszy projekcja filmów archiwalnych TVP S.A.:
„Podróż Erwina”, reż. Adam Sikora, 2005 r.
„Van Gogh z Giszowca”, reż. Marianna Dufek-Durczok, 2005 r.
„Ewalda Gawlika śląskie malowanie” ,reż. Wiesław Głowacz, 1990 r.
„Malarstwo naiwne Erwina Sówki”, reż. Marianna Dufek-Durczok, 2001 r.
„A życie toczy się dalej- Paweł Wróbel, autorstwa Ewa Kozik, 2015 r.