W

 

WAGONS-LITS/COOK, World Travel Service WLC, potocznie: Biuro Cooka; biuro usług turystycznych; powstało w 1927 w Londynie, zajmowało się sprzedażą kuszetek, rezerwacją miejsc sypialnych w pociągach pośpiesznych; w Katowicach od połowy l. 30. XX w., z siedzibą przy ul. Dyrekcyjnej 9; zamknięte 1 IX – 21 XII 1939, przejęte przez przedstawiciela Urzędu Powierniczego Wschód, zostało włączone do struktur niemieckiej organizacji Reisebüro der Internationalen Schlafwagen-Gesellschaft; prowadziło działalność w l. 1945– 48 i od połowy l. 60. do końca l. 80. Drugie biuro turystyczne w Katowicach.
J. Gaj: Dzieje turystyki w Polsce. Warszawa 2008.

WELTOUR-RADIO KATOWICE, pierwsza w województwie śląskim, profesjonalna grupa kolarska kategorii 3 wg Międzynarodowej Unii Kolarskiej (UCI), powstała w poł. l. 90 XX w. na bazie sekcji kolarskiej ►Policyjnego Klubu Sportowego Katowice; po połączeniu (2003) z zagłębiowską grupą kolarską Ambra Obuwie – SNC Odziez/Servisco-Koop przeniosła się do Sosnowca, gdzie występowała p.n. Weltour-Radio Katowice-Ambra; przerwa w działalności w l. 2004-2006), odrodziła się w 2007, zakończyła działalność w 2008 i przekształciła się w grupę amatorską; członkowie: 11 (2001), 15 (2003), głównie narodowości polskiej, 1 Ukrainiec. Była jak dotąd ostatnią strukturą kolarstwa szosowego w Katowicach, prekursorem kolarstwa MTB. Działacze: Henryk Krawczyk, Jarosław Machalec, Bogusława Pelka; 4 (1–0–3) medale MP (1997–2003); sportowcy: Grzegorz Gronkiewicz, Tomasz Kłoczko, Kazimierz Stafiej, Dariusz Wojciechowski.

Osiągnięcia kolarzy Weltour Radio Katowice

rokImię nazwiskokonkurencjamiejsce
1995 Tomasz Kłoczko wyścig górski 3
1998 Tomasz Kłoczko wyścig górski 1
1998 Artur Krasiński wyścig górski 3
1999 Kazimierz Stafiej wyścig górski 3

 

WEŁNOWIECKI PARK W KATOWICACH, park w katowickiej dzielnicy Wełnowiec, pomiędzy ulicami: Cisową, Jesionową i Owocową; teren zieleni urządzonej z placami zabaw o powierzchni 4,18 ha. Od wschodu graniczy z terenami zadrzewionej pokopalnianej hałdy (według planów Urzędu Miasta Katowice tereny te stanowią naturalne zaplecze rekreacyjne parku i rezerwę terenu pod jego powiększenie). Nazwa nadana oficjalnie uchwałą Rady Miasta Katowice nr LXV/1303/10 z 27 IX 2010 była używana potocznie już wcześniej; park istniał już w okresie międzywojennym. Przez park biegnie ►Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego.

WESOŁA FALA, ośrodek wypoczynkowy z zbiornikiem wodnym położony na granicy Katowic i Mysłowic w obrębie ►Leśnego Pasa Ochronnego GOP, niedaleko rezerwatu przyrody ►Las Murckowski, nad rzeką Przyrwą; węzeł szlaków turystycznych (►Szlaku Turystycznegoy Wesołej Fali, ►Szlaku Turystycznego im. Mariana Kantora-Mirskiego i ►Hołdunowskego Szlaku Turystycznego). Osrodek dysponuje: kortami tenisowymi, wypożyczalnią sprzętu wodnego, placem zabaw, restauracją, klubem jeździeckim, kołem wędkarskim i domkami kempingowymi do wynajęcia.
B Tokarska-Guzik: Przyroda Katowic. Katowice 1995.

WICHER BOGUCICE (Katowice II), Towarzystwo Cyklistów, zał. 12 IV 1931, prezes: Man sekretarz: Krakowczyk, kapitan sportowy: Seget, siedziba: restauracja Zagórskiego.
„Polonia” 1931, nr 2128, 2345.

WIERCHY, klub turystyki górskiej, zał. w maju 1959, kontynuował działalność Komisji Turystyki Górskiej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego; prezes: Zbigniew Rowiński; w 1961 zorganizował IX Nocny Rajd Górski. Rozwiązany w 1962.
Katowicki Oddział PTTK w latach 1922–1975. Katowice 1976.

WIEŻA JANÓW, klub szachowy; w l. 1927–1939 członek Polskiego Związku Szachowego Województwa Śląskiego; uczestnik drużynowych i indywidualnych mistrzostw Śląska. Działacz: Pieczka.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922-1939. Opole 2008; „Polska Zachodnia” 1928, nr 290.

WIEŻA SPADOCHRONOWA W KATOWICACH, konstrukcja stalowa; w pierwotnej wersji wys. 50–62 m (obecnie 35 m) w ►Parku im. Tadeusza Kościuszki, jedyna zachowana (i największa) w Polsce; zbudowana w 1937 r. z inicjatywy ►Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Jej projekt wykonano w Biurze Technicznym Budowy Mostów w Chorzowie, projektantem był Jerzy Kozubek.
Wieża posiadała schody prowadzące na szczyt, wewnętrzny szyb windowy z kursującą dwuosobową windą elektryczną, platformą na szczycie wieży, z której wykonywano skoki, wokół której zamontowano stalową balustradę obrotową (umożliwiającą skoki bez względu na kierunek wiatru), z zamontowanymi drzwiami. Spadochron połączony był stalową linką z obracanym wysięgnikiem oraz przeciwwagą, która poruszała się w rurze umieszczonej w osi wieży. Do końca lat 50. XX w. (odbudowana 1951 z inicjatywy ►Ligi Lotniczej) była wykorzystywana do początkowego szkolenia lotniczego i szkolenia skoczków spadochronowych; obecnie miejsce upamiętnione, jeden z punktów oporu w czasie obrony Katowic (1939), zob. też ►Szlak Bohaterów Wieży Spadochronowej.
Polskie lotnictwo sportowe. Almanach, Kraków 1986; T. Czylok: Szlak wieży spadochronowej, Katowice 1991.

WODNIK 29 KATOWICE, jednosekcyjny klub pływacki, zał. 2007 przy Szkole Podstawowej nr 29 w Katowicach. W 2016 skupiał 14 zawodników, którzy trenują na basenie w Kostuchnie; działa też oddział Master. Klub jest członkiem ►Śląskiego Związku Pływackiego i Polskiego Związku Pływackiego; zawodnicy uczestniczą w Mistrzostwach Śląska w dziecięcych kategoriach wiekowych. Kadrę trenerską tworzą absolwenci AWF Katowice. Funkcje prezesa pełni Michał Spławiński.
http://wodnik29.pl/zawody.html.

WOJEWODSCHAFT FUßBALLVERBAND, centrala regionalna niemieckich klubów piłki nożnej w przemysłowej cz. województwa śląskiego (zał. 7 VIII 1921) w Królewskiej Hucie, od 1922 w Katowicach (43 kluby); rozgrywki o mistrzostwo Górnego Śląska w obwodach katowickim i królewskohuckim; poczynił nieudane próby połączenia się z centralą niemieckiego piłkarstwa we Wrocławiu, a także z Polskim Związkiem Piłki Nożnej w Krakowie; po „demonstracji zbrojnej” oddziału ►Związku Byłych Powstańców na boisku KS ►„Diana” Katowice (IV.1923) zakończył działalność; niemieckie kluby przystąpiły do ►Górnośląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, bądź łączyły się z polskimi organizacjami sportowymi w poszczególnych miejscowościach. Prezes Paul Stephan.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim w latach 1922–1939, Opole 2008; A. Szlak wieży spadochronowej, Katowice 1991. A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

WOJEWÓDZKA FEDERACJA SPORTU W KATOWICACH, stowarzyszenie związków i klubów sportowych (działające w okresie 12 VI 1973–1991), przekształconych w sekcje sportowe WFS; w strukturach Polskiej Federacji Sportu (1973–1978), potem w strukturze Departamentu Sportu Wyczynowego Ministerstwa Sportu i Turystyki; działające w zakresie sportu kwalifikowanego (prawidłowa obsługa administracyjno-finansowa, pomoc merytoryczno-szkoleniowa, szkolenie i doskonalenie kadry trenersko-instruktorskiej i sędziowskiej, organizacja wojewódzkich spartakiad młodzieży, przygotowanie kandydatów do występów w Ogólnopolskich Spartakiadach Młodzieży. Organem wykonawczym WFS było biuro z siedzibą przy ul Stanisława 9 w Katowicach; przekształcone na makroregion sportowy (1982) obejmujący województwa: katowickie, bielskie, częstochowskie i opolskie; bez sekcji ►Ludowych Zespołów Sportowych, klubów Zrzeszenia Sportowego Spółdzielczości Pracy ►Start, Okręgowego Związku Piłki Nożnej (obecnie ►Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach), które wystąpiły z WFS (1981). WFS zrzeszała 23 związki sportowe, 150 klubów, 12 tys. zawodników, 1203 szkoleniowców, 1407 sędziów (1986); prezesi: Roman Szeląg, Witold Pietrek, Julian Sobas.
W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

WOJEWÓDZKI KOMITET UPOWSZECHNIANIA PŁYWANIA W KATOWICACH, struktura (w latach 1962-–75) przy ►Wojewódzkim Komitecie Kultury Fizycznej w Katowicach: zadania: nauka pływania, podnoszenie stopnia bezpieczeństwa na wodach strzeżonych i niestrzeżonych, opieka nad obiektami służącymi nauce pływania, propaganda sportu pływackiego.
W. Klimontowicz, Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

WOJEWÓDZKI KOMITET WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PRZYSPOSOBIENIA WOJSKOWEGO W KATOWICACH, regionalna struktura kierująca całokształtem spraw związanych z kulturą fizyczną (wychowanie fizyczne i przysposobienie wojskowe) w armii i poza nią, od 1927 w obrębie województwa śląskiego; odegrała podstawową rolę w realizacji idei mecenatu państwowego w kulturze fizycznej. Funkcjonowała w dwóch pionach: wojskowym, podległym Dowództwu Okręgu Korpusu V z siedzibą w Krakowie – kierowanym przez kadrę wojskowych (kierowników); fachowo-technicznym, podległym Państwowemu Urzędowi Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie, koordynującym pracą poza sferą wojskową. Podlegały mu struktury niższego szczebla; miejskie (m.in. ►Miejski Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Katowicach), powiatowe i gminne komitety WF i PW; jego zadaniem było koordynowanie działalności organów państwowych Ministerstwa Spraw Wojskowych, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych oraz organizacji społecznych (klubów sportowych, struktur typu wf i pw w organizacjach paramilitarnych i młodzieżowych). Do pracy zapraszano działaczy cywilnych. WKWFiPW składał się z 8 osób (wojewody, dowódcy okręgu korpusu, od 1928 także kuratora szkolnego i 4 działaczy społecznych); dysponował budżetem, o który stale rywalizowały ►Związek Powstańców Śląskich i ►Związek Strzelecki; wchłonął ►Śląską Radę Sportową; był inicjatorem utworzenia ►Śląskiego Podkomitetu Olimpijskiego; przy WKWFiPW funkcjonowała ►Poradnia Lekarsko-Sportowa; w polu zainteresowania tej instytucji znalazły się budownictwo sportowe (inicjator przebudowy ►Starej Strzelnicy w Zawodziu, budowy obiektów dla ►Ośrodka Wychowania Fizycznego w Katowicach, zob. też ►Technikum Wychowania Fizycznego w Katowicach przy ul Raciborskiej). WKKFiPW sprawował mecenat państwowy w zakresie kultury fizycznej, zwracając uwagę na podniesienie kultury fiz. społeczeństwa, rozwój i pogłębienie w społeczeństwie poczucia społecznego i organizacyjnego; wspierał sport polski na Zaolziu i w Rejencji Opolskiej. Instytucja istniała w l. 1927–1939. W zupełnie innych realiach społeczno-politycznych nominalnie nawiązywała do jego zakresu działań struktura istniejąca w l. 1946–1948 (zob. ►Wojewódzki Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (2). Organem prasowym było czasopismo „Na Straży”; działacze i członkowie: Michał Grażyński, Karol Grzesik, mjr Andrzej Hałaciński, mjr Henryk Kowalówka, dr Ignacy Nowak, Ludwik Ręgorowicz, kpt Tadeusz Smołucha, Józef Uhacz, gen. Józef Zając;
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; J. Kęsik: Wojsko polskie wobec tężyzny fizycznej społeczeństwa 1918–1939; P. Rozwadowski: Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego 1927–1939. Warszawa 2000.

WOJEWÓDZKI MILICYJNY KLUB SPORTOWY KATOWICE, zał. 1945, pierwszy milicyjny KS w Katowicach. Po połączeniu w l. 1946 i 1949 z KS ►„Piechur” Katowice, KS ►„Płomień” Katowice i ►„ORMO-Zryw” Katowice dał początek KKS ►„Gwardia” Katowice. Zapoczątkował rozwój organizacyjny boksu (angażując m.in. kadrę bezdomnych po II wojnie światowej pięściarzy warszawskich) w województwie śląsko-dąbrowskim.
H. Marzec: 80 lat śląskiego boksu. Katowice 2002.

 

WOJEWÓDZKI URZĄD WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PRZYSPOSOBIENIA WOJSKOWEGO W KATOWICACH (2); organizator sportu i przysposobienia wojskowego w województwie śląsko-dąbrowskim, zał. 13 IV 1946, od 8 XII 1946 z siedzibą przy ul. Raciborskiej 1; działalność w sekcjach wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego; powstał na bazie sekcji sportu Wojewódzkiego Urzędu Informacji i Propagandy w Katowicach; sporządził ewidencję związków sportowych, klubów sportowych, obiektów sportowych na terenie województwa śląsko-dąbrowskiego; pilotował sprawy odbudowy stadionu sportowego w Katowicach, ►Torkatu, sal ►Wojewódzkiego Ośrodka Wychowania Fizycznego w Katowicach; prowadził akcję szkoleniową – kursy letnie i zimowe w ramach współpracy z jednostkami wychowania fizycznego. Zakończył działalność w 1948. Dyrektorem WUWFiPW był Stefan Kisieliński.
B. Cimała, A. Steuer: Sport w województwie katowickim. Struktura, baza, kadry. W: Z dziejów kultury fizycznej na Śląsku: rozwój kultury fizycznej na Śląsku w latach 1919–1989, T. 1. Katowice 2009.

WOLNOŚĆ ZAŁĘSKA HAŁDA, RKS, zał. 24 VII 1932, należał do ►Stowarzyszenia Robotniczych Klubów Sportowych w Katowicach; sekcja piłki nożnej (pierwszy występ w dniu sportu robotniczego w Katowicach 15 VIII 1932), uczestnik rozgrywek o mistrzostwo robotniczych klubów sportowych woj. śląskiego w piłce nożnej; siedziba: ul. Załęska Hałda 15; w 1939 majątek został przejęty przez Treuhandstelle Ost, następnie przekazany Sport Clubowi Blau-Weiß Idaweihe; próby reaktywowania RKS podjęte w 1945 przez OMTUR i PPS skończyły się na apelu prasowym. Działacze: Faustyn Derej, Jan Duka, Paweł Goleśny, Franciszek Szymczyk.
APK, zesp. Dyrekcja Policji Katowic, sygn. 117, Treuhandstelle Ost sygn. 2250; A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu 1895–1998. „Kronika Katowic”, t. 8. Katowice 1999; „Gazeta Robotnicza” 1933, nr 15, 29, 142.

WYDZIAŁ SPORTOWY STOWARZYSZENIA MŁODZIEŻY POLSKIEJ w Katowicach, centrala regionalna dla parafialnych młodzieżowych sekcji sportowych, zał. 1925. Utworzony w strukturze ►Śląskiego Związku Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży Polskiej w Katowicach, z odrębną administracją dla Okręgu Przemysłowego i Cieszyńskiego; podlegał centrali poznańskiej. Powstał z inicjatywy prymasa Augusta Hlonda oraz ks. Leopolda Biłko; początkowo jednoosobowe kierownictwo pełnił naczelnik sportu Wiktor Madejczyk, później ks. Alfons Krawczyk. Realizował prekursorską ideę wychowania młodzieży przez sport ks. Jana Bosco; skoordynował dotychczasowe jednostkowe działania katolickich grup młodzieży polskiej, m.in. w Królewskiej Hucie, Frydenshucie (szczególnie w okresie plebiscytowym). Był członkiem Sekretariatu Generalnego ►Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej, komórki z której w 1929 powstały Wydział Sportu (Wincenty Karuga) i Wydział Szachowy (Roman Bąk). Podlegali mu naczelnicy w 7 wyodrębnionych okręgach (katowickim, kochłowickim, mysłowickim, tarnogórskim, mikołowskim, rybnickim, cieszyńskim). Prowadził mistrzostwa okręgowe Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej w skali diecezji śląskiej (koszykówka, piłka nożna, lekkoatletyka, narciarstwo, szachy, hokej na lodzie, tenis stołowy), zorganizował wymianę przygraniczną z polskimi katolickimi klubami sportowyni rejencji opolskiej i na Zaolziu. Należał do ►Śląskiej Rady Sportowej. W ►Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży Męskiej (1933) miejsce Wydziału Sportowego zajęły Komisja Wychowania Fizycznego i Komisja Szachowa. Działacze: ks. J. Matuszek. Sportowcy: Wilhelm Chmiel, bracia Jan i Franciszek Klukowscy, Matylda Majowska-Szyndler, Werba.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; M. Ponczek: Z działalności Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży Męskiej i Żeńskiej w dziedzinie kultury fizycznej na Górnym Śląsku w II Rzeczypospolitej. W: Z najnowszej historii kultury fizycznej w Polsce. Red. B. Woltmann. T. 3. Gorzów Wlkp. 1998.

WYDZIAŁ SPORTU ODDZIAŁÓW MŁODZIEŻY POLSKIEGO ZWIĄZKU PRACOWNIKÓW, zał. 1931. Miał oddziały w Chorzowie, Katowicach, Nowym Bytomiu, Mysłowicach, Siemianowicach, Szopienicach, Świętochłowicach, Wielkich Hajdukach, które należały do: Okręgowych Związkow Sportowych (ŚLOZLA, ŚLZWTS). Działacze: Jerzy Dziuba, J. Dziura, E. Latka, A. Loch, G. Poloczek, R. Wielgosz.
R. Sobecki: Koszykówka mężczyzn na Górnym Śląsku w latach 1922–1998. Katowice 2010 – praca licencjacka napisana pod kier. prof. M. Ponczka na AWF w Katowicach; A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008.

WYŻSZA SZKOŁA LOTÓW NAD TERENAMI PŁASKIMI, zał. 1937 z inicjatywy działaczy ►Obwodu Miejskiego LOPP W Katowicach – pionierska w Polsce, zaczęła ćwiczyć nowatorskie loty za pomocą szybowców holowanych za samolotem na lince; dała początek motoszybownictwu i akrobacji szybowcowej. Szkolono pilotów z najwyższą licencją D – wyszkolono 23 akrobatów i 10 pilotów motoszybowców. Absolwenci w 1938 brali czynny udział w rewindykacji Zaolzia w zwiadzie lotniczym.
A. Steuer: Z dziejów szybownictwa w woj. śląskim 1928–1939. W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł