V

 

VERBAND KATTOWITZER BALLSPIEL, pierwsza niemiecka centrala sportowa w Katowicach, zał. 1906. Tworzyło ją 6 klubów, m.in.: Preußen 05 Kattowitz (zob. ►Erster Fußballclub Kattowitz), Sport Club ►Diana Katowice, Sport Club ►Germania, 06 Zalenze (zob. ►06 Katowice). Zajmowała się organizacją piłki nożnej w Katowicach; przyłączyła się do Süd- Ostdeutscher Fußball Verband we Wrocławiu.
P. Czado: Początki piłki nożnej w Katowicach. W: Z dziejów polskiej i niemieckiej kultury fizycznej na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku. Red. M. Ponczek. „Zeszyty Metodyczno-Naukowe”. Nr 18. AWF, Katowice 2005.

VEREIN ZALENZER SPORTFREUNDE, niemieckie stowarzyszenie sportowe, zał. III 1922, jednosekcyjny klub piłkarski. Siedziba mieściła się w restauracji Ani Ebel. Do VI 1923 członek Oberschlesische Fußballverband, w 1923 przyłączyło się do Górnośląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach. Nie wykazało żadnej aktywności sportowej. Zastrzeżenia do pracy klubu miały katowicka i załęska policja, traktując klub jako siedlisko szowinistów niemieckich. Funkcję prezesa pełnił Paweł Ameske.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

VICTORIA KATOWICE, młodzieżowy klub piłki nożnej, zał. 2013; siedziba: ul. Marmurowa 18, uczestniczy w rozgrywkach o mistrzostwo klasy B.

VOLKS- UND JUGENDSPIELE, Akcja gier ludowych i młodzieżowych, zapoczątkowana 1902 w Królewskiej Hucie przez Michaela Muenzera, objęła wszystkie miejscowości rejencji opolskiej; wspierana przez władze szkolne. W Katowicach ruszyła ok. 1905; w okręgu uprawiano: biegi gońców, dwa ognie, palanta, piąstkówkę, piłkę uszatą, tamburyno, ujęte w wieloboje zestawy konkurencji lekkoatletycznych, w zimie: łyżwiarstwo figurowe; organizacje brały udział w największej imprezie akcji – X kongresie w Gliwicach (1909).

Organizacje Akcji Volks- und Jugendspiele

Lp.Nazwa organizacjiMiejscowośćDataProgram
1 Spielverein Bogucice ok.1905 piąstkówka, tamburyno
2 Spiel u. Eislaufverein Brynów 1913 brak informacji o sekcjach
3 Spielverein Borki 1913 palant
4 Spiel u. Eislaufverein Dąb przed 1911 palant, piąstkówka tamburyno, trójbój i pięciobój lekkoatletyczny
5 Turnverein Dąb 1909 piąstkówka, piłka uszata
6 Turnverein Giszowiec    
7 Männer TV Janów   piąstkówka
8 Jugendverein Janów   bieg gońców, piąstkówka, piłka uszata
9 Spielverein Janów 1912  
10 Spiel u. Eislaufverein Józefowiec 1912 bieg gońców, palant, piąstkówka, tamburyno
11 Altes Turnverein Katowice 1861 bieg gońców, palant, piąstkówka
12 Diana Katowice 1904 piłka nożna
13 Preußen Katowice   piłka nożna
14 Spiel und Eislaufverein Katowice przed 1909 łyżwiarstwo figurowe, piąstkówka, tamburyno, trójbój i pięciobój lekkoatletyczny
15 Turn und Spielverein Załęska Hałda    
16 Turnverein Kostuchna    
17 Spielverein Kostuchna 1912 palant
18 Turn und Spielverein Ligota przed 1911 palant, piąstkówka, tamburyno
19 Spielverein Mała Dąbrówka ok.1905 bieg gońców, palant, piąstkówka
20 Spiel u. Eislaufverein Mała Dąbrówka    
21 Szkoła Murcki przed 1905  
22 Turn und Spielverein Murcki przed 1911 palant, piłka uszata
23 Spielverein Nikiszowiec 1917 bieg gońców, korfball, piąstkówka, tamburyno
24 Spielverein Podlesie 1912 tamburyno
25 Altes Turnverein Rozdzień   tamburyno
26 Spielverein „Einigenkeit” Rozdzień 1912 bieg gońców, palant, piłka uszata
27 Deutsche Jugendverein Szopienice przed 1911 palant, piąstkówka, tamburyno, trójbój i pięciobój lekkoatletyczny
28 Turnverein „Jahn” Szopienice    
29 Turnverein Wełnowiec    
30 Spiel und Eislaufverein Załęże przed 1911 łyżwiarstwo figurowe, tamburyno, trójbój i pięciobój lekkoatletyczny
31 Turnverein Załęże    
32 Spielverein Zawodzie przed 1909 palant, piąstkówka, tamburyno
33 Turn und Spielverein Zawodzie    

Archiwum Państwowe Katowice, zesp. Landratura Katowice, sygn.355.; Oddział Terenowy Pszczyna zesp. Archiwum Książąt Pszczyńskich, sygn. XIII-1040.

VORWÄRTS KATOWICE, Turnverein V. Kattowitz, zał. 1882, druga organizacja turnerska w Katowicach, której założycielami byli: Bonk, Gierth, Hoinks, Hoffmüller, Glombik, Hermann. Siedziba mieściła się przy ul. Grundmannstraße (ob. ul. 3 Maja). Organizacyjnie przydzielona do I Oberschlesische Turn Gau, ►Deutsche Turnschaft in Polnisch Schlesien, ►Deutsche Turnschaft in Polen. Od 1903 działała sekcja kobieca, wg niektórych opracowań pierwsza w rejencji opolskiej. W l. 1904–1905 organizacja dała początek klubom sportowym: ►Erster Fußball Club (I FC) i ►„Diana”; włączyła się do akcji ►Volks- und Jugendspiele (brała udział w kongresie tej akcji w Gliwicach w 1909). Sekcja piłki ręcznej jedenastoosobowej w l. 1933–1939 należała do ►Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Ręcznej, uczestniczyła w rozgrywkach mistrzowskich organizowanych przez tę centralę. Istniała do 1945.
T. Jurek: Kultura fizyczna mniejszości niemieckiej w Polsce w latach 1918–1939. Gorzów Wlkp.– Poznań 2008.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł