O

 

OCHOJSKI SZLAK TURYSTYCZNY, znakowany (czarny) pieszy szlak turystyczny w województwie śląskim (dł. 18,1 km). Pierwotnie przebiegał od stacji kolejowej PKP Katowice-Ochojec do stacji kolejowej PKP Katowice-Kostuchna, obok rezerwatu Ochojec; w 2000 zmodyfikowany i wydłużony do Lędzin (Zamoście, Pomnik); poprowadzony granicą rezerwatu, przebiega w większości przez tereny leśne; atrakcją jest Płone Bagno. Dawny przebieg wyznaczają obecnie następujące szlaki: czarny (Ochojec PKP – Ochojec Rezerwat), niebieski (Ochojec Rezerwat – Kostuchna Las), żółty (Kostuchna Las – Kostuchna Łopianowa – fragment ►Szlaku Historii Górnictwa Górnośląskiego), czarny (Kostuchna Łopianowa – Kostuchna PKP).

ODDZIAŁ MIĘDZYUCZELNIANY PTTK W KATOWICACH, zał. w 1959 (wg innych źródeł w 1963) z inicjatywy członków Międzyuczelnianego Koła PTTK; działalność prowadzona jest na Uniwersytecie Śląskim, Uniwersytecie Ekonomicznym, Śląskim Uniwersytecie Medycznym; w strukturach OM działały bądź działają: Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich, Akademicki Klub Turystyczny „Gronie”, Sekcja Żeglarska PTTK (do 1969), komisja wydawnicza; 1320 członków (1980); prezesi: Janusz Kalinowski, Grzegorz Górka, Zygmunt Kałuża, Zenon Ledwoch, Jerzy Wróblewski, Krystyna Borys.
J. Nowak: Działalność Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w województwie katowickim w latach 1951–1985 (zarys historyczny). Katowice 1989.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ BRYNÓW, organizacja młodzieżowa, zał. 8 IV 1934, liczba członków: 15 (1933), 44 (1934); sekcje: lekkoatletyczna, tenisa stołowego; prezes: Piotr Napora.
Sprawozdanie roczne z działalności Organizacji Młodzieży Powstańczej. Katowice [b.m.w.], 1935.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ CENTRUM, zał. 14 III 1933 dla Śródmieścia Katowic. Członkowie: 27 (1933) 87 (1934); świetlica, teatr, szachy; prezes: Łukasz Baron.
Sprawozdanie roczne z działalności Organizacji Młodzieży Powstańczej. Katowice [b.w.] 1935.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ DĄBRÓWKA MAŁA, organizacja młodzieżowa działająca pod patronatem Grupy Związku Powstańców Śląskich, zał. 18 III 1933; w 1933 skupiał 44–50 członków. Prowadził sekcje: lekkoatletyczną i piłki nożnej (w l. 1936 i 1938 uczestniczyła w rozgrywkach o mistrzostwo OMP w województwie śląskim); odnosił sukcesy w Marszach nad Odrę (3 m. w 1936).
A. Chmiel: Marsz Powstańców nad Odrę jako zawody wojskowo-sportowe Związku Powstańców Śląskich w II RP – dlibra.bg.ajd.czest.pl:8080 /Content/ 3866/6.pdf; „Młodzież Powstańcza” 1936, nr 3; „Polska Zachodnia” 1935, nr 205.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ GISZOWIEC, organizacja polskiego ruchu młodzieżowego, zał. 19 X 1933. Należał do okręgu mysłowickiego OMP. W 1933 skupiał 35 członków. Początkowo prowadził działalność artystyczną w sekcjach teatru i muzycznej; od 1936 – sekcje: hokeja na lodzie (członek ►Śląskiego Okręgowego Związku Hokeja na Lodzie) i koszykówki; od 1937 – drużynę junaków. Dysponował własnym lodowiskiem przy Starym Szybie Południowym. Prezes: Feliks Pilarski, działacz: Mol, referent sportowy: P. Hochuł. Hokeista na lodzie Alfred Gansiniec, późniejszy reprezentant Polski, zaczynał karierę w OMP Giszowiec.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2009; „Młodzież Powstańcza” 1937, nr 1, 2, 3; „Polska Zachodnia” 1935, nr 205.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ JANÓW, zał. 4 XII 1933, 64 członków; sekcje: szachowa, palantowa, lekkoatletyczna, tenisa stołowego; 48 odznak POS; prezes: Sabriel.
Sprawozdanie roczne z działalności Organizacji Młodzieży Powstańczej. Katowice [b.w.] 1935.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ KATOWICE-CENTRUM, organizacja młodzieżowa, zał. 14 III 1933, członkowie: 27 (1933), 81 (1935); sekcje: szachowa, tenisa stołowego.
Sprawozdanie Sekretarjatu Oddziałów Młodzieży Powstańczej. Za rok 1933–1934, Katowice 1935.

ODDZIAŁ MŁODZIEŻY POWSTAŃCZEJ SZOPIENICE, organizacja młodzieżowa, zał. 6 IV 1933, członkowie: 31 (1933), 100 (1935); sekcje lekkoatletyczna, tenisa stołowego; prezes: Markiefka.
Sprawozdanie Sekretarjatu Oddziałów Młodzieży Powstańczej. Za rok 1933-1934. Katowice 1935.

ODRODZENIE, Chrześcijański Związek Młodzieży Pracującej „Odrodzenie”; ogólnopolska młodzieżowa organizacja ideowo-polityczna (zał. 1928), w Katowicach od 1932, pierwsze koło założył ks. Stefan Schweinoch (Szwajnoch), na terenie Katowic utworzono koła w Załężu i Dąbrówce Małej (w tych miejscowościach utworzono również struktury sportowe); inicjatywa jego znalazła poparcie Wojciecha Korfantego i działaczy śląskiej chadecji; ideologia opierała się na chrześcijańskiej etyce społecznej, neotomizmie i społecznej doktrynie kościoła katolickiego, krytykowano ustrój kapitalistyczny z pozycji korporacjonizmu. O. cechowało się umiarkowanym nacjonalizmem; niechętna natomiast była mu kuria diecezjalna, upadek chadecji spowodował regres O., jego członkowie weszli do struktur Stronnictwa Pracy; liczba kół: 6 (1932), 30 (II 1934), 12 (XII 1934); przewodniczący Jan Lewandowicz; organ prasowy: „Nowe Hasła”.
P. Greiner: Słownik organizacji młodzieżowych w województwie śląskim w latach 1922–1939, Katowice 1993.

OGNIWO KATOWICE, klub sportowy przy Urzędzie Miejskim w Katowicach, zał. 25 VII 1950. Prowadził sekcje: piłki nożnej, lekkoatletyczną, pływania, gier sportowych, sportów motocyklowych.
APK, zesp. Okręgowy Związek Piłki Nożnej, sygn. 26.

OKRĘG KATOWICKI POLSKIEGO ZWIĄZKU GIMNASTYCZNEGO, zał. 1947, zastąpił ►Dzielnicę Śląską Związku Towarzystw Gimnastycznych w Polsce; siedziba mieściła się w Katowicach (lokale m.in. przy ul. Dąbrowskiego, ul. Stanisława, ul. Mikołowskiej). W 1949 zorganizował w Katowicach MP w gimnastyce sportowej. W l. 1950–1956 był sekcją gimnastyki ►Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach (do 1957 zajmował się akrobatyką sportową), w l. 1973–1980 – sekcją gimnastyki ►Wojewódzkiej Federacji Sportu w Katowicach. W 1957 zrzeszał 15, w 1965 – 35, a w 1975 – 23 kluby sportowe, w tym katowickie: ►Baildon Katowice, ►Gwardia Katowice, ►Naprzód Janów, MKS ►„Pałac Młodzieży” Katowice, ►Sparta Katowice, ►Start Katowice, ►Zryw Katowice przy Technikum Wychowania Fizycznego w Katowicach uczniowskie kluby: ►„19”, ►Carramba. W 1974 pod opieką okręgu znajdowało się 2237 zawodników. Działacze: Paweł Chrószcz, Lesław Euchstachewicz, Tadeusz Ślusarek.
G. Bielec: Lata świetności i upadku polskiej gimnastyki sportowej w PRL (1945–1989). Rzeszów 2012.

OKRĘGOWY KOMITET SZYBOWCOWY KATOWICE, regionalna centrala szybownictwa (V 1933–1936) przy ►Aeroklubie Śląskim w Katowicach. Komitet zrzeszał 29 terenowych sekcji szybowcowych ►Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Województwa Śląskiego i powiatów: zawierciańskiego i będzińskiego (od 1934), które zmieniły nazwy na Koła Szybowcowe; powołał do życia Szkołę Szybowcową na górze Chełm k. Goleszowa.
A. Steuer: Z dziejów szybownictwa w województwie śląskim 1928–1939. W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995.

OKRĘGOWY OŚRODEK WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KATOWICACH, zał. 1 I 1927 dla woj. śląskiego oraz powiatów woj. kieleckiego i krakowskiego. Pracami kierował Józef Uhacz. Ośrodek prowadził szkolenie instruktorów wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego, służył pomocą metodyczną, sprawował opiekę lekarską nad zawodnikami, zajmował się popularyzacją sportu, organizował kursy dla instruktorów (3–4 tygodnie) i dla pomocników instruktorów (8–12 tygodni), a także kursy przodowników dla poszczególnych dyscyplin. Wykładowcami byli: Józef Hładysz, Antoni Szamański, Roman Ostałowski. Od 1927 miał własną przychodnię sportową. Od 1935 siedziba mieściła się w budynku przy ul. Raciborskiej w Katowicach.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; R. Sobecki: Koszykówka mężczyzn na Górnym Śląsku w latach 1922–1998. Katowice 2010.

ORBIS, zał. 1920 we Lwowie jako Polskie Biuro Podróży O., początkowo przedsiębiorstwo prywatne. O. prowadził działalność na terenie Małopolski od 1928, w Katowicach od pocz. l. 30. XX w.; przez wiele dziesięcioleci potentat na rynku ►biur turystycznych, nastawiony na zamożniejszych klientów, od 1933 spółka z o.o.; siedziba przy ul. Pocztowej 1 (1937) – jako jednego z 91 (1938) oddziałów terenowych; działalność przerwana w czasie wojny, reaktywowana w 1945. O. podlegał Ministerstwu Komunikacji; na pocz. l. 50 XX w. jeden z oddziałów Centralnego Zarządu Przedsiębiorstw Usługowych, przejął hotele i restauracje o najwyższym standardzie (wśród nich hotel ►Monopol), restauracje dworcowe, wagony sypialne, prowadził sprzedaż biletów do kin i teatrów. Po odwilży październikowej O. powrócił do organizacji wycieczek zagranicznych (początkowo do krajów tzw. demokracji ludowej i Jugosławii); od 1960 prowadził wyłącznie działalność turystyczną (zob. ►Wars); od 1972 Zjednoczenie Gospodarki Turystycznej O. (podlegał mu ►Sport-Tourist); siedziby: przy ul.: ►Warszawskiej 4, ►Młyńskiej 1 (1959), ►Korfantego 2. Po 1990 Przedsiębiorstwo Państwowe O. stało się jednoosobową spółką Skarbu Państwa, a w 1993 wydzielono z niej dwie spółki zależne: Orbis Travel (ogłosił bankructwo w 2010) oraz Orbis (który zajmował się hotelarstwem).
Jerzy Gaj: Dzieje turystyki w Polsce. Warszawa 2008.

ORZEŁ KATOWICE, UKS, zał. w 1996 r. przy SP nr 26, klub jednosekcyjny – zapaśniczy; z siedzibą przy ul. ►Józefowskiej, spadkobierca tradycji zapaśniczych ►GKS Katowice; 40 członków (2003); prezes: Roman Bierła; znany zawodnik: Ryszard Marciniak – srebrny medalista MMP.

ORZEŁ WEŁNOWIEC, KS, zał. w Józefowcu. Kolejne nazwy: KS Orzeł Dąb-Józefowiec (1920–1924), KS Orzeł Wełnowiec (1924–1939, 5 III 1957 – 22 I 1962), Hohenlohehütter Turn- Und Sportverein Hohenlohehütte, RKS Orzeł Wełnowiec (25 II 1945 – 1948), KS „Metalowiec” Wełnowiec (1948–1949), Koło Sportowe „Stal” przy Zakładach Cynkowych „Silesia” w Wełnowcu; fuzja z KS ►„Rapid” Wełnowiec (zob. ►RAPID-Orzeł Wełnowiec). W 1949 skupiał 375 członków. Prowadził sekcje: boksu (1925–1934, 1945), gimnastyki sportowej (1948–1950), gier sportowych (1945), hokeja na lodzie (1945), lekkoatletyczną (1924–1928), piłki nożnej (1920–1939, 1945–1962), tenisa (1925–?), tenisa stołowego (1945–1951), zapasów (1945–1962). Osiągnięcia: występy w I lidze zapasów w stylu klasyczny (1960–1961); 9 (3–2–4) medali MP (1946–1963) w zapasach. Działacze: E. Dróźdż, Tadeusz Klukowski, Wilhelm Rusecki, Sussek. Prezesi: Stefan Madej, Karol Hetwer, Filip Copik. Wybitni sportowcy: Eugeniusz Dziewior, Stanisław Maruszewski, Eugeniusz Skowronek, Ernest Szmatloch.
APK, zesp. Okręg Śląski Polskiego Związku Piłki Nożnej, sygn. Kat 87a; A. Baran: 100 lat sportu zapaśniczego w Katowicach. Katowice 2005; http://www.zapasy.org.pl „Kattowitzer Zeitung” 1924, nr 191; „Polonia” 1926, nr 151.

 

Osiągnięcia KS Orzeł (Stal) Wełnowiec w zapasach w stylu klasycznym na MP

RokImię, nazwiskoNazwa klubu / koła organizacji sportowejKategoria wagowaMiejsce
1946 Wilhelm Grajcarek Orzeł Wełnowiec musza 2
1950 Stanisław Maruszewski Stal Wełnowiec półciężka 1
1953 Eugeniusz Skowronek Stal Wełnowiec lekka 3
1954 Ernest Szmatłoch Stal Wełnowiec półśrednia 1
1955 Józef Dziewior Stal Wełnowiec musza 1
1955 Eugeniusz Skowronek Stal Wełnowiec lekka 3
1960 Jan Hanusek Orzeł Wełnowiec musza 3
1961 Józef Weidermann Orzeł Wełnowiec piórkowa 2
1963 Józef Weidermann Orzeł Wełnowiec piórkowa 3

 

OŚRODKI WYPOCZYNKU SOBOTNIO-NIEDZIELNEGO I ŚWIĄTECZNEGO, dawniej Ośrodki Wczasów Niedzielnych, zespół obiektów i urządzeń zlokalizowanych w niedużej odległości od aglomeracji miejskiej, w bezpośrednim sąsiedztwie terenów o walorach przyrodniczych, korzystnych dla rekreacji, w strefach z zapewnioną komunikacją publiczną. Powstanie OWSNiŚ planowano zaraz po zakończeniu drugiej wojny światowej; wyposażone były zgodnie z potrzebami krótkiego wypoczynku i rekreacji. Umożliwiały jednoczesne obsłużenie znacznej liczby osób o różnych upodobaniach. W Katowicach propagowaniem tego typu wypoczynku zajęło się czasopismo „Sport i Wczasy”; jednym z pierwszych popularyzowanych tego typu zespołów obiektów na terenie miasta był ►Muchowiec; w l. 50 XX w. powstał największy z nich – ►Park Śląski, a na kolejną falę zainteresowania ideą OWSNiŚ wpłynęło powstanie ►Leśnego Pasa Ochronnego GOP, oprócz nich w końcu l. 70 XX w. zaliczono do tego typu ośrodków: ►Katowicki Park Leśny, ►Dolinę Trzech Stawów, ►Zadole i ►Starganiec utrzymywane przez konkretne zakłady pracy. Przemiany społeczno-polityczne l. 90 XX w., zwalniające zakłady pracy od organizowania turystyki i wypoczynku, oraz postępująca degradacja środowiska, zwłaszcza Leśnego Pasa Ochronnego GOP spowodowały kryzys O. W ostatnich opracowaniach poświęconych potrzebom wypoczynku mieszkańców Katowic termin ten w zasadzie nie występuje (wyjątkowo za taki obiekt nadal jest uznawany Park Śląski). Zupełnie inną kategorią są Ośrodki Wczasów Niedzielnych ►Polskiego Związku Wędkarskiego.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł