B

 

BACHMANN Oskar (28 II 1875, Bytom – 1952) – lekarz położnik w szpitalach oo. Bonifratrów i ss. Elżbietanek; działacz Alpenverien w Katowicach, z jego inicjatywy jedno ze schronisk w Alpach nazwano Kattowitzer Huette.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BADURA Jerzy (1934 – 16 IV 1959, Kapałkowa Grań) – taternik, wspinacz, członek Katowickiego Klubu Wysokogórskiego; dokonał licznych pierwszych przejść na skałkach Jury Krakowsko-Częstochowskiej i w Tatrach (rejon Morskiego Oka). Zginął podczas wyprawy w dolinie Czarnej Jaworowej.
50 lat Klubu Wysokogórskiego w Katowicach: 1949–1999. Księga jubileuszowa. Wybór i red. P. Kasprowski. Siemianowice–Katowice 2000; www.kw.katowice.pl/tinymce_uploads/dzieje.pdf.

bagier-tadeusz

BAGIER Tadeusz (12 VI 1919, Skałata, Ukraina – 8 III 1991, Katowice) – założyciel i redaktor gazety „Sport” (1945–1968), redaktor gazety „Wieczór” (1969–1976), inicjator powstania gazety „Sport Śląski” (1957), autor wydawnictw: 50 lat Klubu Sportowego „Naprzód” Ruda Śląska 1920–1970 (1970), ABC piłkarza (1959), Pięćdziesiąt lat Klubu Sportowego „Ruch” Chorzów (1970) Sport – turystyka – wypoczynek w województwie katowickim (1967), Sport województwa katowickiego przedstawia się... (1971), artykułów sportowych w „Dzienniku Zachodnim”, „Panoramie”, „Trybunie Robotniczej”, „Tak i Nie”. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BALA Walter (13 VI 1915, Załęże – 18 XII 1993, Katowice) – hokeista na lodzie, trener. Do 1939 zawodnik KS „Dąb” Katowice; po 1945 organizator sekcji hokeja na lodzie w pionach sportowych: gwardyjskim i górniczym; szkoleniowiec, wychowawca wielu hokeistów w KS „Gwardia” Katowice, GKS Katowice, „Unia” Oświęcim, „Chemik” Kędzierzyn. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w hokeju na lodzie (1939).
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

BALCAREK Wiktor (28 XII 1915, Świętochłowice – 30 VIII 1998, Bytom) – szachista. Grał w klubach: „Hetman” Świętochłowice, Klub Szachowy „1916” Wielkie Hajduki, Sekcja Szachowa Wojewódzkiego Domu Kultury Związków Zawodowych Katowice (1946–1953), KS „Start”  Katowice (1953–1957). Reprezentant Polski: Olimpiada Szachowa (1955). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MP (1950, 1953); 2 (0–0–2) medale DMP (1955, 1957).
www.szachypolskie.pl/wiktor-balcarek.

BAŁDY Artur (16 I 1904, Bzie k. Pszczyny – 13 XII 1999, Katowice) – działacz sportowy, organizator struktur sportowych Kolejowego Przysposobienia Wojskowego w Katowicach. W Śląskim Związku Piłki Ręcznej początkowo (od 1935) kierował Wydziałem Gier i Dyscypliny, następnie (1939) pełnił funkcję prezesa, był twórcą nowego (ligowego) systemu rozgrywek w piłce ręcznej. Po II wojnie światowej organizował kulturę fizyczną w KS „Kolejarz” Katowice, aktywnie uczestniczył w odbudowie Torkatu, od 1953 wspierał łyżwiarstwo figurowe – początkowo w KS „Stal” przy Hucie Baildon, a od 1957 jako prezes Śląskiego Związku Łyżwiarstwa Figurowego w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BANASZAK Ludwik (17 VIII 1904, Strzałkowo k. Słupcy – 10 II 1945, Plauen w Bawarii) – lekkoatleta, miotacz; od 1929 trenował w Śląskim Klubie Lekkoatletycznym, w l. 1931–1939 w „Pogoni” Katowice; był finalistą MP w pchnięciu kulą i rzucie dyskiem w 1929.
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

BANNERT JÓZEF (14 VIII 1900, Bielsko-Biała – [?]) – lekkoatleta, miotacz; zawodnik Bielitz-Bialaer Sport Verein Bielsko, KS „Diana” Katowice (1924), KS „Rozdzień” Szopienice (1925–1926). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MP – 2 m. w pchnięciu kulą (1922).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

BARANEK Wiktor (18 IX 1890, Załęże – 16 I 1971, Katowice) – działacz narodowy; członek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” I Katowice (1903–1910), współzałożyciel Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Załężu (1911), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice (1911), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Dąb (1913), uczestnik Zlotu Grunwaldzkiego (1910), członek Stałych Drużyn Sokolich. Od 1919 działał w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, brał udział w I, II, III powstaniach śląskich (wachmistrz żandarmerii polowej). Był działaczem Polskiego Związku Zachodniego; pracował w Urzędzie Wojewódzkim Śląskim w Katowicach. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasług.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice, Wydział Organizacyjno-Prawny, sygn. 2; MHK. Pamiątki po Wiktorze Baranku, Pismo USC Katowice z 27 VI 2017.

BARCZYK Augustyn (7 IX 1932, Kochłowice – 27 II 1977, Katowice) – naukowiec, docent, psycholog sportu kwalifikowanego i wychowania fizycznego, pracownik Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Katowicach, działacz sportowy Okręgu Śląskiego Polskiego Związku Akrobatyki Sportowej (1956–1960), sekretarz Wojewódzkiego Klubu Olimpijczyka w Katowicach (1967–1972), działacz Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej i Akademicki Związek Sportowy Katowice.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej, sygn. 1/463.

BARON Paweł (3 V 1909 – 10 X 1958) – sztangista, zawodnik RKS „Siła” Mała Dąbrówka. Osiągnięcia: Robotnicze MP – 1 m. w. musza (1927).

BAUDISCH-RAKOCZY Helena (3 XII 1910, Gliwice – 17 VI 1989, Opole) – lekkoatletka; zawodniczka klubów: „Roździeń” Szopienic (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936). Osiągnięcia: 5 (1–2–2) medali MP – 1 m. 4 x 200 m (1928); 2 m. 4 x 100 m (1929), bieg na 80 m przez płotki (1930); 3 m. 4 x 100 m (1934), 4 x 200 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BAWOROWSKI Artur, hr. (? – 1943, Stalingrad) – tenisista Austrii i Polski. Po zajęciu przez wojska hitlerowskie Austrii, w której barwach występował, przeniósł się do Katowic i został zawodnikiem Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1938–1939). Po wybuchu II wojny światowej szukał schronienia w Warszawie, skąd został przez okupanta zmuszony do wyjazdu w głąb III Rzeszy. 5-krotny reprezentant Polski (1938–1939) w rozgrywkach  Pucharu Davisa. Osiągnięcia: MP – 1 m. gra podwójna (1938–1939); 1 m. gra mieszana (1939), 2 m. gra pojedyncza (1939).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BĄK [Bonk] Roman (21 II 1908 Chorzów – 1 II 2003, Chorzów) – sędzia szachowy klasy międzynarodowej, działacz i publicysta szachowy; redaktor i wydawca miesięcznika „Nowiny Szachowe” (1935–1939); autor „Polskiego Kalendarza Szachowego” (1939–1940). W 1938 na jego wniosek została utworzona śląska sekcja problemistów. W l. 1949–1973 pełnił funkcję prezesa Śląskiego Okręgowego Związku Szachowego; w poł. l. 50. XX w. był instruktorem szachów w Pałacu Młodzieży w Katowicach. W 1961 otrzymał tytuł Honorowego Członka Polskiego Związku Szachowego. W l. 1951–1980 działał w Zarządzie Polskiego Związku Szachowego (wiceprezes oraz członek Komisji Rewizyjnej). W 1965 otrzymał tytuł sędziego klasy międzynarodowej (International Arbiter). W 1974 był zastępcą sędziego głównego podczas olimpiady szachowej w Nicei (1974). Odznaczony m.in. Krzyżami Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotą Odznakę Honorowego Działacza Kultury Fizycznej. Był poliglotą, biegle znał język niemiecki i francuski, a dobrze rosyjski, włoski i czeski. W Chorzowie odbywa się Memoriał Romana Bąka.
A. Steuer: Roman Bąk. W: „Zeszyty Chorzowskie”. T.8. Chorzów 2005.

BĄK Wilhelm Józef (4 III 1914, Krasowy k. Mysłowic – 18 II 1985, Katowice) – najwybitniejszy klasy międzynarodowej polski działacz piłkarski, piłkarz „Unii” Kosztowy, Pocztowego Przysposobienia Wojskowego Katowice, Górniczego Związkowego Klubu Sportowego „Katowiczanka” Katowice (1946–1948), działacz Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, Polskiego Związku Piłki Nożnej (1956–1985) i Europejskiej Unii Piłki Nożnej (UEFA), członek komisji organizacji rozgrywek Pucharów Europy (1972–1985) i jej przewodniczący. Pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A.Gowarzewski, J.Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

BELKE Teodor (30 III 1896, Warszawa – 6 VII 1971, Żerkowice przy drodze krajowej Zawiercie – Szczekociny) – działacz turystyczny; uczestnik wojny polsko-bolszewickiej (1920); podczas II wojny światowej brał czynny udział w konspiracji w jednym z oddziałów Armii Krajowej i walczył w Powstaniu Warszawskim (1944). Po wojnie znalazł schronienie na Górnym Śląsku Został jednym z pierwszych przewodników turystyki pieszej, weryfikującym i przyznającym Odznakę Turystyki Pieszej. Był współzałożycielem Okręgowej Komisji Turystyki Pieszej przy Zarządzie Okręgu PTTK w Katowicach, a w l. 1954–955 jej przewodniczącym; w l. 1956–1960 – członkiem Prezydium Zarządu Okręgu PTTK; od 1958 jednym z organizatorów i pierwszym przewodniczącym (1958–1961) Okręgowej Komisji Krajoznawczej PTTK. Działał w Okręgowej Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK w Katowicach. W 1970 uczestniczył w II Kongresie Krajoznawstwa Polskiego. Po 1956 związał się też ze Związkiem Harcerstwa Polskiego – początkowo indywidualnie z harcerzami z drużyn szkolnych, a od 1961 z władzami Katowickiej Chorągwi ZHP, z którą przygotował Rajd Szlakiem Powstań Śląskich (ok. 6 tys. uczestników), zorganizowany w 40. rocznicę III powstania śląskiego przez ZHP i PTTK z metą i wielką manifestacją patriotyczną na Górze św. Anny. Zginął tragicznie.
http://krajoznawca.org/kg27/80-druh

BENEDIK Franciszek (8 VI 1940, Mała Ligota, k. Kędzierzyna-Koźla – 2 XI 2015, Katowice) – sztangista, trener. Był związany z klubami: „Gwardia” Wrocław (1959–1964) i HKS Szopienice (1964–1977); występował w kategoriach od koguciej (56 kg) do lekkiej (67,5 kg). Był wielokrotnym reprezentantem Polski seniorów w meczach międzypaństwowych. Osiągnięcia: 1 m. na Światowym Festiwalu Młodzieży i Studentów (1968); 11 (5–3–3) medali MP: 1 m. w. lekka (1965) i drużynowo (1965, 1966, 1967, 1968); 2 m. w. lekka (1966, 1970) i drużynowo (1969); 3 m. w. lekka (1967, 1968) i drużynowo (1970).
M. Szyk: 80 lat polskiej sztangi (Polski Związek Podnoszenia Ciężarów 1925–2005). Warszawa 2005.

BERLIK Feliks (19 XI 1898, Siemianowice Śląskie – 2 XII 1968, Katowice) – działacz sportowy, powstaniec śląski. Działał na terenie Siemianowic i Katowic. W 1926 był organizatorem Śląskiego Związku Pływackiego w Katowicach (kapitan związkowy); założył sekcję ratownictwa wodnego przy Polskim Związku Pływackim. Podczas okupacji był więziony w obozie koncentracyjnym Ahlen (Hanower).
W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

BERNSTOK Aleksander (27 VIII 1895, Warszawa – ?) – działacz i dziennikarz sportowy pochodzenia żydowskiego. Był założycielem i prezesem Zrzeszenia Klubów Tenisowych Województwa Śląskiego (1929–1931), członkiem zarządu Katowickiego Klubu Tenisowego Katowice (1929), członkiem zarządu Śląskiego Związku Tenisowego w Katowicach (1933–1936).

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (młodszy) (16 VII 1891, Ostrzeszów – 7 III 1947, Katowice), syn ►Stanisława Beszczyńskiego (starszego) – działacz niepodległościowy, sportowy, dyplomata, powstaniec śląski, działacz TG „Sokół” II Katowice, prezes Polskiego Związku Motocyklowego, Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Był pionierem sześcioboju ciężkoatletycznego, którego regulamin opracował. Pełnił funkcję konsula honorowego Królestwa Węgier w Katowicach. Był właścicielem kawiarni Kryształowa w Katowicach (1929–1947). W 1939 aresztowany przez gestapo.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku: 1878–1945. Katowice 1986; Tenże: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (starszy) (13 V 1855 – 22 VII 1927, Katowice), ojciec ►Stanisława Beszczyńskiego (młodszego) – działacz narodowy, współzałożyciel TG „Sokół” I Katowice (1896), aktywny działacz cechu zegarmistrzów, współorganizator Śląskiej Izby Rzemieślniczej (1922).
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BIAŁAS Czesław (19 VI 1931, Szopienice – 24 VI 1991, Katowice) – sztangista, trener, pierwszy Polak, który został mistrzem Europy w podnoszeniu ciężarów, opiekun i wychowawca medalistów mistrzostw świata i IO. Związany był z klubami: HKS Szopienice (1949–1969), OWKS Kraków (1952–1953); reprezentant Polski (1952–1961), uczestnik IO (1952, 1956, 1960), MŚ (1954–1955, 1957–1959) i ME (1954–1960). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale, w tym 1 m. ME w wadze lekkociężkiej (1957) i 3 m. MŚ w wadze lekkociężkiej (1959); 10 (10–0–0) medali MP: 1 m. w wadze półciężkiej (1952, 1953, 1955), lekkociężkiej (1958, 1959) i superciężkiej (1954, 1956, 1957, 1960, 1962). Już w trakcie kariery sportowej (1962) rozpoczął w swoim klubie pracę  trenerską; wychował wielu świetnych ciężarowców, z których najwybitniejszym jest Marek Seweryn. Był asystentem trenera kadry narodowej Klemensa Roguskiego podczas przygotowań do występów na IO (1964). Corocznie w Szopienicach odbywa się Memoriał Czesława Białasa.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. [Warszawa 2010].

BIAŁAS-RAKOCZY Elżbieta (2 XI 1910, Bogucice – 4 IX 1957, Katowice) – lekkoatletka, zawodniczka klubów: „Stadion” Królewska Huta (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936), reprezentantka Polski. Dorobek sportowy: 10 (3–2–5) medali MP – 1 m. sztafeta 4 x 200 m (1928), sztafeta 4 x 100 m (1932), 50 m w hali (1934); 2 m. 100 m (1932), sztafeta 4 x 100 m (1929), 3 m. 200 m (1933), 80 m przez płotki (1934), sztafeta 4 x 100 m (1934), sztafeta 4 x 200 m (1933, 1934). Żona ►Jana Rakoczego. Pochowana na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

bielec-jozef

BIELEC Józef (19 III 1899, Stanisławów – 1940, Charków) – działacz harcerski i sportowy, dr praw, absolwent UJ w Krakowie. Działał w Katowicach w l. 1928–1939. Z harcerstwem związany był od 1919, początkowo pełnił funkcję komendanta Chorągwi Krakowskiej, następnie Chorągwi Śląskiej ZHP (1928–1939). Był prezesem Harcerskiego Klubu Szybowcowego Katowice, pracownikiem Banku Rolnego w Katowicach (naczelnik Wydziału Prawnego), żołnierzem 37. Pułku Piechoty – rozstrzelany w niewoli sowieckiej.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BISCHOF Oswald (22 XI 1895, Bytom – 10 II 1976, Ossnabrück), pseud. Ossi – piłkarz, pomocnik; zawodnik klubów: „Preußen” Kattowitz, IFC Katowice (do 1934); występy w I lidze. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. (1927).
A. Gowarzewski: Mistrzostwa Polski. 100 lat prawdziwej historii. T. 1: Ludzie: 1918–1939. Katowice 2017.

BISKUP-FROELICH Szarlota Klara (18 III 1917, Katowice – ?), pseud. Ułańska Lola – lekkoatletka; trenowała w klubach: „Pogoń” Katowice (1934), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe (1935–1938). Osiągnięcia: HMP (1937) 2 m. w skoku wzwyż
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BŁAŻYŃSKI Leszek (5 III 1949, Ełk – 6 VIII 1992, Katowice) – bokser; zawodnik klubów: „Mazur” Ełk (1964–1969), BBTS „Włókniarz” Bielsko-Biała (1969–1974) i GKS „Szombierki” Bytom (1976–1983); 11-krotny reprezentant kraju w meczach międzypaństwowych; uczestnik mistrzostw Europy (Belgrad 1973) i mistrzostw świata (Belgrad 1978). Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale IO – 3 m. w wadze muszej (1972, 1976); 2 (1–1–0) medale ME – 1 m. (1977), 2 m. (1971); dwukrotny mistrz Polski (1971, 1973) i trzykrotny wicemistrz (1969 – waga papierowa, 1972 i 1980). Łącznie stoczył 317 walk (282 zwycięstwa, 4 remisy, 31 porażek). Odznaczony m.in. Złotym, Srebrnym i Brązowym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1976). Po zakończeniu kariery sportowej był trenerem bokserskim, okazjonalnie zajmował się też dziennikarstwem. 6 VIII 1992 w Katowicach popełnił samobójstwo. Został pochowany 11 VIII 1992 na Centralnym Cmentarzu Komunalnym w Katowicach przy ul. Murckowskiej. Od 2006 w Bytomiu cyklicznie odbywa się turniej bokserski Memoriał Leszka Błażyńskiego.

BOBER Andrzej (1949 – 5 III 1972, Tatry, okolice przełęczy Hińczowej) – alpinista, członek Katowickiego Klubu Alpinistycznego; zginął podczas II zimowego przejścia drogi Surdela na wschodniej ścianie Mięguszowieckiego Szczytu (śmierć poniósł też partner Stefan Szafruga).
50 lat Klubu Wysokogórskiego w Katowicach: 1949–1999. Księga jubileuszowa. Wybór i red. P. Kasprowski. Siemianowice–Katowice 2000; www.kw.katowice.pl/tinymce_uploads/dzieje.pdf.

BOGUTH Georg (19 IV 1907, Katowice – [?]) – pływak, zawodnik Erster Kattowitzer Schwimmverein „1912” Katowice. Osiągnięcia: 2 (1–1–0) medale MP – 1 m. sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1933), 2 m. sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1931).
AKAD, zesp. 50, sygn. 1437. A.W. Parczewski, współpr. H. Kurzyński: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012. Historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa–Zamość 2012.

BOLESŁAWSKI Zbigniew (właśc. Zbigniew Ogórek) ( 24 III 1920 – 2 XI 1989, Katowice) – szachista (szachy klasyczne, korespondencyjne), kandydat na mistrza krajowego, sędzia i instruktor szachowy; zawodnik reprezentacji Katowic, KS „Start” Katowice, KS „Dąb” Katowice. Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MP – 3 m. drużynowo (1946).

BOLL Ilse (1923, Katowice – po 1945) – pływaczka Erster Kattowitzer Schwimmen Verein (EKS) Katowice (1936–1945). Osiągnięcia: 2-krotna rekordzistka Polski 100 m stylem klasycznym: 1,35,7 (1937), 1,35,2 (1938); 9 (8–1–0) medali MP (1937–1939) – 1 m.: 100 m stylem klasycznym (1937, 1938), 200 m stylem klasycznym (1937, 1938), 4 x 100 m stylem dowolnym (1938 –zawody zimowe, 1938), 3 x 100 m stylem zmiennym (1937, 1939); 2 m. 200 m stylem klasycznym (1938 – zawody zimowe).

BOMBA zob. ►Dziwisz Karol

BONK Roman zob. ►Bąk Roman

BOŚNIACKI Zygmunt (20 II 1908 – 6 I 1981, Kraków) – działacz sportowy, sędzia międzynarodowy skoków narciarskich. W Śląskim Związku Narciarskim w Katowicach pełnił funkcję prezesa (1949–1950, 1962–1970) i wiceprezesa (1951–1961), a także przewodniczącego Komisji Sędziowskiej. Był wieloletnim prezesem sekcji narciarskiej AZS Katowice, organizatorem wielu imprez międzynarodowych i krajowych w narciarstwie, z jego inicjatywy po 1976 wprowadzono masowe zawody narciarskie dla niestowarzyszonych, tzw. Mistrzostwa Miast. Odznaczony Złoty Krzyżem Zasługi. Pochowany w Gliwicach.
Mała encyklopedia sportu. T. 1: A–K. Red. Z. Głuszek, E. Skrzypek, K. Hądzelek. Warszawa 1984.

BRATEK Walenty (24 I 1916, Poznań – 13 VII 1963, Katowice) – tenisista; zawodnik AZS Poznań, Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1934–1939, 1945–1948), klubu niemieckiego (w okresie okupacji hitlerowskiej), sekcji tenisowej Zrzeszenia Sportowego „Stal” Katowice (1949–1952), członek Koła Sportowego „Stal” (1952–1956) i KS „Baildon” Katowice (1957–1963). Reprezentant Polski w Pucharze Davisa (1934). Osiągnięcia: MP w deblu (1935), w mikście  (1951), mistrzostwo drużynowe (1952, 1962). Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

BREDLICH Helmut (Karol) (26 VIII 1913 Siemianowice – ?) – skoczek do wody; zawodnik I Klubu Pływackiego w Siemianowicach Śląskich, Polskiego Towarzystwa Pływackiego „Biały Szarlej” Brzeziny Śląskie (1937) i KS „Dąb” Katowice (1937–1939). Reprezentant Polski –  debiutował w meczu Polska – Finlandia (1938). Osiągnięcia: MP w skokach z trampoliny (1938, 1946–1948).
Archiwum Zakładowe Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w Gliwicach, akta personalne; Życiorys Helmuta Bredlicha oprac. przez A. Pola z Gliwic w zbiorach MHK.

BREGULANKA Magdalena (21 V 1921, Siemianowice – 4 VI 1957, Katowice) – lekkoatletka, olimpijka; zawodniczka klubów: Towarzystwo Cyklistów „1899” Siemianowice, „Strzelec” Katowice, „Siemianowiczanka” Siemianowice, „Pogoń” Katowice, „Stal” Katowice. 7-krotna reprezentantka Polski (1950–1952), m.in. IO (1952), ME (1950). Osiągnięcia: 9 (7–2–0) medali MP – 1 m.: pchnięcie kulą (1949–1952), pięciobój (1949), hala – pchnięcie kulą (1949–1951); 2 m.: pchnięcie kulą (1947, 1948).
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

bregula-wilhelm

BREGUŁA Wilhelm (9 I 1909, Siemianowice – 20 III 2000, Siemianowice [?]) – gimnastyk sportowy, skoczek do wody; zawodnik: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Siemianowice (1922–1931), Towarzystwa Pływackiego „1905” Siemianowice (1926–1931), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice (1933–1939), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1931–1939). W l. 1934–1938 występował jako reprezentant Polski, m.in. w 1934 na ME w gimnastyce sportowej. Osiągnięcia: 14 (3–6–5) medali MP w gimnastyce sportowej – 1 m. poręcze (1935), drążek (1936, 1938); 2 m. wielobój (1935–1936), drążek (1935), ćwiczenia na kółkach (1936), skok przez konia (1935, 1937); 3 m. drążek (1937), kółka (1938), poręcze (1938), skok przez konia (1938), wielobój (1938) i 4 (1–2–1) medale MP w skokach do wody z trampoliny – 1 m. (1933), 2 m. (1932, 1935), 3 m. (1936). Po II wojnie światowej był trenerem gimnastyki sportowej. Pochowany na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.
F. Kost: Srebrna Księga „Sokoła” w Bogucicach. [b.m.w.] 1936; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.

BREHMER Jan (20 IV 1908, Katowice – 12 XII 1974, Norymberga) – lekkoatleta, średniodystansowiec; zawodnik: KS „Pogoń” Katowice (1930–1933), „Strzelec” Katowice (1937). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal halowych MP – 3 x 800 m (1934).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

BREITKOPF Jan (1904, Orzegów – 1939, ok. Warszawy) – zapaśnik, zawodnik klubów: „27” Orzegów, „Slawia” Ruda Śląska, KPW Katowice; uczestnik kampanii wrześniowej – poległ w obronie Warszawy. Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 m. w wadze piórkowej (1929) i w wadze lekkiej (1931).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

BRESLAUER Rudolf (także Rudolf Wrocławski; 18 IV 1911, Katowice – 12 I 1999, Katowice) – motocyklista, automobilista, pionier żużla w Polsce. Był członkiem Śląskiego Klubu Motocyklowego Katowice (1927–1933), Sosnowieckiego Klubu Motocyklowego (1934–1939), KS „Pogoń” Katowice (1945–1949), Koła Sportowego „Stal” Katowice, Automobilklubu Śląskiego Katowice; brał udział w zawodach żużlowych, rajdach, wyścigach ulicznych, ice speedway, wyścigach samochodowych. Osiągnięcia: 2 medale w żużlowych MP (1932) – 1 m. w kl. 350 ccm i 500 ccm. (1932). Jego ojciec Piotr Paweł Breslauer był działaczem Śląskiego Klubu Motocyklowego Katowice; bracia ►Paweł Breslauer i ►Artur Breslauer uprawiali łyżwiarstwo. Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
H. Grzonka: Speedway. Mała encyklopedia. Katowice 1996.

BREUER-MOSLER Anna Jadwiga (23 VII 1911, Szopienice – ?, Niemcy) – lekkoatletka, sprinterka; zawodniczka: KS „Roździeń” Szopienice (1925–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1933). Reprezentantka Polski na IO (1928). Osiągnięcia: 16 (6–5–5) medali MP (1927–1933) – 1 m.: bieg na 60 m (1932), bieg na 100 m (1929, 1932), sztafeta 4 x 100 m (1932), sztafeta 4 x 200 m (1928), skok w dal (1928); 2 m.: bieg na 60 m (1931), bieg na 100 m (1927, 1931), bieg na 200 m (1929), sztafeta 4 x 100 m (1928); 3 m.: bieg na 60 m (1927, 1930), bieg na 100 m (1930), skok w dal (1931), sztafeta 4 x 200 m (1933). 11-krotna rekordzistka Polski: biegi na 60 m, 100 m, 200 m, sztafety: 4 x 100 m, 4 x 200 m, 200 x 100 x 75 x 60 m, 100 x 100 x 200 x 800 m.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BRODZKA (Czajka) Teresa (31 I 1931, Tarnów – 2 XII 1993, Warszawa) – dziennikarka sportowa, ceniona, błyskotliwa felietonistka, pierwsza kobieta w prasie sportowej Katowic, pracowała w redakcjach gazet: „Sport” (1950–1969) i „Sport Śląski” (1957–1963). Po przeniesieniu do Warszawy pisywała na tematy gospodarcze w „Życiu Warszawy”, z ironią i wnikliwością opisywała stosunki gospodarcze przełomu l. 70. i 80. XX w., co nie uszło uwadze władz politycznych, w związku z czym musiała zakończyć pracę dziennikarską.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

BROL Paweł (7 I 1913, Siemianowice Śląskie – [?]) – pływak; zawodnik I Klubu Pływackiego w Siemianowicach; działacz Śląskiego Okręgowego Związku Pływackiego Katowice (1936–1939 i 1947–1970); kierownik Wojewódzkiego Ośrodka Przygotowań Olimpijskich w Pływaniu w Katowicach; prezes (1950–1952, 1954–1955) i wiceprezes (1958–1979) Śląskiego Okręgowego Związku Pływackiego w Katowicach; sędzia klasy międzynarodowej. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

BROMMER Henryk zob. ►Bromowicz Henryk

BROMOWICZ Henryk (do 1950 Brommer) (22 II 1924, Giszowiec – 30 XII 1982, Warszawa) – hokeista na lodzie – obrońca, zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec (1945–1946), „Siemianowiczanka” Siemianowice (1946–1948), „Legia” Warszawa (1948–1960), 54-krotny reprezentant Polski (1946–1957) – IO (1946, 1952, 1956), MŚ (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957), ME (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957). Osiągnięcia: 11 (8–2–1) medali MP – 1 m. (1951–1957, 1959), 2 m. (1958, 1960), 3 m. (1946).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

BRONDER Filip (1892, Siemianowice Śląskie – [?]) – zawodnik I Klubu Pływackiego w Siemianowicach (od 1905); instruktor pływacki na basenie „Bugla” w Katowicach; współzałożyciel sekcji pływackiej Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego w Katowicach.
W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

BROZDECZKO Ryszard (5 II 1912, Katowice – ?) – kajakarz, współzałożyciel Kajakowego Klubu Katowice. Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP –1m. SW-1 12,5 km (1934), kajaki turystyczne KT-1 (1935), kajaki wyścigowe K-W1 (1935).

BRZESKOT Jan (16 IV 1873, Wielka Łąka, k. Gostynia – 4 IV 1937, Klecko) – działacz narodowy; założyciel (1911) i prezes (1912–1919) gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach, członek zarządu Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce oraz sekretarz (1927–1929) Zarządu (Przewodnictwa), gospodarz (1933–1934) Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BRZEZOWSKI Ludwik (14 IX 1890, Morawska Ostrawa – 27 V 1942, KL Auschwitz) – urzędnik państwowy, działacz tenisowy, założyciel i prezes pierwszej polskiej sekcji tenisa ziemnego w KS „Pogoń” Katowice (1927) oraz Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice, budowniczy kortów przy ul. Astrów w Katowicach.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej 1939–1945. Warszawa 1999.

budniok-alojzy

BUDNIOK Alojzy (21 VI 1878, Gierałtowice k. Wadowic – 28 IV 1942, Katowice) – działacz sportowy. W Katowicach kładł podwaliny pod rozwój struktur sportowych, początkowo nieformalnych drużyn podwórkowych palantowych i piłkarskich. Od 1905 uprawiał piłkę nożną w KS „Diana”. Po 1918 związał się z polskim ruchem niepodległościowym; brał udział w powstaniach śląskich, z ramienia POW, a następnie Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w l. 1920–1921 współuczestniczył w rozwoju sieci polskich klubów sportowych na obszarze plebiscytowym Górnego Śląska, m.in: KS „Polonia” Wielkie Hajduki (lub Królewska Huta), KS „Pogoń” Katowice, KS „Gwiazda” Bogucice, KS „Paderewski” Olesno. Odpowiadał za rozwój ważnych w propagandzie plebiscytowej kontaktów z jednostkami sportowymi stacjonujących na Górnym Śląsku wojsk Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej i klubami polskimi z terenu II Rzeczypospolitej. W l. 1921–1922 kierował referatem sportowym przy Wydziale Zdrowia Naczelnej Rady Ludowej, do 1923 pełnił funkcję prezesa Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej i Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki. Z aktywnej działalności sportowej wycofał się w 1935. Patron jednego z katowickich parków. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Alojzy Budniok. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BUGLA Maksymilian (1912, Syrynia – po 1990, Racibórz) – zapaśnik, sztangista, zawodnik RKS „Siła” Chwałowice, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół II” Katowice (1936–1937), RKS „Gwiazda” Syrynia; żołnierz 73. Pułku Piechoty w Katowicach. Po 1945 organizator sportu w Raciborzu (m.in. we wsi Brzeźnica). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP w zapasach w st. klasycznym – 1 m. w wadze średniej (1936).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

BURCZYK Franciszek (22 XI 1910, Bobrek k. Bytomia – 21 I 2001, Katowice), pseud. Ryś – działacz młodzieżowy, sportowy, uczestnik ruchu oporu; współzałożyciel i kierownik sekcji szachowej Oddziału Młodzieży Powstańczej w Goduli (1937–1939); w 1939 oddelegowany do pracy administracyjnej w gminie Jabłonków na Zaolziu, związał się z ruchem oporu na terenie tej miejscowości (1942–1943), pracował w siatce wywiadowczej Jana Margicioka. Po aresztowaniu osadzony w więzieniu w Mysłowicach, potem zesłany do KL Auschwitz (numer obozowy 188068), od 1944 przebywał w KL Buchenwald; wyzwolony 11 IV 1945. Po wojnie zamieszkał w Katowicach. Od 1950 był członkiem Zarządu Sekcji Szachowej i Warcabowej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach; w l. 1961–1981 – członkiem Zarządu Śląskiego Okręgowego Związku Szachowego; w l. 1985–1987 – Polskiego Związku Szachowego; w 1988 objął funkcję prezesa Śląskiego Okręgowego Związku Szachowego. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Śląska 2004.

BURDA Mieczysław (19 IV 1916, Kraków – 29 IV 1980, Krynica) – hokeista na lodzie, zawodnik klubów: Krynickie Towarzystwo Hokejowe (1932–1937, 1947–1948, 1950–1953), „Dąb” Katowice (1938–1939), „Cracovia” Kraków (1948–1949), „Gwiazda” Bydgoszcz (1953–19-55), 31-krotny reprezentant Polski (1937–1949) – IO (1948), MŚ (1937–1939, 1948), ME (1937–1939, 1948), strzelec 11 goli. Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP – 1 m. (1939, 1948–1949).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz. Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

BYRTEK Emanuel (25 X 1908 – ?) – szachista; zawodnik Wojewódzkiego Domu Kultury Katowice, KS „Start” Katowice. Osiągnięcia: 3 (0–0–3) medale MP – 3 m. (1946, 1955, 1956).
http://www.szachypolskie.pl.

BYTOMSKA Elżbieta (24 XI 1911, Katowice – [?]) – lekkoatletka; zawodniczka KS „Pogoń” Katowice; w 1934 po raz pierwszy wystąpiła w zawodach międzypaństwowych. Osiągnięcia: 4 (1–0–3) medale MP – 1 m. sztafeta 4 x 100 m (1932), 3 m. skok wzwyż (1931, 1932), sztafeta 4 x 100 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł