T

 

TABOR zob. ►Pawlak Stefan

TENDERA Paweł (13 XI 1912, Tychy – 6 IX 1994, Goczałkowice), profesor ekonomii, działacz harcerski. Od 1927 był drużynowym w ►VIII [Ósmej] Męskiej Drużynie Harcerskiej im. Henryka Sienkiewicza w Bogucicach; następnie komendantem pogotowia harcerskiego i komendant hufca miejskiego Związku Harcerstwa Polskiego (Hufiec Centrum). Od X 1939 był członkiem Polskiej Organizacji Powstańczej. Po wojnie podjął studia w Wyższym Studium Naukowym Statystyki i Gospodarki w Katowicach na Wydziale Organizacji Przemysłowej (1945–1948); sprawował funkcję dziekana Wydziału Przemysłu (1952–1955, 1960–1972) i prorektora (1975–1978) WSE (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach). Jego zainteresowania naukowo-badawcze skupiały się na teorii księgowości oraz rachunkowości. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1977)
T. Czylok: Z ich krwi i męczeństwa nasza wolność. Katowiccy harcerze lat wojny. Katowice 2001; Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. Księga jubileuszowa: 75 lat. Red. A. Czech i in. Katowice 2011.

TEOFIL POJDA & CO zob. ►Młot

TICHAUER GASTÄTTE zob. ►Muc

TIELE-WINCKLER Hubert (8 VI 1823, Kominki k. Reszla – 12 IX 1893, Partenkirchen), hrabia, właściciel dóbr katowickich, doskonały organizator, podporucznik, kadet szkoły wojskowej w Chełmnie, oficer 5 regimentu piechoty w Gdańsku; w l. 1845–1849 w komendanturze w Grudziądzu; w czasie Wiosny Ludów walczył w Badenii; w 1852 w pruskim sztabie generalnym. W 1854 poślubił Waleskę von Winckler (zob. ►Waleska Tiele-Winckler), córkę ►Franza von Wincklera. Założył ►Katowicką Spółkę dla Górnictwa i Hutnictwa oraz ►Związek Knapszaftowy. Choć był ewangelikiem, został patronem parafii bogucickiej; przeznaczył 80 tys. marek na budowę murowanego ►kościoła p.w. św. Szczepana i na ►ołtarz św. Barbary.
B. Czaplicki: Ksiądz Ludwik Skowronek (1859–1934) i jego dzieła. Katowice 2016; A. Kuzio-Podrucki: Tiele-Wincklerowie. Arystokracja węgla i stali. Bytom 2009.

TIELE-WINCKLER SCHULE zob. ►Szkoła Powszechna nr XIV.

TOMASZEWSKI Alfons (20 IX 1907, Lubniewo, k. Świecia nad Wisłą – 10 IX 1979, Bogucice), ksiądz, absolwent Śląskiego Seminarium Duchownego w Krakowie i student na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Święcenia kapłańskie przyjął w 1933 w katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach. Był duszpasterzem w parafiach: Wniebowzięcia NMP w Wodzisławiu Śląskim, Matki Boskiej Bolesnej w Rybniku. W 1939 brał udział w kursie wakacyjnym we Francji zorganizowanym przez Institut d`Etudes Francaises de Tauraine przy uniwersytecie w Tours. W tym samym roku, na podstawie pracy Rola i zadanie jednostkowe oraz zbiorowe świeckich w Kościele katolickim, zdał egzamin proboszczowski). W 1946 był administratorem w parafii św. Józefa w Załężu. 10 IX 1951 został mianowany administratorem, a w 1957 proboszczem w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach (w 1954 przeprowadził gruntowne zmiany i renowację kościoła św. Szczepana, m.in. z jego inicjatywy powstała polichromia ►Matka Kościoła Katowickiego, do ołtarza głównego przeniesiono ►obraz Matki Boskiej Boguckiej). Przez wiele lat pełnił funkcję dziekana dekanatu Katowice-Północ, był sędzią prosynodalnym, obrońcą węzła małżeńskiego, członkiem Rady Administracyjnej Diecezji Katowickiej, wizytatorem Zgromadzenia Sióstr św. Jadwigi w Bogucicach (zob. ►jadwiżanki), kanonikiem honorowym Kapituły Katedralnej w Katowicach oraz dziekanem honorowym.W 1972 roku przeszedł na emeryturę i zamieszkał w Tucholi nad Brdą. Zmarł w ►Szpitalu Zakonu Bonifratrów w Bogucicach; został pochowany na ►cmentarzu parafialnym.
http://www.encyklo.pl/ Tomaszewski_Alfons.

TORKAT, nieistniejące już sztuczne lodowisko w Katowicach. Obiekt rekreacyjno-sportowy powstał (zaprojektowany przez inż. Koldę, budowany od 1 IV do 7 XII 1930 przez Pierwszą Brneńską Fabrykę Maszyn w Brnie) jako pierwsze w Polsce i 13. na świecie lodowisko sztucznie chłodzone w kompleksie sportowym (m.in. letni brodzik dla dzieci, korty tenisowe, plansze szermiercze, kino panoramiczne, estrada) przy ul. Bankowej nad rz. Rawą w Katowicach. Wybudowanie Torkatu było warunkiem przyznania Polsce organizacji Mistrzostw Świata w hokeju na lodzie w 1931 jako zabezpieczenie, gdyby warunki pogodowe nie pozwoliły rozegrać turnieju na lodowisku naturalnym w Krynicy. Otwarcie lodowiska miało miejsce 7 XII 1930. Prowadzenie obiektu finansowała Spółdzielnia Sztuczny Tor Łyżwiarski w Katowicach, w 1933 został przejęty przez budżet miejski. Od 1936 obiekt dysponował przenośną trybuną na 10 tys. osób. Na przełomie 1938/1939 wszczęta została procedura przejęcia obiektu przez Hutę Baildon. Totkat, zdewastowany wskutek działalności wojsk hitlerowskich i sowieckich, repatriantów, ludności cygańskiej, huta odbudowała w l. 1945–1949 – odnowiono betonową płytę lodowiska o wymiarach 60 x 30 m, pod którą zainstalowano 12 km rurek wypełnionych solanką, zbudowano nowe trybuny obliczone na 15 tys. miejsc, nad maszynownią wzniesiono nowy budynek, w którym znalazły pomieszczenia szatnie, umywalnie z natryskami, punkt sanitarny, hotelik z pokojami dla 65 osób, restauracja i kawiarnia. Od 1950 administrację obiektem przejęła kopalnia „Katowice” (w l. 1953–1956 Torstal). Obiekt dwukrotnie był niszczony przez pożar (1954, 1973). Torkat był miejscem międzynarodowych i ogólnopolskich zawodów sportowych w hokeju na lodzie, łyżwiarstwie figurowym, szermierce, tenisie, zapasach (występowali tu m.in. Karl Schaeffer, Maxi Herber i Ernst Bayer, Sonja Henie, drużyny hokejowe Kanady). Sportowe imprezy (np. hokejowe spotkania ►„Górnika” Katowice z „Legią” Warszawa, których stawką było mistrzostwo Polski) gromadziły na trybunach tysiące kibiców. Latem obiekt zamieniał się w boisko lub salę koncertową. Katowiczanie oglądali wtedy m.in. występy amerykańskich koszykarzy z Harlem Globetrotters albo słuchali wokalistów Elli Fitzgerald, Paula Robesona, Michaja Burano, a wieczorami od maja do końca września na panoramicznym ekranie o szerokości 18,5 m wyświetlało filmy w kinie letnim. Z Torkatem była związana działalność kilku jednostek organizacyjnych sportu katowickiego m.in.: Katowickiego Klubu Łyżwiarskiego, Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, Śląskiego Klubu Hokejowego; sekcji hokeja na lodzie i szermierki ►Górnika 1920 Katowice. Od 1994 nieczynny. W 2010 w tym miejscu rozpoczęto budowę, a w 2012 otwarto Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA).
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; Tenże: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice w minionej rzeczywistości. Red. A. Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO CZYTELNI LUDOWYCH W BOGUCICACH, u genezy rozwoju organizacji legła aktywność Franciszka Szegi, w 1919 organizatora zbiórki pieniężnej na zakup książek dla przyszłej biblioteki (90 vol.); w II 1920 czytelnikom udostępniano już 300 tomów. Od 15 VI 1920 siedziba mieściła się w ►Starej Szkole; od IX 1936 w ►Domu Ludowym przy ul. Markiefki. Organizacyjnie towarzystwo należało do Sekretariatu Czytelni Ludowych w Gliwicach, po 1922 w Królewskiej Hucie. Prezesi: ►Franciszek Kost, w 1928 ►Oskar Desaga; bibliotekarze: Rozalia Furgoł, w poł. l. 20 XX w. Franciszek Grychtolik. W 1934 w skład Zarządu wchodzili: ►Jan Absalon, sekretarze: Jan Czajor, Monika Kempówna, skarbnik Józef Stokfisz, bibliotekarka – Marta Wróbel; zbiór biblioteczny liczył 106 850 vol. W l. 1933–1934 organizacja skupiała 918 członków.
APK, zesp. Towarzystwo Czytelni Ludowych Katowice, sygn. 2, 3, Sprawozdanie Towarzystwa Czytelni Ludowych. Sekretariat na Górny Śl. za czas od 1 stycznia do 31 grudnia 1934; „Dziennik Śląski” 1922, nr 116.

TOWARZYSTWO CZYTELNI LUDOWYCH W ZAWODZIU, zał. 1919 z księgozbiorem 90 vol.; w 1928 księgozbiór liczył 1258 vol. Siedziba mieściła się w ►Domu Ludowym i restauracji Pisarka. Funkcję prezesa pełnili: ►Bolesław Długiewicz (1921), ►Józef Holona, Paweł Otremba, A. Matysiak, ►Florentyna Pojdowa, a funkcję sekretarza Eugenia Gerschlowa; pierwszą bibliotekarką była Kat.[arzyna?] Srokówna, w poł. l. 20. XX w. – Botor, w l. 30. XX w. – Biolewiczówna.
APK, zesp. Towarzystwo Czytelni Ludowych Katowice, sygn. 2, 3; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” BOGUCICE, gniazdo polskiego ruchu gimnastycznego, założone 11 VI lub 8 VII 1911. Powstało w wyniku zwycięstwa koncepcji decentralistycznych w TG „Sokół” I Katowice (pierwotnie zebrania odbywały się pod szyldem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego). Było jednym z najbardziej aktywnych gniazd w rejencji opolskiej, w l. 1912–1914 uczestniczyło w zlotach na Zadolu. Posiadało własna sokolnię (od 1922 w starej strzelnicy, siedzibie koła ►Towarzystwa Czytelni Ludowych w Bogucicach) oraz sztandar (poświęcony w 1914 w kościele w Gierałtowicach). Należało do sieci organizacji tworzących teatr amatorski (wśród wystawionych sztuk scenicznych popularnością cieszyły się: Nowy Rok, Flisacy, Chłopi Arystokraci, Amerykanin, Gwiazda Syberii). W l. 1914–1917, VIII–XII 1919, III–VII 1921 z powodu działań zbrojnych ►I wojny światowej, I ►powstania śląskiego (w którym członkowie brali liczny udział) i III ►powstania śląskiego (utworzyło wspólną jednostkę wojskową – 5. kompania 2. baonu 3. Katowickiego Pułku Piechoty im. Jarosława Dąbrowskiego – z ►KS Gwiazda Bogucice i ►Pierwszą Drużyną Harcerską) zawiesiło działalność. W 1920 skupiało 120 członków. Należało do Drugiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce; Śląskiego Związku Lekkoatletycznego (od 1928). Od 1927 nastąpił wyraźny podział działalności na sekcje sportowe: lekkoatletyka; narciarstwo sportowo-rekreacyjne, łyżwiarstwo, hokej na lodzie, przysposobienie wojskowe (strzelectwo, łucznictwo); po 1933 większy nacisk położono na rozwój gimnastyki sportowej i działalność artystyczną: kółko dramatyczne; w 1934 powstał chór męski. Publikowało własne wydawnictwa, m.in.: Album pieśni sokolich, Srebrna księga bogucickiego „Sokoła” (1936). Prezesi: Antoni Wysocki, ►Jan Brzeskot, Alojzy Majowski, Roman Tuszyński; działacze: ►Tomasz Kotlorz, ►Franciszek Kost, ►Antoni Miękina. Osiągnięcia: 13 (3–6–4) medali MP (1935–1938) w gimnastyce sportowej. Wybitni sportowcy: ►Wilhelm Breguła, ►Zygfryd Kuklok.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; Srebrna księga „Sokoła” w Bogucicach 1911–1936. Bogucice 1936; A. Steuer, J. Kocurek: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie" z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Katowice [2011].

Osiągnięcia sportowe Wilhelma Breguły w gimnastyce sportowej

RokKonkurencjaMiejsce
1935 poręcze 1
1935 drążek 2
1935 wielobój indywidualny 2
1935 skok przez konia 2
1936 drążek 1
1936 wielobój indywidualny 2
1936 kółka 2
1937 drążek 3
1937 skok przez konia 2
1938 drążek 1
1938 kółka 3
1938 skok przez konia 3
1938 poręcze 3

 

TOWARZYSTWO KRAJOZNAWCZE W BOGUCICACH, zakonspirowana organizacja zbrojna (komórka ►Polskiej Organizacji Woskowej Górnego Śląska), zał. I 1920, skupiająca 30 członków. Prezes Henryk Miękina, sekretarz ►Augustyn Rzepka, skarbnik Franciszek Wiechuła, ławnicy ►Tomasz Kotlarz i Franciszek Jesionek. Włączone do struktur wojsk powstańczych; spadkobiercą organizacji była grupa miejscowa ►Związku Powstańców Śląskich.
Poległym braciom, jednodniówka poświęcona poległym w walkach o wolność Śląska wydana z okazji poświęcenia Pomnika Powstańca Śląskiego w Katowicach 18 września 1932 r.

TOWARZYSTWO MUZYCZNE ZAWODZIE, zał. 20 XI 1919, od 1923 członek Związku Polskich Kół Śpiewaczych; skupiało 59 członków; prowadziło amatorską orkiestrę symfoniczną; akcentowanie działalności instrumentalnej przez zespół stało się przeszkodą w nawiązaniu kontaktów z chórami preferującymi wokalistykę; 2 IX 1926 wystąpiło ze struktur związkowych i rozpadało się.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

TOWARZYSTWO POLEK W ZAWODZIU, sanacyjna organizacyjna kobieca powstała w 1927 w wyniku rozłamu w pierwotnym ►Towarzystwie Polek; ukonstytuowana 2 XI 1928, do 1931 prowadziła działalność w 3 filiach, scalona IV 1931 (odpływ członkiń do ►Katolickiego Towarzystwa Kobiet). Prowadziła sekcję młodzieży żeńskiej (Towarzystwo Młodych Polek); zebrania odbywały się w Starej Szkole; sztandar poświęcony 26 IV 1931. Funkcję prezeski pełniła Gopkowa, w zarządzie działały: Olkisówna, Głodkowa.
„Polska Zachodnia” 1928, nr 304, 1929, nr 27, 1931, nr 107.

TOWARZYSTWO ŚPIEWACZE „LIRA” w Bogucicach, chór mieszany założony 12 IX 1902. Od 12 V 1910 należało do Związku Śląskich Kół Śpiewaczych; w 1912 skupiało 32 członków. W 1911 było inicjatorem powstania ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach. Na początku działało poza Bogucicami, od 1910 na terenie ►Koszutki (oberża u Kimla) i w ►Zawodziu (lokal Süßmanna), w 1914 miało siedzibę w ►Sokolni, w 1920 w ►Starej Szkole. W l. 1914–1917 zawiesiło działalność. W 1917 reaktywowane jako chór żeński; od 1920 miało sztandar. W 1926 ponownie zawiesiło działalność; w 1929 zorganizowało wieczór pieśni. Uczestniczyło w zlotach okręgowych chórów (5-krotnie do 1914 i 4-krotnie do 1933). Kilkakrotnie skreślane z listy członków Związku Śląskich Kół Śpiewaczych, wykreślone ostatecznie 31 XII 1934. Prezesi i dyrygenci: m.in. Jan Wieczorek (późniejszy burmistrz Tychów), ►Franciszek Głowacki, ►Leon Poniecki, ►Teodor Lewandowski, Augustyn Szwarc, Konrad Wróbel, Jan Koźlik.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961; „Górnoślązak” 1910, nr 221, 238; „Polak” 1920, nr 60.

TOWARZYSTWO św. BONIFACEGO, założone w 1907 przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, organizacja katolików niemieckich (zob. ►Działalność charytatywna). Przyczyniło się do rozwoju bibliotek bogucickich; podczas odpustów prowadziło kolektę na ubogich studentów.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; str. internetowa: bogucice,katowice.opoka.org.pl/?page_id= 18

TOWARZYSTWO TRZEŹWOŚCI (Bractwo Trzeźwości) przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, zał. 1 IV 1843 z inspiracji o. Brzozowskiego; jedną z przyczyn powstania był m.in. antysemityzm o podłożu ekonomicznym. W 1843 liczyło 320 członków, a w 1844 – 3218; zrzeszało także mieszkańców sąsiednich miejscowości. Kryzys w l. 1847–1848; reaktywowane w 1890 p.n. Towarzystwo Trzeźwości (Bractwo Wstrzemięźliwości) z inicjatywy ►ks. Ludwika Skowronka; od 1903 Związek Abstynentów (Stowarzyszenie Abstynentów). Zebrania organizowano w Zgromadzeniu Sióstr Świętej Jadwigi (zob. ►Jadwiżanki).
AKAD, zesp. Akta Lokalne 133; J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939 oraz J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. [W:] Parafia bogucicka − tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; „Gość Niedzielny” 1931, nr 28.

TRUPIE POLE, nieurzędowa nazwa (występująca w źródłach prasowych w okresie przed wybuchem I wojny światowej, obecnie nieużywana) mocno zdewastowanego przez eksploatację górniczą terenu z licznymi i niebezpiecznymi zapadliskami na ►Alpach Wełnowieckich w pobliżu ►kopalni „Karolina” (rejon w pobliżu ►ul. Karoliny).
„Gazeta Robotnicza” 1908, nr 5.

TRZECI (III) ZAKON FRANCISZKAŃSKI W BOGUCICACH, zakon bezhabitowy, świecki, zał. w 1862 lub 1865 przez o. Atanazego Kleinwachtera z Góry św. Anny. W l. 90. XIX w. skupiał 250 członków; byli oni przyjmowani raz w roku 2 II w ►kaplicy cmentarnej na cmentarzu parafialnym w Bogucicach i zapisywani do specjalnej księgi. W 1932 do zakonu należało 125, a w 1933 – 188 osób; w okresie międzywojennym członkowie prowadzili również działalność sceniczną, m.in. wystawiając w 1936 Róże św. Elżbiety. Funkcjonował w okresie okupacji hitlerowskiej, w 1944 skupiając 70 członkow. Znany działacz: Franciszek Piontek.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; B. Czaplicki: Górnośląski duszpasterz ks. Leopold Markiefka (1813–1882) i jego dzieła. Lubliniec-Kokotek 2014; Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)1932. Katowice 1932; Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej) 1936. Katowice 1936; „Siedem Groszy” 1936, nr 97.

TRZECI ZAKON KARMELITAŃSKI (Bractwo Szkaplerza Świętego) przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, zał. 1857; zapisy prowadzono w kościele cmentarnym w przededniu odpustu ►Matki Boskiej Szkaplerznej; w l. 1860–1939 w księdze Szkaplerza zapisanych było 17 tys. osób, m.in. pielgrzymów z zaboru rosyjskiego i Galicji; oznaką członków był szkaplerz brunatny W 1935 skupiał 34 członków; ostatnia wzmianka w 1944.
J. Górecki: Sanktuarium Bogucickie w tradycji pielgrzymkowej Górnego Śląska i J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939. [W:] Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej) 1936, Katowice 1936.

tuszynski-roman

TUSZYŃSKI Roman (3 I 1891, Janów – po 1939), ślusarz; żołnierz 51. pp we Wrocławiu; uczestnik I wojny światowej (w l. 1915–1918 na froncie francuskim); prezes ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach (1937–1939); uczestnik I ►powstania śląskiego, internowany w obozie w Sosnowcu. Przed II wojną światową mieszkał na ►ul. I. Paderewskiego w Zawodziu.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 790; E. Długajczyk, P. Parys: Archiwum powstań śląskich. T. 1: Okres pierwszego powstania śląskiego 1919 r. Katowice 2017; http://www.pilsudski.org/powstania/szczegoly.

TYFUS, choroba zakaźna, zwana też Nervenfiber, której zapowiedzią były nieurodzaj ziemniaków i głód. Epidemie w Bogucicach miały miejsce w l. 1835–1836 (zmarło 19 osób) i w l. 1846–1848 (zmarło 79 osób). Jednemu z osiedli w Bogucicach nadano nazwę ►Tyfus.
J.Siebel: Zgony spowodowane chorobami zakaźnymi w parafii bogucickiej w drugiej połowie XVIII wieku. Wybrane problemy. [W:] Dzieje medycyny i działalności charytatywnej na terenie Katowic. Red. A. Barciak. Katowice 2008.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic