E

 

EHRLICH Emil Piotr (12 IX 1901, Litwinów pow. Podhajce – 19 XI 1976, Wiedeń), ekonomista. Od 1928 prowadził działalność pedagogiczną (m.in. w szkołach handlowych w Stryju i Lwowie). Od 1945 wykładał w Wyższym Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych w Katowicach, gdzie doprowadził do powołania Wydziału Handlowego, którego był dziekanem (1948–1951). W roku akademickim 1951/1952 pełnił funkcję dziekana Wydziału Finansowego Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Katowicach (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach). Działał w Polskim Towarzystwie Ekonomicznym i Ośrodku Postępu Technicznego w Katowicach. Był autorem 50 publikacji z zakresu nauki o sprzedaży i handlu oraz organizacji i finansowania przedsiębiorstw. Działał w Towarzystwie Rozwoju Ziem Zachodnich.
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. 75 lat. Księga jubileuszowa. Oprac. zespół [aut. biogramów dawnych: A. Czech]. Katowice 2013.

EICHEN, szyb ►kopalni „Susanna”, głęb. 10,3 m; eksploatowany w l. 1864–1878
G.Grzegorek, A. Frużyński, P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017.

EISENACH, pole górnicze o powierzchni 323 031,2 m², rezerwowe, utworzone wyrokiem sądu Apelacyjnego w Raciborzu (15 III 1859); właściciele: ►Agathe Bergwerkschaft Gmbh, od 1896 ►Kattowitzer AG (Kattowitzer AG für Bergbau und Eisenhuttenbetrieb); od 1920 włączone do ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ELEKTROWNIA KOPALNI „KATOWICE”, jedna z 5 elektrowni ►Wspólnoty Interesów, o mocy 12,5 MW. W 1911 była wyposażona w 12 maszyn prądotwórczych i 2 turbiny parowe; w l. 30. XX w. zatrudniała 136 osób. W 1945 dysponowała mocą 10,5 MW. Obecnie budynek jest jednym z ►obiektów w zespole zabudowy po kopalni „Katowice” na terenie ►Muzeum Śląskiego przy ►ul. Kopalnianej 6.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Przemysłu i Handlu, sygn. 2583; E. Koziarski: Elektrownie na Śląsku. Opole 1997; M. Markowski: Energia elektryczna w polskim przemyśle węglowym. „Śląski Informator Przemysłowy” 1945, nr 3; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ELEWATOR, Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”, założone w 1. 1867–1871 przez braci Maurycego i Roberta Ollendorfów. Często zmieniały właścicieli, początkowo również szyldy, pod którymi odbywała się produkcja armatury przemysłowej. Fabryka Kotłów Parowych, jeden z protoplastów dzisiejszego „Elewatora" z siedzibą w Katowicach, ok. 1880 przeszła w ręce sosnowieckiej rodziny Schoenów; w 1889 w spółce Piotr Kania – Karol Kunze, od 1900 z udziałem Feliksa Schustera; w 1918 zakupiona przez Teodora Holza, właściciela Fabryki Maszyn „Elewator" z siedzibą przy ul. Kamiennej w Katowicach, który w 1923 dokonał fuzji zakładów w Katowicach i Zawodziu; odtąd nazwa „Elewator” obejmowała oba zakłady. Dyrekcja mieściła się przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) 31. W 1926 zatrudniała 179 robotników. Na przełomie 1. 20.–30. XX w. ogłosiła bankructwo (niewypłacalność dłużników); hale produkcyjne zostały przejęte przez magistrat katowicki. Od 1933 właścicielami SA „Elewator” byli Teodor junior i Aleksander Holz. W 1939 procowało w niej 230 osób. W okresie okupacji hitlerowskiej jeden z oddziałów „Elewatora” uruchomiono w hucie „Marta" w Katowicach, przestawiając jego produkcję na potrzeby wojenne. Po wyzwoleniu Katowic zakład został otwarty l II 1945, podlegał Zjednoczeniu Przemysłu Maszynowego w Gliwicach. Od 1947 funkcjonowała przyzakładowa szkoła zawodowa przy ul. Powstańców w Katowicach. W 1. 1954–1957 zakład był połączony z ZUT „Zgoda” w Świętochłowicach. W II 1957 uzyskał pełną samodzielność i nazwę Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”. W 1970 posiadał stalownię oraz warsztaty: konstrukcyjny, obróbki mechanicznej, remontowy i narzędziownię. Z.U.T „Elewator” produkowały różnorodny asortyment: schody ruchome, urządzenia transportu ciągłego dla przemysłów: chemicznego, cementowego, miedzianego, siarkowego, dla cukrowni oraz elektrowni i elektrociepłowni w kraju i za granicą. Od l I 1993 zakład został sprywatyzowany. Jego prawnym następcą został „Elewator” Spółka z o.o. – Spółka Pracownicza, która na zasadzie leasingu przejęła maszyny, urządzenia, budynki i tereny po zlikwidowanym przedsiębiorstwie. Korzystając z tradycji i kwalifikacji doświadczonej załogi, „Elewator” Spółka z o.o. kontynuował poprzednią produkcję, rozszerzając i unowocześniając asortyment urządzeń przede wszystkim dla energetyki krajowej i zagranicznej. W 1998 nastąpiło przeniesienie własności majątku Skarbu Państwa na rzecz „Elewator” Sp. z o.o., a w 2003 jednostka ta uzyskała Certyfikat ISO 9001. Od 2015 nie istnieje (zburzony).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

EPITAFIA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, tablice pamiątkowe, umieszczone w przedsionku i na chórze, poświęcone m.in.: ►ks. Franciszkowi Ścigale, ►ks. Ludwikowi Skowronkowi, ►ks. Alfonsowi Tomaszewskiemu, ►Karolowi Hoppemu oraz Tablica ku czci poległych.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

ERAZMA zob. ►Musiolik Aniela

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic