D

 

DAMROTA Konstantego ULICA zob. ►Norberta Bończyka ulica

DARNIOWA RUDA, zob. ►Rudy żelaza.

DAWIDA OSIEDLE (Zawodzie II), zaprojektowane w 1978 przez architekta Zygmunta Majorskiego przy ul. Dawida (zob. ►Bohaterów Monte Cassino ulica) w miejscu wyburzonych kamienic; z planowanych 8 wielokondygnacyjnych bloków oraz szkoły podstawowej zrealizowano – z udziałem Inwestprojektu Śląsk – jedynie 3 bloki.
AUM Katowice, zesp. 5, sygn. 982, 983, 984

DAWIDA ULICA zob. ►Bohaterów Monte Cassino ulica

DĄBRÓWKA MAŁA, wieś w granicach dawnej ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, początkowo utożsamiana z Jakubowicami, Cellary-Dąbrówką, Milejowicami. Była terenem spornym między proboszczami z Czeladzi i Bogucic; z powodu bliższej odległości ludność uczęszczała do ►kościoła św. Szczepana i św. Doroty w Bogucicach; od 1712 jej przynależność do Bogucic jest potwierdzona. W 1911 ks. Wawrzyniec Pucher wybudował w Dąbrówce Małej kościół parafialny p.w. św. Antoniego Padewskiego.
L. Musioł: Bogucice gmina i parafia. Monografia historyczna. Katowice 1953 – rękopis.

DEMEL Kazimierz (9 III 1889, Zawodzie – 29 IX 1978, Gdynia), naukowiec biolog; jeden z pionierów badań biologicznych morza w Polsce; współorganizator placówek naukowych: Stacji Hydrobiologicznej, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego nad jeziorem Wigry, Morskiego Laboratorium Rybackiego na Helu i w Gdyni; w 1. 1945–1960 kierownik działu hydrografii Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; w 1. 1952–1960 prof. Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie; ekspert Komitetu Bałtyckiego i Atlantyckiego Rady Międzynarodowej Badań Morza w Kopenhadze. W okresie III ►powstania śląskiego był adiutantem Macieja Mielżyńskiego. Napisał ponad 150 prac naukowych, podręczników, książek popularnonaukowych, m.in.: Biologia morza (1927), Zwierzę i jego środowisko (1947), Życie morza (1947), Morza i oceany (1969).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DEMONSTRACJA BEZROBOTNYCH W ZAWODZIU; wystąpienie uliczne bezrobotnych 17 czerwca 1931 roku, prowadzone w obrębie ulic Hallera (zob. ul. ►Bohaterów Monte Cassino) i Krakowskiej (zob. ul. ►1 Maja); 150–180 osób; walka z policją konną (obrzuconą kamieniami) w wyniku jej trzech kolejnych interwencji zginął Emil ►Dawid; a trzy osoby zostały ranne: Emanuel Dawid, Leopold Winkler i Józef Bala; wskutek zamieszek ucierpiało też wnętrze sklepu Tobiasa; sąd w Katowicach wydał wyroki dla uczestników rozruchów w wymiarze 8–12 miesięcy więzienia.
„Gazeta Robotnicza” 1931, nr 96, Goniec Śląski 1932, nr 71.

DENASIEWICZ Bolesław (1900 − 19 III 1976, Bogucice), żołnierz II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, sierżant sztabowy, uczestnik walk pod Tobrukiem, Ankoną, Bolonią, Monte Cassino. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach.
https://2korpuspolski.pl.; „Dziennik Zachodni” 1976, nr 67.

DESAGA Oskar (1885, Lwów – po 1939), nauczyciel. Początkowo pracował w szkołach w Rzeszowie i w Bochni, a od 1926 w Bogucicach. Pełnił funkcje zastępcy naczelnika obwodowego w Bogucicach; kierownika ►Szkoły Podstawowej nr 13 w Bogucicach, w l. 1929–1932 kierownika Szkoły Dokształcającej w Bogucicach; propagował poezję Kazimierza Przerwy-Tetmajera; wykazywał tolerancję wobec gwary śląskiej. Był działaczem ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i ►Związku Abstynentów, współzałożycielem ►Komitetu Niesienia Pomocy Biednemu Dziecku. Mieszkał przy ►ul. Katowickiej.
APK, zesp Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych, sygn. 2365; J. Prażmowski: Szkolnictwo województwa śląskiego. Katowice 1937; „Górnoślązak” 1928, nr 100; „Gość Niedzielny” 1930, nr 15, Srebrna księga „Sokoła” bogucickiego 1911–1936. Katowice 1936; http://www.bogucice.katowice.opoka.

DESKA Fabian, przeor zakonu ►bonifratrów w Bogucicach (1895–1911); w 1905 zakupił nowe stacje Drogi Krzyżowej.
B. Czaplicki: Ksiądz Ludwik Skowronek (1859–1934) i jego dzieła. Katowice 2016.

DEUTSCHE FIAT zob. ►Polski Fiat

DĘBSKA STRUGA, potok odgraniczający Bogucice i Dąb. Wymieniany w dokumentach z 1698. Płynął przez ►Koszutkę.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna, 1953, mps w MHK.

DŁUGA, ulica w ►Zawodziu, (Langegasse, Barschstraße), długości ok. 70 m i układzie równoleżnikowym; budownictwo mieszkaniowe: przed 1939 (na terenach ►Katowickiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa) pięć, obecnie cztery kamienice.
Księga adresowa Wielkich Katowic, Katowice 1935.

DŁUGA GROBLA, nazwa topograficzna na terenie ►Zawodzia (znana od 1414 roku), powyżej ►Stawu Młyńskiego, w pobliżu ►Niwy (przynoszącej dochód młynarzom z ►Olszowego Młyna).
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna. Katowice 1953.

DŁUGIEWICZ Bolesław (15 V 1878 Sulmierzyce – 13 V 1936, Bogucice), działacz narodowy; pierwszy polski drogerzysta w ►Zawodziu, członek: ►Towarzystwa Śpiewaczego w Zawodziu, ►Chóru im. A. Mickiewicza w Zawodziu, Związku Przemysłowców Polskich, ►Towarzystwa Czytelni Ludowych w Zawodziu. Po udziale w I ►powstaniu śląskim represjonowany; w III ►powstaniu śląskim był łącznikiem między dowództwem powstańczym w Zawodziu i Bogucicach a oficerami francuskimi z Komisji Międzysojuszniczej i Rządzącej w Katowicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DOBIASZ Stefan (23 VIII 1920, Zawady w woj. lubelskim – 25 XI 2005, Puszczykowo), śpiewak Opery Śląskiej w Bytomiu (od 15 VI 1945 do 1972), solista (bas), debiutował w roli Zunigi w operze Carmen Bizeta (1946); prof. Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach; grał w filmie Sól ziemi czarnej (1969) w reżyserii Kazimierza Kutza. Mieszkał na Osiedlu Marchlewskiego (►Koszutka).
APK, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Organizacyjny, sygn. 3406.

DOBKIEWICZOWA-JACKIEWICZ Kornelia (1 IX 1912, St. Petersburg – 5 VII 1990, Katowice), nauczycielka, pisarka; od 1945 mieszkanka ►Koszutki, pracowała w bibliotece szkolnej ►IX LO na Koszutce; autorka baśni, powieści dla młodzieży i historycznych; członek Związku Literatów Polskich, Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Pochowana na cmentarzu parafialnym w Bogucicach. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, wyróżniona Nagrodą Ministra Kultury za całokształt pracy literackiej dla dzieci i młodzieży. Utwory: Dolina śpiewających ptaków, Drogocenne wiano, Dukaty kupca Amadeja i inne baśnie, Haftowane trzewiczki, Karlikowy ganek. Legendy i podania o polskim srebrze, Miedziana lampa. Baśnie i opowieści o śląskim Skarbniku, Największy skarb. Powieść z czasów Mieszka I, O Marku Prawym z Jemielnicy, O Zofijce sierocie, Ofka z Kamiennej Góry, Pierścień księżniczki Gertrudy, Róże w błękitnym polu. Podania i opowieści o zamkach Dolnego Śląska, Rycerze kamiennego niedźwiedzia, Saga o białym krysztale. Baśnie i opowieści o małopolskiej soli, Srebrny pas. Opowieść o staropolskim srebrze, Szata z purpury, Szkarłatny rycerz. Podania i opowieści o zamkach śląskich, Sztolnia w Sowich Górach. Baśnie i opowieści z Ziemi Opolskiej, Beskidów i Dolnego Śląska, Ślężańska legenda, W grodach Słowian śląskich, Wężowa królewna. Baśnie i opowieści ze Śląska, Zamek nad Czarnym Jeziorem, Złote jarzmo, Zuzanka.
L.M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni 1939–1991. Leksykon. Warszawa 1995.

DOLINA ZGODY, Towarzystwo Ogródków Działkowych w Bogucicach przy ►ul. Brzozowej, zał. 1936, rejestrowane 11 VII 1936, reaktywowane 1945, rejestrowane 24 III 1947, wykreślone z rejestru stowarzyszeń 4 VI 1955. W okresie międzywojennym w związku z budową osiedla podmiejskiego część działek uległa likwidacji. W 1949 skupiało 106 członków, którzy uprawiali 82 działki o łącznej powierzchni 3,15 ha, nie dysponowało lokalem organizacyjnym. Prezesi: Jan Moryson, Bernard Bartol, Robert Pełka, Karol Reibert.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice, Urząd Spraw Wewnętrznych, sygn. I; Dziesięć lat pracy Okręgowego Związku Towarzystw Ogródków Działkowych i Osiedli województwa śląskiego 1928–1938. Katowice 1938.

DOLNY, nazwa pokładu, zob. ►Paulinenglück (kopalnia)
G. Grzegorek, A. Frużyński, P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017.

DOŁY KOPALNIANE, stawy ►kopalni „Katowice” na pograniczu Bogucic i ►Zawodzia; od l. 20. XX w. sukcesywnie zasypywane przez wynajętych furmanów i 2 robotników kopalnianych. W 1931 wymienione w źródłach prasowych jako niebezpieczne przy okazji tragicznego wypadku (utonięcia woźnicy z końmi i wozem); wypadek ten był okazją do krytyki władz kopalnianych, które podczas wielkiego kryzysu gospodarczego zaprzestały zatrudnienia pomocników woźniców.
„Polska Zachodnia” 1931, nr 190.

DOM KSIĄŻKI, dwuczłonowy pawilon usytuowany u zbiegu ulic Armii Czerwonej (dziś Alei ►Korfantego) – część parterowa – oraz Róży Luksemburg (obecnie ►Olimpijskiej) – część dwukondygnacyjna; zaprojektowany przez Juranda Jareckiego (wersja pierwotna z 1964, druga z 1966), oddany do użytku w 1968 roku. Wtedy w budynku siedziby znalazły: księgarnia „Pegaz” – placówka samoobsługowa (380 m kw.) z salą sprzedaży dzieł malarskich, Wojewódzki Zarząd Domu Książki oraz Wydawnictwo „Śląsk”.
A. Borowik: Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (19451980). Warszawa 2019.

DOM LUDOWY, restauracja w ►Zawodziu przy ul. Krakowskiej 45 (ob. ►ul. 1 Maja) w budynku ►Starej Strzelnicy; koncesji na prowadzenie restauracji (własność Miasta Katowice) i na sprzedaż piwa butelkowego udzielono w III 1936; początkowo restauracją kierowało małżeństwa A i E. Januszowie, po 1945 P. Sonnek (przemianowana na „Pod Ratuszem”).
AUM Katowice, zesp.1, sygn. 1202.

DOM SIEROT zob. ►Sierociniec

DOM SYPIALNY KOPALNI KATOWICE, przy ►ul. L. Markiefki; na pocz. XX w. miejsce pobytu robotników sprowadzonych z Ukrainy (Rusinów), w l. 1920–1921 siedziba policji plebiscytowej, od 1936 ►Dom Ludowy.
„Katolik” 1921, nr 108.

DOM TUROWCA, siedziba ►Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych przy ul. Krakowskiej (zob. ►1 Maja) 45; odbudowywany od maja 1945 roku, otwarty w październiku 1945; swe lokale mieli w nim Miejski Komitet OMTUR, Wydział Informacji i Propagandy OMTUR, Robotniczy Teatr Objazdowy OMTUR, Dzielnicowy Dom Kultury; zespoły muzyczny i taneczny; 6 grudnia 1945 roku zorganizowano imprezę gwiazdkową dla 50 przedszkolaków dzieci byłych więźniów politycznych i poległych żołnierzy.
Z. Studencki: Z działalności OMTUR w Katowicach w latach 1945–1946. W: „Rocznik Katowicki” 1980.

DOMES Maria zob. ►Winckler Maria

DOMINIUM BOGUCICKIE, obejmujące ►Folwark z przypisaną do niego ziemią i mieszkańcami, założone na gruncie kościelnym; w XIX w. obejmowało 425 mórg ról, 157 – łąk, 31 – pastwisk, 600 – lasu i 3 morgi ogrodu; d. było producentem żyta ozimego, jęczmienia, tatarki, owsa, grochu, siana, hodowcą krów, gęsi, kur; wydobywało też węgiel kamienny.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna. Katowice 1953.

DONNERSMARCK Karol Łazarz Henckel von (5 III 1772, Świerklaniec – 12 VII 1864, Wrocław), baron i hrabia cesarstwa, 9. wolny pan stanowy Bytomia, magnat przemysłowy. młodszy syn Erdmanna Gustawa i baronówny Rudolfiny von Dyherrn und Schönau, żonaty z hrabianką Julią von Bohlen. W czasie wojen napoleońskich walczył na czele ufundowanego przez siebie regimentu śląskiej husarii. W 1813 po śmierci brata Gustawa Adolfa odziedziczył dobra wokół Świerklańca. Do odziedziczonych ziem dokupił dobra wokół: Starych Tarnowic, Rept, Chropaczowa, Kamienia, Makoszów, Zabrza, Zaborza, Sośnicy, Świętochłowic, Mikulczyc, Wieszowy, Stolarzowic i Ożarowic; w Bogucicach był właścicielem huty ►Kunegunda. Był Komandorem i Seniorem Zakonu Joannitów (protestancki odpowiednik Zakonu Maltańskiego); w 1840 został dziedzicznym wyższym podczaszym krajowym w księstwie śląskim (z tytułem „Ekscelencji”); jako wolny pan stanowy był członkiem pruskiej Izby Panów. Odznaczony Orderem Pour le Mérite oraz najwyższym pruskim Orderem Orła Czarnego z Brylantami. Pochowany w Świerklańcu w mauzoleum rodowym, które zostało zniszczone w 1945.
G. Grzegorek, A. Frużyński, P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017.

DRAJOK (Dreieck Kolonie), kolonia w ►Zawodziu (oddalona od centrum ok. 1 km.), usytuowana wzdłuż ►ul. Burowieckiej, od południa graniczy z rzeką ►Rawą. Nazwa pochodzi od specyficznego ułożenia (w trójkąt) torów kolejowych; zabudowa powstawała w poł. l. 80. XIX w.; w I–II dekadzie XX w. ważne (praktycznie jedyne) miejsce zbiórek polskich. organizacji narodowych (restauracja Woźnicy). Do początku XX w. mieszkańcy zajmowali się produkcją węgla drzewnego; do l. 30. XX w. istniały wiejskie zabudowania gospodarcze i grunty rolne; po II wojnie światowej funkcjonowały warsztaty mechaniczne. Z Bogucicami kolonię łączy ►ul. Ryszarda. W l. 70. XX w. w związku z przebudową sieci drogowej (m.in. ►al. Rozdzieńskiego) obszar kolonii uległ znacznemu pomniejszeniu. Na Drajoku znajduje się ►krzyż kamienny (figura Matki Boskiej) z 1904. Znani mieszkańcy: ►Zofia Koniarkowa, ►Konstanty Wolny, rodziny: ►Wróblów, ►Skibów, ►Wolnych.
AUM, zesp. 1, sygn. 172, 173; Spacer przez historię. „Nasze Katowice” 2011, wrzesień; „Katolik” 1900, nr.52; http://www.orsip.pl/uslugi/archiwum-panstwowe.

DREIORDENHEILIGE FRANZISKUS zob. ►Trzeci Zakon św. Franciszka.

DRICHSELSTRAßE, zob. ul. ►Racławicka.

DROBIARSTWO, dział gospodarki obejmujący hodowlę, chów i użytkowanie drobiu (kur, gęsi, kaczek, perliczek, indyków). W okresie feudalnym hodowane przez chłopstwo m.in. dla danin – dla dominium pierwsze wzmianki pochodzą z 1558, przedmiot i wysokość danin ustalono w 1738 (1 kapłon, 1 kura, 5 jaj); w 1707 w spisie inwentarza folwarku bogucickiego (niezależnie od przyjmowanych danin) odnotowano 20 kur i 20 gęsi; w ramach kolędy 1 lub 2 kapłony (koguty) otrzymywał w wigilię Bożego Narodzenia pleban bogucicki. W II poł. XIX w. robotnicy Huty ►Ferrum traktowali hodowlę kur jako zajęcie uboczne. Od 1914 hodowcy byli skupieni w ►Towarzystwie Hodowli Drobiu (aktywnym w okresie międzywojennym, co poświadcza udział boguciczan i zawodzian w miejskich i wojewódzkich wystawach drobiu), po 1922 należeli do Związku Ogrodnictwa i Hodowli Drobiu Wielkich Katowic. Na Koszutce do hodowców indywidualnych należały rodziny: Kimel, Mysyk, Wypiór; w Bogucicach w okresie międzywojennym: Magdalena Kalus, Józef Rychty, Berthold Stach. Po II wojnie światowej przy ►ul. 1 Maja istniała fabryka wyrobów z pierza. Wedłu danych z 1966 na terenie Bogucic hodowano 12 484 sztuk drobiu (m.in. 2106 gęsi, 232 kaczki, 230 indyków), co stanowiło 22% hodowli w Katowicach. Popularnymi rasami w hodowli kur były: zielononóżki, karmazyny, leghorny, ►Kółko Rolnicze specjalizowało się w hodowli rasy Susexx. Hodowcy należeli do Wojewódzkiego Związku Hodowców Drobiu.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski Wydział Rolnictwa, sygn. 538; „Gazeta Ludowa” 1911, nr 41; „Rolnik Śląski” 1929, nr 11.

DROGA DO NIEBA, modlitewnik autorstwa ►ks. Ludwika Skowronka w języku polskim (w języku niemieckim: Weg zu Himmel). Pierwsze wydanie ukazało się 25 VIII 1902 (11 tys. egz.) nakładem Drukarni Meyera w Raciborzu (w sprzedaży od 25 I 1903). Szerzył kult Matki Bożej. Książeczka zawierała modlitwy, pieśni i pouczenia. Stanowiła pamiątkę przywożoną do domu z boguckiego odpustu. Na jej tytułowej stronie widniał ►obraz Matki Boskiej Boguckiej. Do 1933 obowiązywał w Administracji Apostolskiej Górnego Śląska. Ostatnie przedwojenne wydanie ukazało się w rejencji opolskiej w1936; w diecezji opolskiej zmodernizowany – aktualny do dziś. Droga do nieba stała się inspiracją do opracowania modlitewników dla dzieci, drogi krzyżowej oraz pieśni i modlitw na Boże Narodzenie.
K. Worbs: Droga do nieba ks. Ludwika Skowronka – modlitewnik powstały w Bogucicach. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

DROGA KATOWICE − MYSŁOWICE, trakt prowadzący z ►dominium mysłowickiego do Kuźnicy Boguckiej i Katowic, powstał z inicjatywy Mieroszewskich (zob. ►Krzysztof Mieroszewski) w XVII w. Początkowo przy drodze znajdowała się zabudowa wiejska; po wybudowaniu linii kolejowej Wrocław − Mysłowice zyskała na znaczeniu w komunikacji; w poł. XIX w. powstały obiekty przemysłowe; przekształciła się w Krakauerstraße (ob. ►ul. 1 Maja).

DRUŻBA, dziecięcy zespół taneczny, z siedzibą w ►Zakładowym Domu Kultury Huty „Ferrum”; 25 członków, kierownik: Alina Basiek-Wiszniowska.
APK, zesp. Wojewódzki Ośrodek Kultury, sygn. 83.

DRZEWNA ULICA (Holzgasse –1908, Drzewna – 1920, Jagdstraße – 1939–1945), położona w Zawodziu, dł. 80 m, układ południkowy. Zabudowa rozpoczęła się w 1850 i była związana z działalnością kopalni „Ferdynand”, do której w okresie międzywojennym należały 3 domy (zob. ►kopalnia Katowice).
APK, zesp. Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Weglowego, sygn. 1187; Ulice. Nazewnictwo w przekroju historycznym. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 2 / pod Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935.

DUDY-GRACZA ULICA, arteria miejska, długości ok. 480 m, jedna z ważniejszych ulic na pograniczu Śródmieścia i Zawodzia, rozpoczynająca swój bieg od skrzyżowania z Aleją Walentego ►Roździeńskiego (►Drogowa Trasa Średnicowa, ►Droga Krajowa 79) w rejonie wylotu z tunelu pod ►Rondem im. gen. J. Ziętka, stanowiąc niejako przedłużenie ulicy Tadeusza ►Dobrowolskiego, następnie krzyżująca się z drogami dojazdowymi do budynków ►Roździeńskiego Walentego Osiedla. Za mostem nad rzeką ►Rawą ulica kończy swój bieg, dobiegając do ulic Warszawskiej, ►1 Maja i ►Granicznej. Za zadanie ma odciążyć ruch w śródmieściu miasta, po obu jej stronach biegną trasy rowerowe, a od 2010 roku jest także fragmentem trasy katowickiego etapu wyścigu kolarskiego Tour de Pologne. Siedzibę przy tej ulicy mają Miejskie Przedsiębiorstwo Taksówkowe w Katowicach i punkt konsultacyjny Diakonii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Nazwę nadano w 2007 roku decyzją Rady Miasta.
Ulice. Nazewnictwo w przekroju historycznym. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 2. Pod red. A. Barciaka, E. Chojeckiej, S. Fertacza. Katowice 2012.

DUKALA, nazwa miejscowa na określenie łąki plebańskiej w Bogucicach (granicznej dla ►parafii św. Szczepana na obszarze Zawodzia) w XIX w.; o powierzchni 21 a. 70 m² (grunty klasy VI).
AKAD, Akta Lokalne, sygn. 125; P. Piwowarczyk: Rolnictwo i rolnicy w Bogucicach ze szczególnym uwzględnieniem rodziny Nytzów. Chorzów 2017.

DUNIKOWSKIEGO XAWEREGO ULICA (dawniej ulica ►Róży Luksemburg); wytyczona w 1951 roku, od 1995 pod obecną nazwą; długości ok. 1,5 km; infrastruktura: NZOZ Agmed, Elektro-Mark, Rzezik D. Reklama.
Ulice. Nazewnictwo w przekroju historycznym. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 2. Pod red. A. Barciaka, E. Chojeckiej, S. Fertacza. Katowice 2012.

DUSZPASTERSTWO AKADEMICKIE przy ►kościele Opatrzności Bożej i ►Uniwersytecie Ekonomicznym w ►Zawodziu, kontynuuje działalność zainicjowaną przez ►ks. Józefa Bańkę w 1945 w kościele p.w. Andrzeja Boboli przy ul. Warszawskiej w Katowicach, w 1947 przeniesioną na Zawodzie, gdzie istniała pierwsza wyższa uczelnia w Katowicach. Reaktywowane w 2000 z inicjatywy bp. Damiana Zimonia; z siedzibą w salce na I piętrze ►Domu Katechetycznego, od 2003 ►Caritas Academica. W 2006 urządzono w suterynie kościoła Opatrzności Bożej kryptę (kaplicę) dla duszpasterstwa akademickiego, gdzie odbywają się msze. Celem jest upowszechnienie idei Krucjaty Wyzwolenia Człowieka; osiągnięcia: nagranie i umieszczenie na youtube.pl Chwalą Tobie Panie oraz Tobie Panie Zaufałem. Opiekun: ks. dr Grzegorz Polok. Ośrodki duszpasterstwa akademickiego istnieją też przy ►parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce i ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

DÜRSCHLAG, rzemieślniczy warsztat malarstwa pokojowego przy ul. ►Żółkiewskiego; jego właścicielami byli bracia Józef i Robert D. (pierwsza o nich wzmianka pochodzi z ok. 1923 roku); warsztat istniał do 1945.
AUM, zesp. 1 sygn. 2590; Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie 1929/30; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935.

2 U STRAßE zob. ►Czarneckiego Stefana ulica

DWORCOWA zob. ►Łączna ulica

DWORCOWA, zob. ul. ►Racławicka.

DWORCOWY Hotel (Bahnhoff Hotel), najstarszy hotel w ►Zawodziu zlokalizowany obok stacji kolejowej ►Kunegundaweihe przy ►ul. P. Chromika. Pierwsze wzmianki o hotelu (w którym mieściły się: bufet, kręgielnia, ogród, kolonada, stajnia, wozownia, ubojnia) pochodzą z1899; właścicielem obiektu był Zygmunt Kornblum.
AUM, zesp. 1, sygn. 239.

DWÓR MARII (Marienhoff), osiedle w formie czworoboku, założone po zakończeniu działalności hut cynkowych: ►Fanny i ►Franz na ►Koszutce, zamieszkałe przez fornali; na terenie osiedla znajdowała się kuźnia. W okresie międzywojennym majątek rolny (126 ha) był zarządzany przez ►Wspólnotę Interesów. Po II wojnie światowej znalazł się w gestii Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Katowicach; do powiększonego obszaru (wielkości 150,75 ha) na Koszutce został dołączony majątek rolny Hohenlohe na Brynowie oraz pola na Muchowcu pod wspólną administracją, wydzierżawiony 22 IX 1945 przez Dział Rolno-Leśny Katowickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego (administrator Hanasiewicz); w 1946 zatrudniał 36 pracowników; do majątku należały: grunty orne (180,5 ha), łąki (21,5 ha), nieużytki (8,75 ha), las (10 ha); budynki i podwórza, spichlerze i stodoły zajmowały 24 ha; uprawiano zboża (żyto, jęczmień jary), kukurydzę, rośliny okopowe (buraki pastewne, ziemniaki), hodowano bydło rogate i konie; część gruntów była użytkowana przez ►kopalnię „Katowice”, Polskie Koleje Państwowe; w miejscu dworu stanął ►Spodek.
APK, zesp. Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego, sygn. 1159; APK, zesp. Wojewódzka Rada Narodowa, sygn. 400; L. Boberski: Spis wszystkich miejscowości województwa śląskiego z wyszczególnieniem gminy, parafji kościoła rzymskokatolickiego i ewangelickiego, okręgów urzędowych powiatu, sądu, urzędu stanu cywilnego, najbliższej stacji kolejowej i poczty; alfabetyczny spis ulic miasta Katowic wraz z pocztowym urzędem oddawczym; administracyjny podział województwa śląskiego z podaniem władz i urzędów; alfabetyczny spis urzędów i agencji pocztowych w województwie śląskiem. Poznań [ok. 1930]; W. Długoborski i inni: Katowice. Ich dzieje i kultura na tle regionu. Katowice 1976.

DYREKCJA KOPALNI KATOWICE, dwupiętrowy gmach przy al. ►Roździeńskiego 3; powstał w drugiej dekadzie XX w.; oprócz dyrekcji w budynku znajdowała się ►Przychodnia lekarska (kopalni „Katowice”); wyburzony w latach 2001–2003; w jego miejscu stanął, przy nowo powstałym ►Placu Wojciecha Kilara, ►Gmach Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia.
M. Bulsa, B. Szmatloch, Katowice, których nie ma. Katowice, kerych niy ma. Łódź 2019.

DZIECI MARYI, katolicka wspólnota dzieci; w ►Parafii pw. Opatrzności Bożej w Zawodziu powstała po 1978 roku, pierwszym opiekunem był ks. Klaudiusz Kuźmicki. Skupia głównie dziewczynki w wieku 8–15 lat, posiada własny sztandar; bierze udział w nabożeństwach mszalnych dla dzieci, maryjnych, majowych, święcie Niepokalanego Poczęcia NMP, różańcu (angażując się w opracowanie ich strony wokalnej), w „Wakacjach z Bogiem” i „Feriach z Bogiem”.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DZIEŁO DZIECIĘCTWA PANA JEZUSA, stowarzyszenie misyjne dzieci. Przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach założone w 1902; w I dekadzie XX w. skupiało 300 członków, w 1935 – 347, w 1939 – 481, w 1949 – 100; zakończyło działalność w 1949. Przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu założone w 1930; w 1933 należało do niego 258 dzieci; jego niemieckim odpowiednikiem w Zawodziu było Kindheit Jesu Verein (powstałe w 1930, w 1931 skupiające 258, a w 1935 – 30 członków).
D. Bednarski: Bractwa pobożne, stowarzyszenia i ruchy kościelne w diecezji katowickiej (1945–1989). Katowice 2011; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011; J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasywspółczesne. W: Parafia bogucicka...; APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

DZIURKOWSKI ŁAN (siodłaczy łan), nazwa topograficzna, w XVII w. punkt lub linia graniczna pomiędzy Kuźnicą Bogucką i Bogucicami.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

DZWONY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; w kościele zawieszono 4 dzwony. Dzwon św. Jan (datowany na XV/XVI w.) pochodził z pierwszego bogucickiego kościoła parafialnego i znajduje się w kościele do dziś (najstarszy zachowany zabytek sakralny na terenie obecnych Katowic). 3 dzwony zamówiono specjalnie dla tej świątyni – Michael i Raphael zostały odlane w ludwisarni w Apoldzie w 1890, a Gabriel powstał w 1892 w Gnadenfeld (ob. Pawłowiczki); w 1917 dzwony te zarekwirowało niemieckie wojsko na swoje potrzeby. W 1919 zawieszono 3 nowe brązowe dzwony (1600 kg – ton „es”, 950 kg – ton „ges”, 675 kg – ton „as”) odlane przez firmę F. Otto z Hemelingen; w 1942 padły ofiarą grabieży dokonanej przez wojsko niemieckie. W 1958 w hucie Małapanew w Ozimku odlano 3 dzwony, które wiszą do dzisiaj: St. Michael (1278 kg – ton „fis”), St. Gabriel (900 kg – ton „a”) i St. Stephanus (608 kg – ton „h”).
AKAD, Akta lokalne, sygn. 106; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.