Informacje ogólne

Zapraszamy do udziału w lekcjach muzealnych, które mogą uzupełniać program nauczania związany z dziejami Śląska i Katowic, a także poszerzyć wiadomości z dziedziny etnografii, dotyczące kultury mieszczańskiej oraz sztuki i teatru.

Muzeum organizuje i prowadzi zajęcia edukacyjne w obiektach muzealnych na terenie Katowic:

  • w budynku głównym (Kamienicy mieszczańskiej) przy ul. ks. J. Szafranka 9,
  • w Oddziale Muzeum Historii Katowic - Dziale Etnologii Miasta przy ul. Rymarskiej 4 (Nikiszowiec),
  • w Oddziale Muzeum Historii Katowic - Dziale Teatralno-Filmowym przy ul. Kopernika 11,
  • w Oddziale Muzeum Historii Katowic - Dziale Grafiki im. Pawła Stellera przy ul. Kościuszki 47,
  • w kościele pw. św. Michała Archanioła w Parku Kościuszki.

Oferta jest skierowana przede wszystkim do:

  • dzieci w wieku przedszkolnym,
  • uczniów szkół podstawowych,
  • uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych.

Maksymalną liczbę uczestników lekcji każdorazowo należy ustalić podczas dokonywania rezerwacji jednak nie może być ona większa niż 30 osób.

Zainteresowanych lekcjami muzealnymi, w celu wyboru i ustalenia tematu zajęć, ustalenia terminu prosimy o kontakt telefoniczny z poszczególnymi oddziałami.

Zainteresowani lekcjami w kościółku i budynku głównym (kamienicy mieszczańskiej) powinni kontaktować się z Działem Naukowo-Oświatowym, tel. 32 209 00 21, wew. 117, e-mail Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Opłata za lekcję muzealną dla grup zorganizowanych wynosi 32 zł.

Udział w zajęciach i wydarzeniach organizowanych przez Muzeum Historii Katowic jest równoznaczny z wyrażeniem zgody na rejestrację fotograficzną i wykorzystanie zdjęć na potrzeby Muzeum Historii Katowic.


Budynek główny / ul. Szafranka 9

Lekcje z zakresu historii

W dawnej kuźnicy żelaza. Szukamy początków herbu Katowic
(przedszkole i szkoła podstawowa)

Dzieci poznają najstarsze dzieje Katowic związane z funkcjonowaniem na tym terenie kuźnic żelaza. W czasie zajęć czytamy fragmenty XVII-wiecznego poematu najsłynniejszego z kuźników Walentego Roździeńskiego a jego własna opowieść (film prezentowany na wystawie) przybliża m.in. technikę wytopu żelaza. Uruchamiając makietę kuźnicy, wzbogaconą o elementy multimedialne, same mogą przeprowadzić ten proces. W urządzeniach kuźniczych rozpoznają znaki umieszczone w herbie Katowic, co pomoże im zrozumieć, skąd pochodzi ten charakterystyczny symbol miasta. W zależności od scenariusza uczestnicy kolorują herb lub rozwiązują krzyżówkę.

Miasto przemysłowe
(szkoła podstawowa klasy IV-VI)

Lekcja przybliży przełomowy w dziejach Górnego Śląska okres rewolucji przemysłowej XVIII – XIX w. Na podstawie materiału ikonograficznego, kartograficznego uczniowie dowiedzą się o rozwoju uprzemysłowienia na przykładzie Katowic i miast ościennych, a także o pojawieniu się nowych wynalazków jak maszyna parowa, silnik elektryczny czy telegraf. Teksty źródłowe pozwolą poznać warunki pracy w XIX-wiecznym przemyśle. Omówione zostanie także znaczenie kolei żelaznej i jej wpływ na rozwój Katowic.

Rozwój cywilizacji przemysłowej
(gimnazjum)

Katowice i województwo śląskie jest doskonałym przykładem regionu, który zasadniczo zmienił się pod wpływem rewolucji przemysłowej XVIII-XIX w. Na lekcji uczniowie dowiedzą się o wpływie nowych odkryć naukowych i wynalazków na społeczeństwo XIX w., prześledzą zmiany w poziomie życia różnych grup społecznych na podstawie źródeł pisanych, ikonograficznych i statystycznych.

Gospodarka kapitalistyczna w XIX w.
(szkoła ponadgimnazjalna)

Historia Katowic oraz województwa śląskiego doskonale ukazuje proces industrializacji oraz jego skutki społeczne, kulturowe i ekologiczne. Uczniowie poznają sylwetki postaci zasłużonych dla przemysłu regionu, wpisujących się także w światową historię gospodarki. Zwrócimy uwagę na specyfikę Katowic i okręgu, gdzie ze względu na zasoby naturalne wykształcił się przemysł wydobywczy i hutniczy, natomiast inne gałęzie przemysłu były marginalne. Uczestnicy zapoznają się z największymi przedsiębiorstwami na Śląsku w XIX w. powstającymi dzięki nowym mechanizmom rynkowym.

Okoliczności nadania Katowicom praw miejskich
(gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna)

Podczas zajęć młodzież pozna drogę, jaką Katowice przeszły w XIX w., od niewyróżniającej się niczym szczególnym pośród okolicznych miejscowości wsi do prężnie rozwijającego się miasta. Zapozna się z postaciami, które miały decydujący wpływ na zmianę charakteru miejscowości – Franzem von Wincklerem, Friedrichem Wilhelmem Grundmannem, Richardem Holtze.

Cudzie chwalicie swego nie znacie... Giszowiec i Nikiszowiec – wzorcowe osiedla górnicze Antona Uthemanna
(gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna)

Geneza powstawania nowych osiedli górniczych w okolicach Katowic na początku XX w. Lekcja przedstawi krótką charakterystykę spółki spadkobierców Gieschego, postać dyrektora generalnego spółki Antona Uthemanna, oraz jego wyjątkową wizję kształtu architektonicznego i funkcjonowania nowych osiedli dla górników kopalni „Giesche” (obecnie „Wieczorek”). Zapozna także z postaciami Emila i Georga Zillmannów – architektów realizujących wizję Uthemanna - omówione zostaną najważniejsze wydarzenia z dziejów obu osiedli.

Analiza XVIII dokumentu dotyczącego historii Katowic
(gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna)

Przedstawienie warsztatu historyka na podstawie dokumentu z epoki, próba odczytania i interpretacji materiału źródłowego.

Autonomia województwa śląskiego
(szkoła ponadgimnazjalna)

Charakterystyka sytuacji politycznej związanej z nadaniem autonomii, jej funkcjonowanie w okresie międzywojennym. Prowadzący lekcję wspólnie ze słuchaczami podejmuje próbę oceny: czy autonomia była korzystna dla Śląska, czy nie?

Historia politycznej przynależności Górnego Śląska na przestrzeni dziejów
(gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna)

Omówienie historii politycznej przynależności Górnego Śląska od X do XX wieku. Historia Śląska jest niezwykle skomplikowana, ale dzięki temu ciekawa. Przynależność państwowa do Polski, Czech, Austrii oraz Prus spowodowała utworzenie społeczeństwa wielokulturowego. Uczniowie mają możliwość poznania wyjątkowych i specyficznych dziejów Górnego Śląska.

 

Lekcje z zakresu sztuki

1. Ideał kobiety w sztuce.
Od Wenus z Willendorfu do Lary Croft
Poeci, filozofowie i zwykli ludzie, zawsze zastanawiali się, czym jest piękno. Jednak do tej pory nikt nie stworzył zadowalającej odpowiedzi. A gdzie ukrywa się piękno kobiety? Czy piękna może być tylko bogini lub królowa? Dlaczego jednym piękniejsza zdaje się Venus z Milo, a innym Mona Lisa lub rubensowskie puszyste piękności? Dlaczego dzisiejsi projektanci mody i media preferują typ wychudzonej modelki? Wykład z mnóstwem barwnych, obyczajowych anegdot, ilustrowany ponad setką kolorowych slajdów, prezentuje zmiany w ocenianiu kobiecej urody w ciągu wieków.
Czas trwania 1godz. 30 min – 2godz.

2. Lata 20. lata 30.
Moda i obyczaje w okresie międzywojennym XX w.
Chcecie wiedzieć, kto mówił Naprawdę, oni wszyscy tak źle się ubierają... Ubiorę ich wszystkich w czerń, by nauczyć ich dobrego gustu!; albo o kim mówiono wymierzyła Paryżowi policzek. Torturowała go. Opętała go. A on ją za to pokochał. Wykład, prezentując sylwetki wybitnych projektantów mody – Paula Poireta, Coco Chanel, Sonii Delaunay, Elsy Schiaparelli czy króla fryzjerów i fryzjera królów Antoniego Cierplikowskiego – przedstawia też, jak blisko związani byli oni ze światem elit kulturalnych swoich czasów i jak wzajem na siebie wpływali. Zasobne zbiory fotograficzne Muzeum Historii Katowic umożliwiają również pokazanie, jak ich idee były przejmowane przez zwykłych ludzi. Co się podobało i jak wyglądały nie tylko piękne modelki czy aktorki w idealnie uszytych sukniach na pokazach i sesjach fotograficznych, ale i ówczesne kobiety w pracy, w domu, na ulicach i na balach. Bogato ilustrowany wykład wykazujący, jak bardzo moda odzwierciedla swój czas, jak głęboko powiązana jest z rozwojem świadomości społecznej (a zwłaszcza emancypacji kobiet), literaturą i sztukami plastycznymi czy kinematografią.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min.

3. Jerzy Duda-Gracz. Znany/nieznany
Ilustrowany kilkudziesięcioma slajdami wykład na temat życia i twórczości słynnego artysty, według badań OBOP najpopularniejszego po II wojnie światowej malarza w Polsce. Mimo popularności jego twórczość wciąż pozostaje nieznana, zagłuszana stereotypami. Zapraszam zatem do odkrywania nieznanego Dudy-Gracza, w ogromnym skrócie prezentując rozwój jego twórczości: od najwcześniejszych, licealnych rysunków; przez pełne sarkazmu prace, które przyniosły mu popularność a obrazujące polskie charakterki; jego ucieczkę w piękny i intymny świat pejzażu; jego wnikliwe portrety i autoportrety, jego długą drogę do monumentalnej „Golgoty Jasnogórskiej”; a także, najbardziej zaskakujący, cykl poświęcony twórczości Chopina.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min.

4. Chopinowi Duda-Gracz
Opowieść o obu artystach, ich losach i fascynacjach, emocjach zaklętych w sztukę, miłości do ojczyzny. Pokazuje nieznanego Dudę-Gracza, pomaga zrozumieć muzykę Chopina, a dzięki niezwykłej korespondencji sztuk czaruje współczesnym romantyzmem. Wykład ilustrowany kilkudziesięcioma slajdami oraz muzyką Chopina, poświęcony cyklowi niemal trzystu obrazów Jerzego Dudy Gracza, inspirowanemu muzyką największego polskiego kompozytora.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min. – 2 godz.

5. Pamięć. Próba rekonstrukcji
Ilustrowany slajdami wykład na mało znany, a bardzo ciekawy temat fascynacji Jerzego Dudy-Gracza kulturą Żydów oraz jego współpracy ze środowiskami żydowskimi w Polsce. Porusza wiele wątków z dziedziny historii i obyczajowości XX w., z zakresu literatury i sztuki oraz historii Katowic i Śląska.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min.

6. Sacrum i profanum.
„Golgota Jasnogórska” Jerzego Dudy-Gracza i jego inne, niebanalne realizacje religijne
Wielu słyszało o votum artysty dla Jasnej Góry, niektórzy je nawet widzieli, lecz niewielu zdaje sobie sprawę z faktu, iż początki tej historii sięgają dzieciństwa malarza, a tematem właściwie zajmował się przez całe swoje niezwykle pracowite życie. Jestem chory na Polskę – mówił po wielokroć Jerzy Duda-Gracz, a widzom skonsternowanym wątkami religijnymi w jego sztuce wyjaśniał: jeśli deklaruję się aż do granic naiwności jako malarz polski, to nieodłącznym składnikiem moich obrazów muszą być elementy katolickie (malowane na kolanach lub wręcz przeciwnie). I choć tak naprawdę nie było zgodne z jego niezależną naturą malowanie na kolanach, to również dalekie mu było pragnienie bluźnierstwa. Urodzony i wychowany, jak sam mówił, w cieniu Jasnej Góry dostrzegał nie tylko związane z nią idee, lecz także ich odbicie w ludziach, którzy rzadko są idealni. A że pragnienie rozmowy z ludźmi poprzez obrazy było dlań zawsze najważniejsze, zatem malował to , co chciał im o nich samych, ale i o sobie opowiedzieć.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min. – 2 godz.

7. Witkacy. Niezwykła biografia. Fascynujące portrety
Wykład ilustrowany ponad 70 kolorowymi przezroczami poświęcony burzliwemu życiu i niezwykle ciekawej osobowości Stanisława Ignacego Witkiewicza. Kim był ten człowiek? Czy to malarz, pisarz, dramaturg, scenograf, fotograf i filozof – oszałamiający wizjoner i eksperymentator we wszystkich dziedzinach humanistyki? Czy może narkoman, żołnierz, dziwkarz, alkoholik i „wariat z Krupówek”? Na pewno był to artysta, w którego biografii i sztuce odbijają się blaski i cienie XX w. Czym była Firma portretowa i dlaczego każdy klient musiał zapoznać się z jej dziwacznym regulaminem? Co oznaczają tajemnicze symbole na portretach? Czy Witkacy był na Śląsku i czy go portretował? To pytania, które nie pozostaną bez odpowiedzi.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min.

8. Kobiety Witkacego
Witkacemu od dzieciństwa towarzyszyli niezwykli ludzie. Nie inaczej było z płcią piękną. Najwybitniejsze kobiety, najpiękniejsze elegantki, najwrażliwsze poetki nie mogły się oprzeć jego urokowi. Kto? Ano zapraszam na wykład. Tym razem proponuję nieco poplotkować, choć nadal w kontekście sztuki, gdyż, jak pisał Witkacy w znakomitym dramacie pt. Sonata Belzebuba: Ale co nas obchodzą przeżycia ludzi zwykłych? U artystów zamieniają się one na coś innego, przenoszą się w inny wymiar i dlatego każdy szczegół z życia artysty ma taką szaloną wartość, dlatego to aż do śmieszności zajmują się szczegółami tymi biografowie.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min. – 2 godz.

9. Asymetryczna Dama. Witkacy i jego modelka.
Kim była tajemnicza piękność o nieregularnych rysach twarzy? Skąd wzięła się w życiu i sztuce jednego z najwybitniejszych polskich artystów? Kogo przypominała i jakie traumatyczne wydarzenie z jego biografii nieodparcie przyciągało go do niej? Dlaczego Witkacy mówił o niej, że jest jego narkotykiem i namalował kilkadziesiąt jej portretów? Jak powstała niezwykła, kształtowana przez samego artystę, kolekcja portretów jednej, a za każdym razem innej kobiety?  Dlaczego przyczyniła się do powstania Muzeum Historii Katowic? Ta poruszająca historia wpleciona jest w wyjątkowy sposób w historię Polski I połowy XX w.
Czas trwania wykładu: ok. 1 godz. 30 min.

10. Witkacy i Szymanowski
Opowieść o dwóch wybitnych artystach i ich młodzieńczej przyjaźni zniszczonej przez pewne tragiczne wydarzenie. Historia, w której pojawiają się wielkie postaci historyczne i bliskie wszystkim ludziom emocje, zaklęte w sztukę. W wersji nadzwyczajnej wykładowi może towarzyszyć koncert: Piotr Kopiński – solista NOSPR gra I Sonatę c-moll na fortepian op. 8 Szymanowskiego dedykowaną Witkacemu, a opowieść i muzykę ilustrują wybrane fotografie oraz dzieła malarskie S. I. Witkiewicza.
Czas trwania ok. 1 godz. 30 min.

11. Surrealizm. Wolność! Wyobraźnia! Miłość! Cudowność!
Surrealizm to, wbrew pozorom, nie był młodzieńczy wygłup, nie ekstrawagancja bez sensu i znaczenia. Surrealizm to była wielka, heroiczna utopia! Poruszeni I wojną światową, w poczuciu rozpadu cywilizacji, surrealiści marzyli o tym, by zmienić świat i uwolnić człowieka z krępujących go tabu i konwenansów. Surrealizm bez lęku uznaje za swój dogmat bunt absolutny! – pisali – a wolność, wyobraźnia, miłość i cudowność to najważniejsze punkty ich rewolucyjnego światopoglądu. Pragnęli dzięki nim odnaleźć miejsce, w którym sen i jawa, rozum i podświadomość harmonijnie stopią się w jedno, w pewnego rodzaju rzeczywistość absolutną, w nadrealność – pisał poeta André Breton w Manifeście surrealizmu. A że pomysły surrealistów do dziś są inspirujące i żywe świadczy choćby wielość odwołań w sztukach plastycznych czy filmie, ale i np. reklamie. Czy teraz, w epoce dominacji obrazu, możemy sobie pozwolić, na to by ich nie znać? Ale gdzie szukać logików i filozofów śpiących? – pytał Breton, zatem podczas ilustrowanego niemal setką slajdów wykładu, poszukamy na to pytanie odpowiedzi.
Czas trwania wykładu: 1 godz. 30 min. – 2 godz.

W przygotowaniu:
Hans Bellmer – katowiczanin, surrealista światowej sławy.

 

Dział Etnologii Miasta / ul. Rymarska 4

Co w swej malowanej skrzyni chowa śląska gospodyni?
(przedszkole)

Podczas zajęć dzieci zgromadzone wokół skrzyni wiannej poznają elementy śląskiego stroju regionalnego.

"Przybieżeli do Betlejem pasterze...” – kolędowanie przy choince
(przedszkole)

Spotkanie organizowane w okresie Bożego Narodzenia, podczas którego dzieci kolędują przy tradycyjnej choince i śląskiej „Betlejce” oraz zapoznają się ze zwyczajami związanymi ze świętami.

Etnograficzne zagadki – śladami dziadka i babki
(szkoła podstawowa)

Odgadywanie nazw i przeznaczenia używanych dawniej przedmiotów znajdujących się w zbiorach Działu Etnologii Miasta.

Kolorowy świat makatek
(szkoła podstawowa)

Spotkanie w śląskiej kuchni, tworzenie makatek, wymyślanie sentencji kuchennych, makatkowe puzzle.

Galandy, czepce, purpurki i inne elementy stroju ludowego
(szkoła podstawowa klasy IV-VI)

Wykład połączony z prezentacją paradnych kobiecych i męskich strojów ludowych oraz części odzieży codziennej kobiet.

Mały muzealnik I
(szkoła podstawowa)

Podczas zajęć dzieci zapoznają się z najważniejszymi pojęciami dotyczącymi pracy w muzeum: muzeum, etnografia, kolekcja, eksponat, magazyn muzealny, karta muzealna, oraz dowiedzą się, jak wygląda praca muzealnika. Będą miały okazję indywidualnie poznać eksponaty muzealne i opisać je w oryginalnej karcie inwentarzowej (zmierzyć, narysować, dokonać opisu wyglądu eksponatu i do czego służył).

Mały muzealnik II
(szkoła podstawowa)

Dzieci zgłębią tajniki powstawania wystawy muzealnej - od wyboru eksponatów na swoją wystawę etnograficzną – do zaprojektowania plakatu i zaproszenia na wernisaż, przygotują wystawę z wybranych eksponatów. Poznają także pojęcia związane z pracą w muzeum: kwerenda, wystawa, komisarz wystawy.

Dział Teatralno-Filmowy / ul. Kopernika 11

Teatr od kulis
(przedszkole i szkoła podstawowa)

Lekcja teatralna przeznaczona dla najmłodszych (od przedszkola do 3 kl. szk. podst.). Na ekspozycji stałej, wykorzystując znajdujące się tam eksponaty: projekty kostiumów i scenografii, gotowe kostiumy, makiety tłumaczymy dzieciom jak powstaje widowisko teatralne. Opowiadamy o tym wszystkim, co dzieje się podczas prób i przygotowań, a także w trakcie spektakli i antraktów – za kulisami. Zrozumienie tego procesu jest bardzo ciekawe dla najmłodszych, a także pomaga i inspiruje dzieci do podejmowania własnych prób zmierzenia się ze stworzeniem spektaklu.

 

Kościół pw. św. Michała Archanioła w parku Kościuszki

(szkoła podstawowa, gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna)

Zespół drewnianego kościoła jest najstarszym obiektem architektonicznym w Katowicach. Jego początki datujemy na XVI wiek ale geneza być może sięga nawet średniowiecza. W oparciu o zabytek uczestnicy poznają podstawy budownictwa drewnianego, typy konstrukcji, metody obróbki a ponadto dowiadują się o funkcjach i rodzajach kościołów i symbolice sakralnej okresu nowożytności. Przykościelne lapidarium pozwala na szerszy kontekst oraz wprowadzenie wątków lokalnych i regionalnych.