L

 

LIGNOZA, Spółka Akcyjna, zał. 1922; siedziby w: Bytomiu, Załężu (1923–1927) przy ul. Adama Mickiewicza (ob. ►ul. Gliwicka 24–25), Katowicach (1927–1950) przy ul. Dyrekcyjna 13. Występowała p.n.: Lignoza Ost (1922), Polska Spółka Akcyjna Lignoza (1923), Llignoza SA, Union (1940–1945). Naczelnej dyrekcji w Katowicach podlegały dyrekcje oddziałowe (fabryk) w Krywałdzie, Bieruniu Starym i Pniowcu. Produkowała materiały wybuchowe, bezpieczniki, kapiszony, zapalniki, w l. 30. XX w. także papier drzewny i bezdrzewny. Kapitał zakładowy w 1929 wynosił 5 tys. zł. Dyrektorzy: Friedrich Ossices (1922–1923), Kuno Eichholz (1923–1925), Tomisław Morawski (1925–1931), ►Leopold Szefer (1931–1939), Stefan Sternik (1945–1950); w Radzie Nadzorczej zasiadały osoby związane głównie z górnictwem, m.in. Gustaw Williger, Aleksander Ciszewski, i takimi koncernami, jak ►Giesche SA, ►Polskie Kopalnie Skarbowe Skarboferm, ►koncern Hohenlohe. Reaktywowana 13 VI 1945, rozwiązana 1950.
APK, zesp. Rejestr Handlowy, sygn. A 4186 Kat. T. 1, 2; Encyklopedia powiatu bieruńsko-lędzińskiego. Katowice 2010.

LIS Jerzy (28 II 1907, Zabrze – 24 VIII 1944, Auschwitz), harcerz, plutonowy Wojska Polskiego; członek drużyn harcerskich w Zabrzu (1917–1921), ►Pierwszej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego w Załężu (1922), drużynowy (1923) ►Męskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana III Sobieskiego; podharcmistrz, zastępca komendanta ►Katowickiego Hufca Harcerzy (1926); członek Honorowej Rady Starszyzny Oddziału Śląskiego Związku Harcerstwa Polskiego; organizator harcerskiej sceny teatralnej (zob. ►Teatr Amatorski w Załężu) – wystawiał cieszące się dużą popularnością wśród mieszkańców sztuki Aleksandra Fredry (Damy i huzary, Pan Geldhab, Pan Jowialski, Śluby panieńskie). Do programu zimowych kursów harcerskich wprowadził: saneczkarstwo, umiejętność jazdy na nartach, budowę domków igloo. Na zaproszenie Naczelnictwa Harcerstwa Polskiego przebywał we Francji (1933, 1938–1939), gdzie uczył podstaw obozownictwa. W czasie okupacji działał w ruchu oporu – członek ►Polskiej Organizacji Powstańczej i ►Związku Walki Zbrojnej, organizując tajne struktury harcerstwa. Aresztowany w Dąbrówce Małej, więziony w Mysłowicach, został rozstrzelany w obozie koncentracyjnym. Jego nazwisko zostało wyryte (1945) na tablicy pamiątkowej (zob. ►Miejsca upamiętnione w Załężu), usadowionej obok ►kościoła p.w. św. Józefa w Załężu.
A. Czylok: Z ich krwi i męczeństwa nasza wolność: katowiccy harcerze lat wojny. Katowice 2001.

LORA II zob. ►Irena.

 


LEKSYKON ZAŁĘSKI

WSTĘP

Leksykon załęski ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 1500 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Załęża, różniące się od współczesnych. Dlatego wśród haseł uwzględniono struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowała miejscowość (dotyczące takich jednostek terytorialnych, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z terenów historycznego Załęża, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Załęża, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą większości ulic Załęża i Załęskiej Hałdy, nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych), jak i z onomastyki ludowej. Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Załęża (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np. hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Załęża, opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną i pozaszkolną, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne-granice-zaleza

Współczesne granice Załęża