L

 

LAS ZAŁĘSKI (Rewir Leśny Załęże), kompleks leśny o charakterze półnaturalnym znajdujący się na granicy Chorzowa, Katowic i Rudy Śląskiej (Kochłowice), północny przyczółek dawnej dziedziny książąt pszczyńskich − Lasów Pszczyńskich (Puszcza Śląska), obecnie w leśnym pasie ochronnym GOP; zarządzany przez Nadleśnictwo Katowice z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, Leśnictwo Panewnik. Las znajduje się w mezoregionie ►Wyżyny Katowickiej (341.13 m), będącej częścią Wyżyny Śląskiej; położony jest w niecce górnośląskiej, która wypełnia utwory pochodzące z górnego karbonu, zawierające pokłady węgla kamiennego; według jednostek morfologicznych kompleks leśny umiejscowiony jest na ►Wzgórzach Kochłowickich, obszarze charakteryzującym się dużym zróżnicowaniem powierzchni (najwyższe wzniesienie, położone w środkowej części lasu, dochodzi do 338 m n.p.m.). Na terenie lasów znajduje się zespół przyrodniczo-krajobrazowy ►Uroczysko Buczyna. Dużą powierzchnię kompleksu zajmują zbiorowiska o charakterze półnaturalnym (płaty starodrzewu bukowego i dębowego), bory mieszane, lasy mieszane i lasy grądowe, łąki i murawy; występują m.in. konwalia majowa, kruszyna pospolita, borówka czarna, borówka brusznica, wrzos zwyczajny, trędownik bulwiasty, narecznica samcza, orlica pospolita. Najczęstszymi gatunkami zwierząt są m.in. sarny, tchórze, łasice i wiele gatunków ptaków typowych dla środowiska leśnego. Dzięki sąsiedztwu z Lasami Panewnickimi łatwa jest migracja różnych gatunków zwierząt. Historia: do 1945 własność ►Giesche SA; 5 IX 1939 na terenie lasu toczyły się walki samoobrony powstańczej z regularnymi wojskami Wehrmachtu. Obiekty: pozostałości strzelnic: sportowej i wojskowej, kamienie górnicze.

LIGA OBRONY POWIETRZNEJ I PRZECIWGAZOWEJ ZAŁĘŻE, koło dzielnicowe, zał. 9 V 1927 z inicjatywy ►Franciszek Stefańskiego, który został pierwszym prezesem koła; ponadto zarząd tworzyli: zastępca ►Wiktor Jesionek, sekretarz Maria Kicówna, skarbnik ►Leon Kobic, rewizorzy ►Stefan Mielczarski, ►Edward Kiełczewski, Teofil Kuc; objęło zasięgiem także ►Załęską Hałdę (przedstawiciel ►Karol Mroncz), 397 czł (1929). Należało do najruchliwszych w woj. śląskim; prowadziło kwesty uliczne na lotnictwo polskie; sprawowało opiekę nad modelarnią w ►Szkole Podstawowej nr 20. W 1929 skupiało 387 członków; siedziba mieściła się w ►Obywatelskiej Restauracji. Na terenie Załęża działały także koła LOPP przy ►Szkole Podstawowej nr 20 (20 czł wspierających), ►Szkole Podstawowej nr 21 (10 czł. aktywnych + 15 czł. wspierających), ►Szkole Podstawowej nr 22 (13 czł. aktywnych + 30 czł. wspierających), ►Szkole Podstawowej nr 23 (11 czł. aktywnych + 50 czł. wspierających), ►Szkole Podstawowej nr 24 (34 wspierających), ►Szkole Podstawowej nr 25/27 (7 czł. aktywnych + 63 czł. wspierających).
APK, zesp. Inspektorat Szkolny Katowice, sygn. 84, 87; „Polska Zachodnia” 1927, nr 113.

LIGNOZA, Spółka Akcyjna, zał. 1922; siedziby w: Bytomiu, Załężu (1923–1927) przy ul. Adama Mickiewicza (ob. ►ul. Gliwicka 24–25), Katowicach (1927–1950) przy ul. Dyrekcyjna 13. Występowała p.n.: Lignoza Ost (1922), Polska Spółka Akcyjna Lignoza (1923), Llignoza SA, Union (1940–1945). Naczelnej dyrekcji w Katowicach podlegały dyrekcje oddziałowe (fabryk) w Krywałdzie, Bieruniu Starym i Pniowcu. Produkowała materiały wybuchowe, bezpieczniki, kapiszony, zapalniki, w l. 30. XX w. także papier drzewny i bezdrzewny. Kapitał zakładowy w 1929 wynosił 5 tys. zł. Dyrektorzy: Friedrich Ossices (1922–1923), Kuno Eichholz (1923–1925), Tomisław Morawski (1925–1931), ►Leopold Szefer (1931–1939), Stefan Sternik (1945–1950); w Radzie Nadzorczej zasiadały osoby związane głównie z górnictwem, m.in. Gustaw Williger, Aleksander Ciszewski, i takimi koncernami, jak ►Giesche SA, ►Polskie Kopalnie Skarbowe Skarboferm, ►koncern Hohenlohe. Reaktywowana 13 VI 1945, rozwiązana 1950.
APK, zesp. Rejestr Handlowy, sygn. A 4186 Kat. T. 1, 2; Encyklopedia powiatu bieruńsko-lędzińskiego. Katowice 2010.

LINIA KOLEJOWA NR 137, od 1846 odcinek kolei górnośląskiej łączący Gliwice z Mysłowicami, od 1851 główna oś sieci kolejowej w Załężu z mostem kolejowym nad ►ul. F. Bocheńskiego, do której należały: ►bocznica kolejowa kopalni „Kleofas” i odgałęzienia do hut: ►Baildon, Marta, Hohenlohe. Od 1957 funkcjonuje ►stacja kolejowa Katowice-Załęże.
L. Musioł, Załęże. Monografia historyczna parafii św. Józefa w Stalinogrodzie-Załężu, maszynopis.

LIPKA Franciszek (4 VI 1906, Wędrynia − 4 VII 1942, Sosnowiec), starszy nauczyciel ►Szkoły Podstawowej nr 25 w Załęskiej Hałdzie. Aresztowany w 1941; więziony w Katowicach, Zwickau, Sosnowcu;  zginął.
S. Kędryna, A. Szefer: Nauczyciele śląscy polegli i zamordowani w latach hitlerowskiej okupacji. Księga pamiątkowa. Katowice 1971; J. Prażmowski: Szkolnictwo w województwie śląskim. Katowice 1936.

LIS Jerzy (28 II 1907, Zabrze – 24 VIII 1944, Auschwitz), harcerz, plutonowy Wojska Polskiego; członek drużyn harcerskich w Zabrzu (1917–1921), ►Pierwszej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego w Załężu (1922), drużynowy (1923) ►Męskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana III Sobieskiego; podharcmistrz, zastępca komendanta ►Katowickiego Hufca Harcerzy (1926); członek Honorowej Rady Starszyzny Oddziału Śląskiego Związku Harcerstwa Polskiego; organizator harcerskiej sceny teatralnej (zob. ►Teatr Amatorski w Załężu) – wystawiał cieszące się dużą popularnością wśród mieszkańców sztuki Aleksandra Fredry (Damy i huzary, Pan Geldhab, Pan Jowialski, Śluby panieńskie). Do programu zimowych kursów harcerskich wprowadził: saneczkarstwo, umiejętność jazdy na nartach, budowę domków igloo. Na zaproszenie Naczelnictwa Harcerstwa Polskiego przebywał we Francji (1933, 1938–1939), gdzie uczył podstaw obozownictwa. W czasie okupacji działał w ruchu oporu – członek ►Polskiej Organizacji Powstańczej i ►Związku Walki Zbrojnej, organizując tajne struktury harcerstwa. Aresztowany w Dąbrówce Małej, więziony w Mysłowicach, został rozstrzelany w obozie koncentracyjnym. Jego nazwisko zostało wyryte (1945) na tablicy pamiątkowej (zob. ►Miejsca upamiętnione w Załężu), usadowionej obok ►kościoła p.w. św. Józefa w Załężu.
A. Czylok: Z ich krwi i męczeństwa nasza wolność: katowiccy harcerze lat wojny. Katowice 2001.

LOKALNY KOMITET DO SPRAW BEZROBOCIA W ZAŁĘŻU, powstał w 1933 w związku z masowym bezrobociem (zamknięcie ►kopalni „Kleofas”, redukcja załogi ►Huty „Baildon”), zorganizowany przez ►Franciszka Długiewicza, członkowie: ►Wiktor Jesionek, ►Stefan Giebel, Agnieszka Kozikowa, inż. Paweł Talaga. Zaangażowany w pomoc dla rodzin górników – dary rzeczowe w postaci: słoniny, ziemniaków, płótna, odzieży oraz wyprawek pierwszokomunijnych (►Katolickie Towarzystwo Polek). W 1933 obdarowano 62 osoby.

LORA II zob. ►Irena.

 


LEKSYKON ZAŁĘSKI

WSTĘP

Leksykon załęski ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 1500 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Załęża, różniące się od współczesnych. Dlatego wśród haseł uwzględniono struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowała miejscowość (dotyczące takich jednostek terytorialnych, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z terenów historycznego Załęża, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Załęża, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą większości ulic Załęża i Załęskiej Hałdy, nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych), jak i z onomastyki ludowej. Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Załęża (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np. hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Załęża, opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną i pozaszkolną, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne-granice-zaleza

Współczesne granice Załęża