W

 

WACKERMANN Emanuel (2 II 1906, Brynów – XI 1996, Katowice) – działacz sportowy, członek gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Brynowie, piłkarz KS „06” Katowice. Założył i kierował drużyną piłki nożnej KS „Rozwój” Brynów (1924) oraz chórem „Kościuszko” w Brynowie. Po II wojnie światowej działał w Śląskim Związku Piłki Nożnej.

WANDZIOCH Jerzy (25 III 1936, Katowice – 27 XII 2009) – szermierz, zawodnik KS „Baildon” Katowice, trener GKS Katowice (1973–1974). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MŚ – 1 m. szabla drużynowo (1961); 6 (0–2–4) medali MP – 2 m. szabla indywidualna (1966), szabla drużynowo (1960), 3 m. szabla drużynowo (1963, 1964, 1967, 1972).
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012.

WAWRZYN Józef (9 IX 1899, Zieleniec – 26 X 1957, Sosnowiec) – lekkoatleta, maratończyk, zawodnik KS „22” Mała Dąbrówka (1925–1928). Osiągnięcia: 2 (0–2–0) medale MP – 2 m. w maratonie (1926, 1927).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

wende-zygfryd

WENDE Zygfryd (1 I 1903, Rozdzień, ob. cz. Katowic – 7 IV 1940, Kalinin) – bokser, policjant. Z boksem zetknął się we Wrocławiu, gdzie terminował jako czeladnik w rzemiośle piekarskim. Trenował w klubach: Lechia 06 Mysłowice, Cestes Warszawa i KS 09 Mysłowice. Po zakończeniu działalności zawodniczej od 1928 był instruktorem wychowania fizycznego w Szkole Policyjnej w Katowicach, od 1938 trenerem Policyjnego Klubu Sportowego Katowice. Działał w Śląskim Okręgowym Związku Bokserskim, pełnił m.in. funkcję kapitana reprezentacji Polski (1925). Był typowym przedstawicielem śląskiej szkoły boksu, preferującej działania ofensywne poparte silnym ciosem. Jako pierwszy polski sportowiec wystąpił na zawodach rangi ME (1925). Stoczył 150 walk (131–8–11). Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP – 1 m. w w. lekkiej i w w. półśredniej (1925) – jedyny w dziejach polskiego boksu przypadek podwójnego MP w dwóch różnych kategoriach na tej samej imprezie oraz w w. lekkiej (1927); był też dwa razy mistrzem okręgu wrocławskiego (1920–1921). Jeden z pierwszych żołnierzy Wojska Polskiego z woj. śląskiego, pisał (wysoko oceniane przez służbę bezpieczeństwa II RP) listy publikowane na łamach „Polonii”, w których pacyfikował nastroje środowiska młodzieży śląskiej uciekającej przed poborem na teren republiki weimarskiej. Był przodownikiem Policji Śląskiej; lubił pracę z dziećmi – w ramach organizacji Rodzina Policyjna uczył je pływać. W czasie kampanii wrześniowej znalazł się na Kresach Wschodnich. Aresztowany przez NKWD, został osadzony w obozie w Ostaszkowie, a następnie zamordowany w Kalininie. Patron jednej z ulic w Szopienicach.
Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; A. Steuer: Zygfryd Wende (1903-1940). W: „Kronika Katowic”. T. 4. Katowice 1993.

WESOŁOWSKI Józef (3 XII 1889, Tarnopol – ok. 1954, Katowice) – inż. budowy maszyn, wojskowy, działacz samorządowy i sportowy. Był absolwentem Instytutu Chemii w Innsbrucku (ok. 1910), żołnierzem 3. pułku piechoty legionowej. Brał udział w rozbrajaniu Austriaków (1918) i w wojnie polsko-ukraińskiej (1919). Podczas służby czynnej w Wojsku Polskim uczestniczył w wojnie bolszewickiej (1920), był adiutantem gen. Władysława Sikorskiego. Po przejściu do rezerwy m.in. pracował jako inspektor pracy w Katowicach (1939), prowadził działalność konspiracyjną w Armii Krajowej na terenie Krakowa. W 1945 organizował Zarząd Miejski i pełnił obowiązki prezydenta Katowic (od 5 II do 13 XI 1945), w l. 1945–1946 był prezesem Śląskiego Związku Piłki Nożnej. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
Kartoteka osobowa w MHK; A.Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995. Ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

weglarczyk-antoni

WĘGLARCZYK Antoni (18 I 1907, Huta Laura, ob. Siemianowice – 6 XI 1939, Lwów) – wszechstronny sportowiec (gimnastyk, lekkoatleta, sztangista) i działacz sportowy. Był starszym strzelcem Wojska Polskiego; członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Siemianowicach (1922–1928); założycielem i wiceprezesem Klubu Pięściarskiego „1928” Siemianowice (1928); pionierem ratownictwa wodnego w Polsce (współtwórca pierwszych w Polsce Sokolich Drużyn Ratownictwa Wodnego); instruktorem kontraktowym Okręgowego Ośrodka Wychowania Fizycznego w Katowicach (1930); członkiem Towarzystwa Ciężkoatletycznego „Lurych” Siemianowice (1931); instruktorem lekkoatletyki i gier sportowych w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół I” Katowice (1933). W l. 1934–1939 w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” Chorzów uprawiał lekkoatletykę; jako pierwszy polski sportowiec wprowadził trzeci obrót w rzucie młotem. Należał do reorganizatorów lekkoatletyki w Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” – doprowadził do scentralizowania tej dyscypliny sportu w jednym gnieździe w Krywałdzie. 4-krotny reprezentant Polski (1937–1938), m.in. był członkiem drużyny, która brała udział w gimnastycznym pokazie narodów na IO w 1928, został zakwalifikowany do kadry narodowej w lekkoatletyce na IO w 1940. Osiągnięcia: 5 (3–1–1) medali MP – 1 m. (1936–1938), 2 m. (1939) i 3 m. (1935) w rzucie młotem; 6-krotnie poprawiał rekord Polski, w 1938 uzyskując wynik 50,58 m. Zmobilizowany 28 VIII 1939, żołnierz 73. Pułku Piechoty, uczestnik bitwy pod Wyrami. Zmarł z powodu ciężkich ran odniesionych w okolicach Lwowa. Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1938). Patron skweru w Katowicach.
Encyklopedia Chorzowa: Chorzów, Erdmannswille, Hajduki Dolne, Hajduki Górne, Królewska Huta, Maciejkowice, Nowe Hajduki, Pniaki, Szarlociniec, Wielkie Hajduki. Red. G. Grzegorek i in. Katowice 2008; A. Steuer: Antoni Węglarczyk (1907–1939), żołnierz 73. Pułku Piechoty w Katowicach, sportowiec, olimpijczyk. W: „Kronika Katowic”. T. 7. Katowice 1997; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

wieczorek-jozef

WIECZOREK Józef (5 IX 1905, Rybnik – 9 III 1999, Katowice) – bokser; uczestnik III powstania śląskiego. Występował w barwach: Prywatnego Klubu Sportowego Katowice (1920–1924), Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1925–1931) i Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1931–1932). Był reprezentantem Polski (1929–1931), m.in. na ME (1930). Osiągnięcia: 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. w w. średniej (1929, 1931), 3 m. w w. półśredniej (1926, 1928) i w w. średniej (1930). Po zakończeniu kariery zawodniczej pracował jako trener w Policyjnym Klubie Sportowym Katowice; od 1947 m.in. w klubach: „Kolejarz” Katowice, „Górnik” Katowice, ŁTS Łabędy, Baildon” Katowice, TSB Bytom. W okresie okupacji hitlerowskiej walczył na froncie włoskim, przebywał w niewoli amerykańskiej, następnie zaciągnął się do armii gen. Władysława Andersa. Po II wojnie światowej prześladowany. Zawodowo aktywny do końca życia. Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach. Brat ►Władysława Wieczorka.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014.

WIECZOREK Władysław (23 XI 1901, Rybnik – 14 V 1978, Katowice) – polityk, działacz niepodległościowy, organizator sportu w woj. śląskim. Podczas II powstania śląskiego był ranny; w III powstaniu śląskim dowodził kompanią w katowickim pułku ►Rudolfa Niemczyka, zasłużył się w walkach pod Górą św. Anny. Był działaczem Narodowej Partii Robotniczej, Zjednoczenia Zawodowego Polskiego, Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy, uczestnikiem Kongresu Centrolewu (1930), dyrektorem wydawnictwa „Śląski Kurier Poranny”, posłem do Sejmu Śląskiego III kadencji. Należał do grona organizatorów katowickiego pięściarstwa – w 1925 pełnił funkcję prezesa Bokserskiego Klubu Sportowego w Katowicach, a w l. 1926–1928 Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego w Katowicach. W okresie okupacji hitlerowskiej przebywał na Bliskim Wschodzie, w 1947 powrócił do kraju. Pochowany w pobliżu grobu rodziców na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach. Brat ►Józefa Wieczorka.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

WIESZOLEK Jerzy (12 IV 1944, Dąbrówka Mała – 19 VIII 1996, Katowice) – skaciorz; reprezentował kluby: „Metal” Szopienice, „Amicus” KWK „Staszic”. Od 1997 podczas Dni Giszowca odbywa się turniej skata o Puchar im. Jerzego Wieszolka.
http://tawizja.pl/program-raport-skat-niedziela.

WILIMOWSKI Ernest (pierw. Ernst Otton Pradella) (23 VI 1916, Katowice – 30 VIII 1997, Karlsruhe), pseud. Ezi, Cwaniak – piłkarz, hokeista na lodzie, szczypiornista, reprezentant Polski i Niemiec, jeden z najwybitniejszych piłkarzy w dziejach sportu polskiego. Uprawiał piłkę nożną w Erster Fußball Club Katowice (1927–1933, 1940–1941), równolegle piłkę ręczną w Altes Turnverein Kattowitz i KS Pogoń Katowice (tu także hokej na lodzie). Był piłkarzem m.in. w klubach: „Ruch” Chorzów (1934–1939), Polizei SV Chemnitz (1942–1945), w Chemnitz-West (1946–1947), Hameln „07” (1947–1948). Sportową działalność zakończył w FV Kahl w 1956. W l. 1934–1939 reprezentował Polskę w piłce nożnej (m.in. na MŚ w 1938), a w l. 1941–1943 Niemcy. Osiagnięcia: 5 (4-0-1) medali MP: 1 m. (1934–1936, 1938), 3 m. (1937). Przeszedł do historii MŚ jako pierwszy strzelec 4 bramek w jednym meczu w turnieju finałowym. W „ludowej Polsce” skazany na zapomnienie, przywrócony historii w l. 90. XX w.
A. Steuer: Wilimowski (Willimowski) Ernest. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. T. 2. Chorzów 2008.

WILIŃSKI Feliks (20 XI 1886 – 17 I 1954, Warszawa) – finansista, dyrektor Oddziału Katowickiego Banku Handlowego w Warszawie, członek zarządu Izby Handlowej w Katowicach, w l. 1935–1939 prezes Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (w okresie największej świetności klubu).
A.Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

WIOSNA Henryk (1900, Biertułtowy – 20 I 1970, Zabrze), pseud. Rajdowicz – działacz sportowy, członek Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, uczestnik I powstania śląskiego, po 1922 członek Związku Byłych Powstańców Śląskich, Związku Powstańców Śląskich, więzień Montelupich w Krakowie. W 1945 organizator i pierwszy prezes Śląsko-Dąbrowskiego Okręgu Polskiego Związku Motocyklowego.
Encyklopedia powstań śląskich. Red. F. Hawranek. Opole 1982; 40 lat w służbie motoryzacji: historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991; „Dziennik Zachodni” 1970, nr 23.

WITKOWSKI Wiktor (23 IX 1910, Poznań – 22 VIII 1979, Katowice) – działacz szachowy, wiceprezes Poznańskiego Klubu Szachowego (1927), prezes Katowickiego Klubu Szachowego (1931–1939), wiceprezes Śląskiego Związku Szachowego (1932–1939), członek Zarządu Polskiego Związku Szachowego; założyciel sekcji szachowych: Wojewódzkiego Domu Kultury Związków Zawodowych w Katowicach (1945), KS Start Katowice; delegat Polski na kongresy Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE), sędzia klasy międzynarodowej. Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1972).
W. Litmanowicz, J. Giżycki: Szachy od A do Z. T. 2: n–z. Warszawa 1992.

WŁOCHOWICZ-BIAŁEK Barbara (12 V 1947, Chełmek – 30 III 1982, Świętochłowice) – tenisistka, zawodniczka: KS „Chełmek”, KS „Górnik” Bytom (1968), KS „Górnik” Świętochłowice (1969–1975), Klubu Tenisowego „Budowlani” Katowice (1978); reprezentantka Polski na ME w 1974. Osiągnięcia: 17 (6–6–5) medali MP: 1 m. singel hala (1975), singel korty otwarte (1978), debel korty otwarte (1970, 1972–1974); 2 m. singel hala (1974), debel (1969, 1971, 1976, 1977), mikst 1976; 3 m. singel korty otwarte (1969, 1976), mikst korty otwarte (1968, 1969, 1972).
C. Ludwiczek: Tenis na Śląsku. Katowice 2010; A. Fąfara, Cały ten tenis. Encyklopedia. Ożarów Mazowiecki 2016.

WŁODARCZYK-SKUPIEŃ Anna (15 VII 1925, Jasienica k. Bielska – 21 XII 2003, Katowice) – florecistka, zawodniczka klubów: Pogoń Katowice (1946–1949), Stal Katowice Huty Baildon Katowice (1950–1964), trenerzy: ►Adolf Czypionka, ►Teodor Zaczyk. Reprezentantka Polski na IO w Helsinkach w 1952. Osiągnięcia: 8 (5–1–2) medali IMP: 1 m. floret (1946, 1950, 1952–1954), 2 m. floret (1947) i 3 m. floret (1949, 1951), 10 (5–5–0) medali DMP: 1 m. (1946, 1949, 1951, 1952, 1954), 2 m. (1947, 1950, 1951, 1953, 1955). Mistrzyni Sportu, odznaczona m.in. Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi. W plebiscycie na najlepszą florecistkę z okazji 50-lecia Polskiego Związku Szermierczego zajęła I miejsce (wraz z E. Cymerman-Franke, obie zdobyły po 44 punkty). Wygrała też plebiscyt redakcji tygodnika „Sportowiec” na najlepszą florecistkę 25-lecia PRL. Działaczka Śląskiego Związku Szermierczego.
H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924-2006, Warszawa 2007.

WOJCIECHOWSKI Andrzej (1 IV 1933, Włocławek – 16 VI 1997, Wrocław), pseud. Szprycha – bokser, olimpijczyk. Był zawodnikiem klubów: „Unia” Włocławek (1948–1952), „Unia” Mała Dąbrówka (1953–1954), „Stal” Łabędy (1955–1957), „Gwardia” Wrocław (1958–1963). Stoczył 325 walk (273–10–42); 7 razy wystąpił w reprezentacji Polski (1952–1957), m.in. na IO (1956) i ME (1957). Osiągnięcia: na Światowych Igrzyskach Młodzieży i Studentów 1 m. w w. półciężkiej (1955); na MP 2 m. w w. średniej (1952), w. półciężkiej (1953, 1955, 1956). Pracował jako trener w klubach: „Gwardia” Wrocław, „Gwardia” Białystok, „Gwardia” Warszawa. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i uhonorowany tytułem Zasłużony Mistrz Sportu.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014.

wybierski-pawel

WYBIERSKI Paweł (4 I 1899, Zawodzie – 4 I 1960, Katowice) – działacz niepodległościowy i sportowy. Zaprzysiężony w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, był oficerem kasowym 3. Katowickiego Pułku im. Jarosława Dąbrowskiego. Uczestniczył w bitwie pod Górą Św. Anny. Organizował ruch sportowy – założył KS „Siła” w Zawodziu, który 7 X 1920 połączył z KS „Pogoń” Katowice (od 1926 pełnił funkcję prezesa). Służył jako podporucznik 73. Pułku Piechoty w Katowicach, był członkiem Zarządu Powiatowego Związku Powstańców Śląskich, delegatem tej organizacji do Oddziału Młodzieży Powstańczej w Zawodziu. W l. 1935–1939 pełnił funkcję szefa Wydziału Gier i Dyscypliny Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach. W czasie II wojny światowej działał w ruchu oporu – zastępca inspektora Armii Krajowej na powiat katowicki (1943–1944); po aresztowaniu więzień obozów koncentracyjnych Groß-Rosen, Dora-Nordhausen i Belsen-Bergen. Po wojnie włączył się w odbudowę Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (od 1947 drugi wiceprezes, szef Wydziału Gier i Dyscypliny; w l. 1949–1956 odsunięty od działalności sportowej, rehabilitowany, od 1957 prezes honorowy).
A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice 1920–1995. Ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1995; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer. Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł