P

 

PAJEWSKI Witold (31 X 1902 – 8 II 1961, Katowice) – działacz sportu samochodowego: w l. 1945–1950 w Automobilklubie Śląskim, od 1950 w ZO Polskiego Związku Motorowego (PZM) w Katowicach (dyskryminowany za związki AK), w 1956 wiceprezes szkoleniowy PZM, od 1958 przewodniczący Rady Głównej Automobilklubów Polskich. Doprowadził do odbudowy tużpowojennych struktur sportu samochodowego w województwie katowickim i rozwoju nowych (m.in. w l. 1953–1960 do powstania fabryki SAM w Katowicach). Znakomity znawca techniki automobilowej i sportu samochodowego. Zmarł w wyniku wcześniej odniesionych ran powypadkowych. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
Inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.

PAWEŁKIEWICZ Mieczysław Franciszek (13 II 1938, Bielsko-Biała – 3 XII 2007, Bielsko-Biała) – saneczkarz, zawodnik klubów: LZS Mikuszowice, (1955, 1963–1965), „Górnik” Katowice (1956–1957), MKS Bielsko-Biała (1958–1962). Wystąpił jako reprezentant Polski na IO (1964) i MŚ (1958, 1962, 1963, 1965). Osiągnięcia: 2 (0–2–0) medale MŚ – 2 m. dwójki (1963), jedynki (1965); 5 (2– 3–0) medali MP – 1 m. jedynki (1959), dwójki (1964); 2 m. jedynki (1963), dwójki  (1965, 1966). Uhonorowany tytułem Zasłużony Mistrz Sportu, odznaczony m.in. brązowym i srebrnym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

PEŁKA Wiktor (31 VII 1913, Częstochowa – 26 III 1996, Warszawa) – szybownik, pilot samolotowy, pionier akrobacji samolotowej w Polsce (1938), ppor. rezerwy lotnictwa. Był członkiem Aeroklubu: Wileńskiego (1932–1934) i Aeroklubu Śląskiego (1938–1939). Służbę wojskową odbył w IV Pułku Lotniczym w Toruniu; ukończył kurs Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Katowicach. Brał udział w wielu zawodach lotniczych. Walczył w kampanii wrześniowej (pilot łącznikowy przy X Dywizjonie Bombowym ppłk. Józefa Werakso; zestrzelony 17 IX 1939 przez wojska sowieckie, lądował przymusowo k. Buczacza). W l. 1945–1973 był pilotem doświadczalnym I kl. Instytutu Lotnictwa i instruktorem lotnictwa. Odbył pierwszy w Polsce lot śmigłowcem. Należał do Klubu Seniorów Lotnictwa.

PERONO-ALBRECHT Leokadia (29 X 1911, Katowice – 20 IV 1986, Chorzów) – lekkoatletka, zawodniczka klubów sportowych: „06” Katowice (1926–1929) i „Pogoń” Katowice (1930–1932). Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 m. bieg na przełaj (1927), bieg na 1 km (1928).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

PIECHULA Karol (6 VIII 1912, Katowice – 31 XII 1946, Katowice), szczypiornista, zawodnik KS „Pogoń” Katowice (1935). W l. 1936–1939 wystąpił 6 razy w reprezentacji Polski, strzelając 5 goli. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w 1935 w piłce ręcznej jedenastoosobowej.
W. Zielenkiewicz: 90 lat polskiej piłki ręcznej. Warszawa 2008; pismo USC Katowice z 28 XI 2017 w MHK.

PIERONKIEWICZ Grzegorz (8 IV 1975, Katowice – 18 X 2016, Racibórz) – zapaśnik w stylu klasycznym (waga: 100 kg i +100 kg), trenował w: GKS Katowice (1989–1992) i KS „Unia” Racibórz. W l. 2012–2016 jednocześnie pełnił obowiązki prezesa Polskiego Związku Zapaśniczego i Miejskiego Klubu Zapaśniczego „Unia” Racibórz. Reprezentował Polskę na ME i MŚJ. Osiągnięcia: 4 (0–2–2) medale MP – 2 m. waga 100 kg (1994), waga 125 kg (1997); 3 m. waga 130 kg (1996, 1999).
A. Głaz i in.: Historia polskich zapasów 1922–2012. Warszawa 2012.

PIETRZAK Władysław (8 XI 1919, Warszawa – 27 III 2008, Warszawa), pseud. Prus – działacz sportów motorowych. Należał do warszawskich organizacji motocyklowych: Polskiego Klubu Motocyklowego i Polskiego Związku Motocyklowego (1937–2008). Był żołnierzem AK, uczestnikiem Powstania Warszawskiego. W l. 1945–1970 przebywał na Śląsku (absolwent Politechniki Gliwickiej – ukończył studia inżynierskie). Przyczynił się do reaktywowania struktur sportu motocyklowego w Katowicach (1946). W Okręgu Śląsko-Dąbrowskim Polskiego Związku Motocyklowego w Katowicach pełnił funkcję kapitana sportowy, powierzono mu też obowiązki referenta prasowego: redagował (do końca l. 40. XX w.) specjalistyczną kolumnę poświęconą sportom motorowym w gazecie „Sport”. Był: ekspertem do spraw motoryzacyjnych w Polskim Radiu Katowice (od 1946), przewodniczącym sekcji motocyklowej Koła Sportowego „Ogniwo” Bytom (1950–1952), delegatem (1955) na kongres Międzynarodowej Federacji Motocyklowej (FIM), członkiem Podkomisji Wyścigów Torowych FIM (1956), Podkomisji Turystyki Motorowej FIM (1959–1973), wiceprezydentem (1973) i prezydentem Komisji Wyścigów Torowych FIM (do 1982), działaczem Komisji Fair Play w UNESCO (1956–1987), współtwórcą regulaminów sportu żużlowego w Polsce oraz ujednoliconych regulaminów FIM. W l. 1982–1989 prześladowany i pozbawiony paszportu. W 1993 został honorowym i dożywotnim członkiem FIM. Prowadził kursy szkoleniowe i opracowywał regulaminy wyścigów. W Telewizji Katowice był redaktorem  Magazynu Postępu Technicznego; współpracował z redakcjami „Motoru”, „Tygodnika Żużlowego”, „Speedway Star & News” i innych pism. Odznaczony srebrnym medalem Za zasługi dla FIM, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a także wyróżniony „Złotym Ekranem” TV Katowice.
40 lat w służbie motoryzacji. Historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

PIŁAT Stanisław (13 IV 1909, Nowy Targ – 10 V 1993, Nowy Targ) – bokser, stoczył 170 walk (143–3–24), zawodnik klubów: „Warta” Poznań (1931–1936), Policyjny KS Katowice (1936–1939). 20 razy wystąpił jako reprezentant Polski: w meczach międzypaństwowych (1933–1939), na  IO (1936) i ME (1934, 1937, 1939), odnosząc 9 zwycięstw. Osiągnięcia: 6 (6–0–0) medali Indywidualnych MP – 1 m. w w. ciężkiej (1934–1939), 5-krotnie (1932–1936) walczył w drużynie mistrza Polski (poznańska „Warta”). Po zakończeniu kariery zawodniczej (po wojnie) był nauczycielem wychowania fizycznego w Technikum Skórzanym w Nowym Targu, prowadził z młodzieżą m.in. treningi bokserskie i lekkoatletyczne. Zajmował się także szkoleniem bokserów Rzemieślniczego Klubu Sportowego Gorce.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

POLEŚ Reinhold (14 II 1920, Giszowiec – 4 VII 1983 Katowice) – hokeista na lodzie (skrzydłowy), zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec, „Górnik” Janów, „Naprzód” Janów, „Górnik” Katowice. Osiągnięcia: 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. (1950, 1952), 3 m. (1946, 1953, 1954). Wyróżniony srebrną odznaką Polskiego Związku Hokeja na Lodzie.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

POPIEL Stefan (27 XI 1889, Sucha k. Żywca – ?) – dyrektor Poczty Polskiej w Katowicach, legionista, żołnierz I Brygady Legionów Polskich i Polskiego Korpusu Posiłkowego (uczestnik bitwy pod Rarańczą – wzięty do niewoli i więziony przez Austriaków), ppłk. rezerwy, prezes zarządu Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego Pocztowego Przysposobienia Wojskowego, Ligi Morskiej i Kolonialnej w Katowicach, prezes Śląskiego Okręgowego Związku Kajakarskiego w Katowicach i sekcji kajakarskiej Pocztowego Przysposobienia Wojskowego w Katowicach, jeden z organizatorów I Wszechsłowiańskiej Wystawy Filatelistycznej w Katowicach (1934).
Czy wiesz, kto to jest? Red. S. Łoza. Warszawa 1983; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

POPOWICZ (z d. Gosiniecka) Edyta (26 I 1913, Zabrze – 17 XII 1993, Katowice) – łyżwiarka figurowa, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego Katowice (1930–1935), reprezentantka Polski (1932). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal Igrzysk Słowiańskich: 2 m. solistki (1932), 4 (4–0–0) medale MP: 1 m. solistki (1932–1935). Najlepsza polska łyżwiarka solistka l. 30. XX w., zapoczątkowała proces przełamywania dominacji Lwowa w łyżwiarstwie figurowym przez macierzysty klub. Żona działacza sportowego ►Oktawiana Popowicza.
B. Chruścicki, J. Żemantowski: Piruetem przez historię. Warszawa 2008; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

POPOWICZ Oktawian (8 II 1898, Lwów – 21 XI 1995, Katowice) – inż. górnictwa, działacz sportowy, skaut – obrońca Lwowa (1918), ochotnik w walkach na froncie wschodnim (1919–1920), absolwent Politechniki Lwowskiej. W poł. l. 20. XX w. osiadł w województwie śląskim – członek Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego, założyciel Polskiego Klubu Motocyklowego Katowice (1930), członek zarządu Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, działacz KS Pogoń Katowice. Wrażenia z podróży motocyklem po Europie zamieścił w „Przeglądzie Samochodowym”; publikował artykuły w „Mechaniku i Techniku” (z budowy maszyn górniczych); zgłosił wiele patentów górniczych. Po II wojnie światowej ceniony pracownik Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach, prof. zwyczajny na Wydziale Górnictwa Politechniki Śląskiej w Gliwicach i Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie; kontynuował prace badawcze nad maszynami górniczymi i urządzeniami wyciągowymi. Mąż Edyty Gosinieckiej (zob. ►Edyta Popowicz), odznaczony za udział w walkach niepodległościowych Srebrnym Krzyżem Zasługi. Mieszkał na Koszutce; pochowany na cmentarzu w Bogucicach.
Czy wiesz, kto to jest? Red. S. Łoza. Warszawa 1983; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

PORAJ [pseud.] zob. ►Antoszewski Jan

PRADELLA Ernst Otton zob. ►Wilimowski Ernest

preiss-elfryda

PREISS Elfryda (19 II 1914, Mysłowice – 14 I 1994, Mysłowice) – lekkoatletka, absolwentka Miejskiej Szkoły Handlowej w Katowicach. Reprezentowała kluby: ŚKLA Katowice (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1934), „Legia” Warszawa (1935). Trenowała też łyżwiarstwo figurowe w Śląskim Towarzystwie Łyżwiarskim w Katowicach. Osiągnięcia: 3 (1–0–2) medale MP – 1 m. sztafeta 4 x 100 m (1932), 3 m. sztafeta 4 x 200 m (1933), sztafeta 4 x 100 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

PRUS zob. ►Pietrzak Władysław

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł