K

 

KACZMAREK Wiesław (23 X 1920, Łódź – 30 I 1976, Łódź) – działacz polityczny, dziennikarz, twórca powojennej prasy sportowej, wszechstronny publicysta. Do 1948 aktywista ruchu socjalistycznego (OMTUR, Polscy Socjaliści, PPS Lewica, PPS, organizacje konspiracyjne) w Łodzi, gdzie w 1945 doprowadził do reaktywowania „Przeglądu Sportowego”. Po usunięciu z działalności politycznej w l. 1949–1976 pracował w redakcji katowickiej gazety „Sport”. Odznaczony srebrnym (1945) i złotym (1946) Krzyżem Zasługi.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

KAJZER-PIESIUR Rozalia (3 IX 1909, Zaborze – 14 VII 1977, Katowice) – pływaczka, pionierka pływania kobiecego w województwie śląskim, zawodniczka Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1923–1932). Reprezentantka Polski (1927–1929); uczestniczka IO (1928) i ME (1927). Osiągnięcia: 20 (13–7–0) medali MP (1925–1930) – 1 m.: 100 m st. dowolnym (1926, 1927), 400 m st. dowolnym (1927–1929), 100 m st, grzbietowym (1927), 200 m st. klasycznym (1925, 1926), sztafeta 5 x 50 m st. dowolnym (1927, 1928) sztafeta 4 x 100 m st. dowolnym (1927, 1930), sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1930), 2 m.: 100 m st. dowolnym (1925), 200 m st. dowolnym (1928), 400 m st. dowolnym (1926), 1500 m st. dowolnym (1926, 1927), 200 m st. klasycznym (1929); 28-krotna rekordzistka Polski (1925–1929) – do 1,42,6 (1927) na 100 m st. dowolnym, do 3,39,0 (1929) na 200 m st. dowolnym, do 7,40,4 (1928) na 400 m. st. dowolnym, do 1,48,8 (1928) na 100 m st. grzbietowym, do 1,40,0 (1929) na 100 m st. klasycznym, do 3,46,0 (1928) na 200 m st. klasycznym. Pochowana na cmentarzu w Giszowcu.
A.W. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012. Historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa 2012; A. Steuer: Rozalia Kajzerówna (1909–1979). W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995; A. Steuer: Rozalia Kajzerówna (1909–1979). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1990, z. 1, s. 117–118; A. Steuer: Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007.

KALICIŃSKI Eugeniusz (23 X 1894, Kraków – 20 VI 1967, Katowice) – narciarz, trener i instruktor, mgr inż. górnictwa. Był żołnierzem 2. Pułku Strzelców Podhalańskich (1918), służył w Kompanii Wysokogórskiej w Zakopanem i w Tatrach (1919), m.in. jako instruktor narciarski. Walczył na froncie w 1920. W 1924 ukończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Należał do AZS Kraków (1918–1928), udzielał się (działacz i sędzia narciarski) w Śląskim Klubie Narciarskim (1926–1939, 1947), prowadził szkolenia narciarskie i wycieczki zbiorowe w Tatrach. W 1939 uczestniczył w wojnie obronnej Polski; potem przez Rumunię i Włochy dostał się do Anglii. W 1947 wrócił do Polski; przed i po II wojnie światowej pracował w górnictwie na Górnym Śląsku.
Z. Radwańska-Paryska, W. H. Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin 1995.

KALINOWSKI Janusz (31 VIII 1934, Wełnowiec – 25 XI 2007, Katowice) – wybitny działacz turystyczno-krajoznawczy, mgr ekonomii. W l. 1952–2007 był członkiem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, w l. 1962–1975 wiceprzewodniczącym Komisji Górskiej Okręgu Katowickiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, w l. 1973–1981, 1997–2005 w Zarządzie Wojewódzkim PTTK (od 1999 członek Komisji Przewodnickiej ZG PTTK), przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej dla Przewodników Górskich przy Wojewodzie Śląskim, przewodnikiem turystyki górskiej, przewodnikiem beskidzkim, przewodnikiem terenowym, instruktorem przewodnictwa. Aktywnie działał w turystyce studenckiej: w Biurze Podróży i Turystyki Zrzeszenia Studentów Polskich Almatur, w Agencji Śląskiej Biura Wczasów, Podróży i Turystyki Zrzeszenia Studentów Polskich (od 1957); współorganizował I Ogólnopolski Rajd Studencki w Beskidach z metą w Wiśle (z udziałem ponad 1500 uczestników z całej Polski); był  współzałożycielem Akademickiego Klubu Turystycznego „Gronie” (kilkakrotnie pełnił też funkcję prezesa) i założycielem Koła Związku Górnośląskiego w Wełnowcu (1991). Autor przewodników turystycznych: Katowice i okolice (2 wyd.), Oberschlesisches Industriegebiet und Umgebung. Pochowany na cmentarzu w Wełnowcu.
Członkowie honorowi Towarzystwa Tatrzanskiego [!], Polskiego Towarzystwa Tatrzanskiego [!], Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Red. A. Gordon, E. Moszczyńska. Warszawa 2005.

KALUS Erwin (1 V 1918, Bielszowice – 1943) – łyżwiarz figurowy, członek sekcji łyżwiarskiej Szkolnego Koła Sportowego Miejskiego Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego w Katowicach, Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (1933–1939), Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1939). W l. 1933–1934 wraz z siostrą (►Stefanią Kalus-Gniatkowską) przebywał w słynnej wówczas szkole łyżwiarskiej Engelmanna w Wiedniu, podnosząc sportowe kwalifikacje. Prócz łyżwiarstwa figurowego uprawiał kolarstwo w barwach KS „Ruch” Chorzów. Reprezentant Polski na MŚ (1937–1939) i ME (1936, 1938–1939). Osiągnięcia sportowe: 4 (2–0–2) medale MP – 1 m. pary sportowe (1937–1938), 3 m. pary sportowe (1934, 1935), 1 (1–0–0) medal MPJ – 1 m. soliści (1933); 1 m. w 1937 w szosowym wyścigu kolarskim zorganizowanym z okazji VIII Wszechpolskiego Zlotu „Sokoła” w Katowicach. W czasie II wojny skierowany na front włoski, zginął podczas próby dezercji do wojska polskiego.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

KALUS-GNIATKOWSKA Stefania (31 V 1920, Bielszowice – 19 VI 1985, Katowice) – łyżwiarka figurowa, uprawiała także lekkoatletykę, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1931–1939), Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1939), Harcerskiego Klubu Sportowego Zakopane (1945–1946). Pierwotnie solistka, później (od 1933) występy w parach sportowych z Romanem Troszokiem. Występowała w rewii lodowej w Czechosłowacji, a od 1950 w Śląskiej Rewii Lodowej w Katowicach (tańce ludowe). Na przełomie l. 50. i 60 XX w. prowadziła łyżwiarską szkółkę dziecięcą przy Katowickim Klubie Łyżwiarskim (razem z bratem (►Erwinem Kalusem). Reprezentowała Polskę na MŚ (1937–1939) i ME (1936, 1938–1939). Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MPJ – 1 m. solistki, 1 m. pary sportowe (1933), 4 (2–0–2) medale MP – 1 m. pary sportowe (1937–1938), 3 m. pary sportowe (1934, 1935). W barwach KS Pogoń Katowice była współautorką klubowego rekordu Śląska w sztafecie 4 x 100 m. Żona znanego piosenkarza Janusza Gniatkowskiego.
A. Steuer: Gniatkowska-Kalus Stefania (1920–1985). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1993, nr 1; W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

KAŁUŻOWA-TABACKA Otylia Maria (23 V 1907, Orzesze – 23 X 1981, Chorzów), pseud. Orłowska – lekkoatletka, reprezentantka Polski, uczestniczka IO. Karierę rozpoczęła w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” Orzesze (1924–1926). Związana była z klubami: KS „Kolejowy” Katowice (1927–1928), „Stadion” Królewska Huta (1929–1939), AKS Chorzów (1945–1981). Działaczka Śląskiego Związku Lekkoatletycznego w Katowicach (1945–1980), m.in. przewodnicząca sekcji kobiecej w zarządzie Wydziału Sportowego. 13-krotna reprezentantka Polski (1928–1939), m.in. na IO (1928), Światowych Igrzyskach Kobiecych (1931), ME (1938); była też członkiem kadry olimpijskiej (1940). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal ME – 2 m. 4 x 100 m (1938); współrekordzistka świata w sztafecie 4 x 200 m (1938); 55 (29–17–9) medali MP (1928–1950) – 1 m. w biegach na: 60 m (1933), 100 m (1933, 1939), 200 m (1928, 1930–1933, 1939), 800 m (1929–1930), przełajowy (1928, 1930), sztafety: 4 x 100 m (1931, 1933–1935, 1946), 4 x 200 m (1930, 1932, 1933, 1935, 1938, 1946, 1950); 200 x 100 x 80 x 60 m (1938); 2 m. w biegach na: na 50 m (1935), 60 m (1938), sztafety: 4 x 100 m (1930), 100 x 100 x 200 x 800 m (1938); 100 m (1932, 1934, 1935, 1938), 200 m (1934, 1935, 1938), 800 m (1928), 4 x 100 m (1930), 4 x 200 m (1932, 1934), trójbój (1933); hala: bieg na 50 m (1935, 1939), 60 m (1932, 1938, 1939), sztafeta 4 x 50 m (1935, 1939), 3 m. w biegach na: 60 m (1945), 200 m (1927, 1929, 1947), sztafeta 4 x 100 m (1932), pięciobój (1932, 1935), hala: bieg na 500 m (1935), skok w dal (1935, 1938). Wśród jej wychowanków byli olimpijczycy: Wiesław Król, Halina Richter-Górecka, Róża Toman. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1969) i Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; Encyklopedia Chorzowa. Chorzów, Erdmannswille, Hajduki Dolne, Hajduki Górne, Królewska Huta, Maciejkowice, Nowe Hajduki, Pniaki, Szarlociniec, Wielkie Hajduki. Red. G. Grzegorek i in. Chorzów 2009; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011; A. Steuer: Kałużowa-Tabacka. W: Chorzowski słownik biograficzny. T. 2. Chorzów 2008; D. Gruenberg i in.: Historia polskiej lekkoatletyki halowej 1924–2014. Warszawa 2014.

KAPOŁKA Andrzej (17 IX 1936, Katowice – 26 II 2001, Katowice) – sędzia hokeja na lodzie klasy międzynarodowej, uczestnik IO (1980); działacz Polskiego Związku Hokeja na Lodzie – przewodniczący (1992–2000) i wiceprzewodniczący (2000–2001) Wydziału Sędziowskiego, organizator szkolenia kadr sędziowskich; działacz Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie – sekretarz (1966–1976), szef wyszkolenia (1976–1984), wiceprezes (1991–1992), członek zarządu (1992–2001). Odznaczony Złotą Odznaką Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica-Zdrój 2006.

KELLER Antoni (1 XI 1900, Wilamowice – 1 VI 1956, Kraków) – aktywny działacz sportowy w klubach Rudzkiego Gwarectwa Węglowego, inż. górnictwa, absolwent AGH w Krakowie. Początkowo udzielał się w KS „Slawia” Ruda Śląska, od 1937 w KS Dąb” Katowice. Reprezentował Kopalnię „Eminencja” w Radzie Protektoratu tego klubu. Był prezesem Śląskiego Związku Bokserskiego (1936–1937) i członkiem Zarządu Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Po 1945 ceniony pracownik Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach, specjalista od tąpnięć górniczych.
A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Śląska 2004; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

KĘSA Antoni (3 VI 1894, Świątniczki k. Poznania – 11 XI 1937, Katowice) – działacz niepodległościowy i turystyczny. Sprawował funkcję szefa Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Opolu, uczestniczył w III powstaniu śląskim. Należał do współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Oddział Katowice (1924), z polecenia którego wchodził w skład Wojewódzkiej Rady Turystyki Województwa Śląskiego. Był inicjatorem budowy 2 schronisk w Beskidach, domu wycieczkowego w Zakopanem. Zarządzał szpitalem Kasy Chorych Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych w Świętochłowicach. Wchodził w skład Zarządu Głównego Związku Więźniów Niepodległościowych na Województwo Śląskie.
E. Wieczorek: Szkice z dziejów turystyki i krajoznawstwa na Górnym Śląsku. Katowice 2007.

kilos-gertruda

KILOSÓWNA-CZORNY Gertruda (9 II 1913, Ruda Śląska – 4 XII 1938, Kraków) – lekkoatletka, olimpijka; zawodniczka klubów: KS „Roździeń” Szopienice (1926–1930) i „Pogoń” Katowice (1931). 5-krotnie reprezentowała Polskę (1927–1931), m.in. na IO (1928) i Światowych Igrzyskach Kobiet (1931). Osiągnięcia: 5 (4–1–0) medali MP – 1 m. 1000 m (1927), 800 m (1928, 1931), 4 x 200 m (1928); 2 m. 800 m (1930). 8-krotnie pobiła rekord Polski: na 800 m (3 razy),1000 m (2 razy), 4 x 100 m (klubowy, raz), 4 x 200 m (raz), sztafeta 100 x 100 x 200 x 800 m (raz), ustanawiając przy tym rekord krajowy (3,22,3). Pierwsza polska sportsmenka, która przebiegła 800 m poniżej 2,5 minuty.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011. A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

KLUBA Paweł (18 VI 1902, Kielcza – 15 IV 1956, Katowice), działacz sportowy; w 1919 założył Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Kielczy; od 1926 działał w Katowicach. W l. 1926–1928 zasiadał w zarządzie Kolejowego Klubu Sportowego w Katowicach; od 1928 kierował sekcją lekkoatletyczną tego klubu; od 1931 skarbnik Kolejowego Przysposobienia Wojskowego; w l. 1934–1939 kierownik sekcji piłki nożnej; od 1945 wiceprezes KS Związku Zawodowego Kolejarzy Katowice; w 1946 wiceprzewodniczący Wydziału Gier i Dyscypliny Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach. Mieszkał przy ul. Pawła 7.
APK, zesp. Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Katowicach, sygn. 16; pismo USC Katowice z 28 XI 2017 w MHK.

KLUKOWSKI Franciszek (5 XI 1916, Wełnowiec – 28 VIII 1978, Tychy), pseud. Francek – szczypiornista. Trenował w KS „Pogoń” Katowice (1934–1939) – przez wiele lat najlepszy w tej dyscyplinie sportu napastnik w Polsce. Uprawiał także lekkoatletykę – dziesięciobój (Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej w Brynów – działający przy Katedrze), był piłkarzem (Pocztowe Przysposobienie Wojskowe Katowice), hokeistą na lodzie – obrońca (KS „Pogoń” Katowice). W l. 1935–1938 występował jako reprezentant Polski w szczypiorniaku, m.in. na MŚ (1938). Po 1945 działacz bokserski. Brat ►Jana Klukowskiego.
Materiały do dziejów KS „Pogoń” Katowice w zbiorach MHK; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

KLUKOWSKI Jan (26 VII 1911, Dąb – 20 VIII 1978, Katowice) – działacz sportowy, członek Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej w Brynowie (lekkoatleta, sprinter); współzałożyciel (1931), kierownik oraz kronikarz sekcji szczypiorniaka w KS „Pogoń” Katowice. Od 1934 był związkowym sędzią piłki ręcznej. Po zakończeniu II wojny światowej działacz Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego. Brat ►Franciszka Klukowskiego.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

KLUKOWSKI Tadeusz (12 VII 1911, Józefowiec – 20 V 1986, Katowice) – piłkarz, zawodnik KS „Orzeł” Wełnowiec (1927–1939 i 1945–1947). Należał do organizatorów sportu w Oddziałach Młodzieży Powstańczej w Wełnowcu. W 1939 w kampanii wrześniowej; potem przebywał na emigracji we Francji, gdzie w obozie Pirmasens organizował życie sportowe. W l. 1946–1948 pełnił obowiązki wiceprezesa KS „Orzeł” Wełnowiec.
APK, zesp. Okręg Śląski Polskiego Związku Piłki Nożnej, sygn. Kat 87a.

klosek-krystian

KŁOSEK Krystian (19 IV 1942, Wełnowiec – 4 IV 1995, Ruda Śląska) – piłkarz ręczny (szczypiornista); trenował „7” w klubach: KS „Rapid” Wełnowiec (1959–1962), WKS „Śląsk” Wrocław (1962–1973), GKS „Grunwald” Ruda Śląska (1973–1977). 46-krotny reprezentant Polski: w „7” w l. 1964–1968 (w tym na MŚ 1967) i w „11” w 1966 (w tym na MŚ). Osiągnięcia: 12 (8–4–0) medali MP – 1 m. „7” (1962, 1963, 1965, 1967, 1972, 1973), „11” (1964–1965), 2 m. (1966, 1969–1971), Puchar Polski (1966, 1969). W 1967 otrzymał tytuł Mistrza Sportu.
A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Śląska 2004; W. Zieleśkiewicz: 90 lat polskiej piłki ręcznej. Warszawa 2008.

KOBIELSKA Genowefa zob. ►Cejzikowa (Kobielska, Zimnochowa) Genowefa

KOBYLIŃSKI Stanisław (27 IX 1872, Kijew na Pomorzu – 14 V 1937, Katowice) – działacz niepodległościowy, prawnik. Był założycielem Towarzystwa Naukowego Akademików Polaków na Uniwersytecie w Berlinie oraz aktywnym działaczem Towarzystwa Akademików „Concordia” w Berlinie. W l. 1907–1922 mieszkał w Zabrzu – obrońca represjonowanych przez Niemców członków polskich organizacji: Towarzystwa Katolickiego Mężów i Młodzieńców z Zabrza, Biskupic i Rudy Śląskiej; prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Zabrzu (1908). Działał w Stronnictwie Polskim na Śląsku, należał do założycieli Rady Ludowej i Rady Żołnierskiej (1918); wspólnie z Edwardem Rybarzem zorganizował Centralne Biuro Informacyjne dla Koalicji, informujące uczestników konferencji w Wersalu o faktycznym położeniu ludności polskiej na Górnym Śląsku (1919); był doradcą technicznym w Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej, prezesem V Okręgu Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W 1919 został wybrany z listy polskiej do Rady Miejskiej w Zabrzu (1919); wszedł w skład polsko-niemieckiej komisji granicznej do podziału Górnego Śląska (1922). W 1923 przeniósł się do Katowic – adwokat, notariusz, aktywny działacz chrześcijańskiej demokracji, Narodowego Związku Powstańców i Żołnierzy, Związku Obrońców Śląska, Towarzystwa Teatru Polskiego, Oddziału Katowickiego Związku Adwokatów Polskich. Z ramienia Chrześcijańskiej Demokracji był członkiem Tymczasowej Śląskiej Rady Wojewódzkiej i wiceprzewodniczącym Rady Miejskiej w Katowicach. Pełnił funkcję prezesa Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” (1922– 1923) i członka zarządu (1925–1926); był senatorem Rzeczpospolitej Polskiej (1930–1934). Jest patronem jednej z ulic Katowic.
A. Steuer: Kobyliński Stanisław. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2011.

KOLSKA zob. ►Cejzikowa (Kobielska, Zimnochowa) Genowefa

KOMUDA Antoni (1921, Warszawa – 11 VII 1989, Warszawa) – bokser, zawodnik klubu „Polonia” Warszawa (1936–1939). W 1944 aresztowany przez gestapo, był więziony w KL Buchenwald. W 1945 jeden z dwóch (obok ►Aleksandra Grądkowskiego) bezdomnych warszawskich pięściarzy ściągniętych do Katowic przez ►Alojzego Moczko; w l. 1945–1946 bronił barw Wojewódzkiego Milicyjnego Klubu Sportowego Katowice; po 1946 RKS Grochów, „Gwardia” Warszawa. Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MP – 1 m. waga piórkowa (1946), waga lekkopółśrednia (1951). Był reprezentantem Polski (1945), pierwszym powojennym mistrzem Polski z klubu katowickiego.
P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

KONCKI Roman (2 VII 1906, Warszawa – 21 X 1932, Polichno k. Kielc) – podharcmistrz, pionier szybownictwa na Śląsku (przyczynił się do powstania Harcerskiego Klubu Szybowcowego w Katowicach). Działał w harcerstwie na terenie Warszawy (1916–1922), Katowic (1922–1925) – założył IV Drużynę Harcerską przy Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika; Bielska (1925–1928), Nowego Bytomia i Nowej Wsi (1929–1932). Zginął pod koniec II kursu szybowcowego dla harcerzy. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach (na zachowanym grobowcu rodzinnym umieszczono Krzyż Harcerski). Bratanek wojewody śląskiego Tadeusza Konckiego.
A. Steuer: Z dziejów szybownictwa w województwie śląskim 1928–1939. W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995.

KONRAD zob. ►Stachoń Roman

KOŃCZAK Leon (7 IV 1917, Bochum – 11 IX 1948, Katowice) – tenisista. Trenował w Klubie Tenisowym „Pogoń” Katowice i KS „Pogoń” Katowice (1945–1948). Polski Związek Tenisowy w Krakowie za udział w 1940 w turnieju tenisowym we Wrocławiu uznał go winnym uchybienia, które nie licuje z godnością Polaka, natomiast za działalność w ruchu oporu (w Armii Krajowej) uwolnił go od przewidzianej w takich przypadkach kary. Był działaczem Polskiego Związku Zachodniego, delegatem Śląskiej Rady Sportowej do formowania struktur organizacyjnych Śląskiego Związku Tenisa. W 1947 wystąpił jako reprezentant Polski. Pośmiertnie odznaczony Honorową Odznaką Polskiego Związku Tenisowego. Pochowany na cmentarzu parafialnym przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11.  Katowice 2010.

KOZDRUŃ Mieczysław (4 X 1911, Limanowa – 12 III 1988, Bielsko-Biała) – pedagog, trener, działacz narciarski, nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika w Katowicach (do 1939). Był trenerem kadry narodowej skoczków narciarskich (twórca tzw. beskidzkiej szkoły skoków), m.in. Antoniego Łaciaka, Gustawa Bujoka, Piotra Wali, Józefa Przybyły, Zdzisława Hryniewieckiego; sędzią klasy międzynarodowej (FIS), arbitrem orzekającym podczas konkursu skoków narciarskich podczas VIII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Sguaw Valley (1960). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

KRAWCZYK Karol Feliks (6 IX 1910, Wełnowiec – 17 XI 1989, Katowice) – działacz piłki nożnej, ekonomista, pedagog. Od 1934–1939 był członkiem zarządu Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, w l. 1957–1960 prezesem; przewodniczący Sekcji Piłki Nożnej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej (1951–1956). W l. 1958–1959 został dokooptowany do zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej, 7 razy przewodniczył walnym zebraniom tej organizacji, a od 1976 był jej honorowym członkiem; należał tez do „triumwiratu” selekcjonerskiego – 13 spotkań (1964–1966). Współautor (z A. Koniecznym i F. Gorzelanym) książki Piłka jest okrągła (Katowice 1970).
A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1995.

KRÓL ŻELAZA zob. ►Szczęsny Brunon

KRYSMALSKI Teodor (24 III 1910, Sulmierzyce – 1 III 1995, Wrocław) – zapaśnik, jeden z pionierów stylu wolnego w zapasach. Trenował w klubach: Policyjny KS (1929–1934), Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice (1935–1939), „Pafawag” [„Stal”] Wrocław (1945–1951). 8 razy był reprezentantem Polski (1934–1949), m.in. na ME (1937). Osiągnięcia: 8 (7–1–0) medali MP – 1 m. styl klasyczny: w. półciężka (1935), w. średnia (1937, 1938), w. ciężka (1948, 1949); styl wolny: w. średnia (1937), w. półciężka (1938); 2 m. styl klasyczny w. średnia (1936).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1876-1945, Katowice 1986; https://nekropole.info/pl/Teodor-Krysmalski.

KUCHTA Eryk (22 VIII 1915, Kochłowice – 5 V 1972, Kochłowice) – zapaśnik, jeden z pionierów stylu wolnego. Trenował w klubach: KS „Samson” Kochłowice (1933–1935), KS Związku Powstańców Śląskich „Zgoda” (1936–1937), Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice (1937–1939). Osiągnięcia: 3 (1–2–0) medale MP – 1 m. st. wolny: w. kogucia: (1937), 2 m. styl klasyczny: w. kogucia (1936, 1938). Służył jako plutonowy Wojska Polskiego; brał udział  w rewindykacji Zaolzia oraz w wojnie obronnej Polski w 1939. Kilkakrotnie aresztowany przez gestapo, został zesłany na roboty przymusowe w Saksonii, pracował też pod nadzorem policyjnym na kopalni „Hohenzollern” w Szombierkach. W 1944 przymusowo wcielony do wojska niemieckiego, walczył na Półwyspie Apenińskim; zbiegł do partyzantki włoskiej. Od 1944 żołnierz II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po powrocie do kraju pracował w górnictwie i w ruchu sportowym na terenie Kochłowic. Był odznaczony polskimi i brytyjskimi odznaczeniami wojskowymi.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

kuczmik-marcin

KUCZMIK Marcin (11 XI 1895, Przyszówka k. Łabęd – 1970, Katowice), pseud. Jaszczur – działacz sportowy, powstaniec śląski. Od 1919 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, od 1920 do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Szobiszowicach. Był dowódcą kompanii Gliwickiego Pułku Powstańczego im. Stefana Batorego. Od V 1922 przebywał w Katowicach – reaktywował gniazdo szobiszowickie pod nazwą Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice, pełnił też funkcję prezesa Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki, który przekształcił na Polski Związek Ciężkiej Atletyki. Był twórcą koncepcji struktury sportu polskiego opartego na drużynie, sekcji, klubie, związku i związku związków sportowych; model ten (przyjęty przez min. Mieczysława Orłowicza) obowiązywał na obszarze całej II Rzeczpospolitej Polskiej, co ułatwiało zintegrowanie sportu śląskiego z ogólnopolskim. W 1925 został członkiem Komitetu Organizacyjnego Polskiego Związku Atletycznego w Katowicach – w l. 1925–1928, 1937–1939 wiceprezes tej organizacji, w l. 1933–1935 członek zarządu; w 1947 prezes Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Działał społecznie w sekcji Wychowania Fizycznego Związku Byłych Powstańców, Związku Powstańców Śląskich, Oddziałach Młodzieży Powstańczej, Federacji Związków Obrońców Ojczyzny, Związku Obrońców Kresów Zachodnich, przewodniczył komisji aprowizacyjnej VIII Wszechpolskiego Zlotu „Sokoła” w Katowicach (1937), przygotowywał też (jako zaopatrzeniowiec) doroczne Marsze nad Odrę. Od 3 IX 1939 jako pracownik Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach był odpowiedzialny za ewakuację taboru kolejowego; dotarł do Charsznicy. Od 1941 prowadził działalność konspiracyjną w Batalionach Chłopskich na terenie pow. miechowskiego. Od 1945 należał do Związku Weteranów Powstań Śląskich (do 1949 prezes grupy Katowice-Wschód); na przełomie l. 50.–60. XX w. był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Odznaczony Krzyżem Walecznych, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasług, Śląskim Krzyżem Powstańczym.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986; A. Steuer: Marcin Kuczmik 1895–1970, działacz niepodległościowy i sportowy. W: „Kronika Katowic”. T. 3. Katowice 1998.

KUKUCZKA Jerzy (24 III 1948, Katowice – 24 X 1989, Lhotse) – taternik, alpinista i himalaista. Od 1965 należał do Harcerskiego Klubu Taternickiego im. gen. Mariusza Zaruskiego w Katowicach (m.in. w l. 1967–1969 przewodniczący Komisji Rewizyjnej, w l. 1971–1975 szef komórki szkoleniowo-kwalifikacyjnej); w 1966 wstąpił do Koła Katowickiego Klubu Wysokogórskiego (1966); ukończył tatrzański kurs wspinaczkowy, uzyskał stopień przewodnika, a następnie  podharcmistrza. Jako drugi człowiek na Ziemi (po Reinholdzie Messnerze, któremu zajęło to 17 lat) zdobył Koronę Himalajów i Karakorum. Spośród 14 ośmiotysięczników zdobytych w latach 1979–1987 na 10 wszedł nowymi drogami (poza swoim pierwszym ośmiotysięcznikiem wspinał się albo w ekstremalnie ciężkich warunkach zimą albo nowymi trasami), 7-krotnie w stylu alpejskim, na 4 zimą (3 pierwsze wejścia zimowe), na 1 szczyt samotnie – żaden inny zdobywca 14 ośmiotysięczników nie może pochwalić się takim bilansem. W ciągu niespełna dwóch lat (21 1985 – 10 XI 1986) zdobył sześć ośmiotysięczników, z czego aż trzy po raz pierwszy zimą, na trzech kolejnych wytyczył nowe drogi (w tym niezwykle trudne na Nanga Parbat i K2). 21 I 1985 jako pierwszy człowiek na ziemi (razem z Andrzejem Czokiem) wszedł zimą na Dhaulagiri (8167 m n.p.m.) – pierwszy z czterech ośmiotysięczników, które zdobył zimą. 21 I 1985 jako pierwszy człowiek na ziemi (razem z Andrzejem Czokiem) wszedł zimą na Dhaulagiri (8167 m n.p.m.) – pierwszy z czterech ośmiotysięczników, które zdobył zimą. Jego partnerami byli m.in. Wojciech Kurtyka, Artur Hajzer, Krzysztof Wielicki oraz Ryszard Pawłowski. Na IO w Calgary (1988) nagrodzony srebrnym Wawrzynem Olimpijskim. Zginął na wys. 8300 m podczas wejścia na Lhotse nową drogą przez słynną, niezdobytą wówczas południową ścianę. Tablica pamiątkowa została umieszczona w Chukung nieopodal południowej ściany Lhotse, a także na Symbolicznym Cmentarzu Ofiar Tatr pod Osterwą. Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek, który został zaprojektowany przez J. Konarzewskiego. Jest patronem Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach i osiedla w Bogucicach.
A. Steuer: Jerzy Kukuczka. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012; W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

KULEJ Lucjan (26 XI 1896, Danków pow. częstochowski – 13 VII 1971, Katowice), pseud. Ostoja – jeden pierwszych hokeistów lodowych w Polsce (obrońca); prokurator, adwokat, działacz. Należał do Polskiej Organizacji Wojskowej (1915–1918). 7 XI 1918 zgłosił się jako ochotnik i w składzie 9. pułku w Dębicy uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej; ciężko ranny (XII 1918) dostał się do niewoli, a po ucieczce (IV 1919) w 1920 brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W czasie powstań śląskich i plebiscytu aktywnie działał jako delegat Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzeczpospolitą Polską i kurier. W l. 1930–1939 (po aplikacji sądowej, którą odbył w l. 1924–1927) był wiceprokuratorem Sądu Okręgowego w Katowicach. W l. 1926–1929 34 razy występował jako reprezentant Polski, m.in. na IO (1928) w hokeju na lodzie. Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale Akademickich Mistrzostw Świata – 1 m. wioślarstwo – czwórka ze sternikiem (1924), hokej na lodzie (1928); 2 (0–2–0) medale ME – 2 m. w hokeju na lodzie (1928, 1929); 10 (10–0–0) medali MP – 1 m. wioślarstwo – czwórka ze sternikiem (1920, 1925), ósemka ze sternikiem (1920, 1922, 1924), hokej na lodzie (1927–1931). Był m.in. współtwórcą Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie (członek prezydium, kapitan sportowy), a także (wspólnie z A. Tupalskim) trenerem reprezentacji Polski na IO w 1936. W czasie okupacji niemieckiej – prokurator (podziemnego) Sądu Okręgowego w Warszawie, członek AK, uczestnik (porucznik) Powstania Warszawskiego. Po wojnie powrócił do Katowic i na początku VI 1945 otworzył kancelarię adwokacką. Do emerytury pracował w Zespole Adwokackim nr 3 w Katowicach. Czynnie włączył się do reaktywowania działalności okręgowych związków hokeja i tenisa.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

KUPCZYŃSKI Tadeusz Piotr (28 X 1885, Radziechowice – 5 VIII 1967, Gdynia) – działacz niepodległościowy, oświatowy, sportowy, dr filozofii. Był członkiem organizacji: PET w Piotrkowie Trybunalskim, ZET w Krakowie, drużyn strzeleckich, Zarzewia; legionistą (1914–1916), uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej (1920). W l. 1916–1939 zajmował się pracą pedagogiczną, m.in.: naczelnik wydziału w Ministerstwie Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych RP (1931–1933), kurator i naczelnik Wydziału Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego w Katowicach, wykładowca organizacji szkolnictwa UJ w Krakowie, członek Zarządu Instytutu Śląskiego w Katowicach; propagował narciarstwo w szkolnictwie śląskim, był prezesem Śląskiego Związku Narciarskiego w Katowicach (1935–1938). Podczas okupacji hitlerowskiej w Warszawie prowadził konspiracyjną działalność oświatową (tajne komplety Wolnej Wszechnicy Polskiej; w l. 1941–1944 z ramienia Związku Walki Zbrojnej kierował Komisją Oświecenia Publicznego; w l. 1944–1945 prowadził Komisję Oświaty i Kultury na m. Warszawę w Departamencie Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj; w l. 1942–1945 był przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego „Szarych Szeregów” w konspiracji). Po II wojnie światowej organizował archiwa polskie na Ziemiach Odzyskanych (Gdańsk, Elbląg, Szczecin). Na emeryturze zajmował się pracą biblioteczną i organizacyjno-naukową na terenie Trójmiasta.
www.ogrodywspomnien.pl/index/showd.

KUPKA Alfred (1909 – 16 VIII 1929, Katowice) – bokser; policjant; zawodnik Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1926–1927) i Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1928–1929); był także piłkarzem – bramkarz w Kolejowym Klubie Sportowym Katowice. W l. 1928–1929 3-krotnie reprezentował Polskę. Osiągnięcia: 3 (2–0–1) medale MP – 1 m. w. ciężka (1928–1929), 3 m. w. półciężka (1927). W ringu stoczył 50 walk (44–1–5); większość swoich rywali nokautował lub zmuszał do poddania. Uważano go za jeden z największych pięściarskich talentów, jakie pojawiły się na polskim ringu w okresie międzywojennym. Popełnił samobójstwo (strzał z pistoletu służbowego).
H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014; P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

kuzmicka-irena

KUŹMICKA-HEY(J)DUCKA Irena (11 VIII 1929, Katowice – 14 VII 2008, Katowice) – lekkoatletka sprinterka; zawodniczka klubów: „Pogoń” Katowice (1945–1948), AKS („Budowlani”) Chorzów (1949–1952). W l. 1946–1951 7-krotna reprezentantka Polski, m.in. ME 1946 – po zakończeniu II wojny światowej pierwsza śląska sportsmenka, która uczestniczyła w międzynarodowych zawodach tej rangi. Osiągnięcia: 5 (4–1–0) medali MP – 1 m. hala: bieg na 60 m (1947, 1948), otwarte obiekty: bieg na 100 m (1950), sztafeta 4 x 100 m (1950); 2 m. bieg na 100 m (1951). Ustanowiła rekord Polski w biegu na 60 m w hali – 8.1. Żona ►Wacława Kuźmickiego.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł