C

 

CEJZIKOWA (KOBIELSKA, ZIMNOCHOWA) Genowefa (24 IV 1906, Łask k. Łodzi – 16 VII 1993, Piaseczno), pseud. Kolska – wszechstronna sportsmenka, trenerka i wybitna działaczka polskiej lekkoatletyki, olimpijka. Związana była z klubami: ŁKS Łódź (1922–1928, 1930–1931), „Polonia” Warszawa (1928–1929, 1932–1933, 1939), AZS Warszawa (1934–1936), „Strzelec” Katowice (1937–1938), „Skra” Warszawa oraz klubami wrocławskimi (1945–1954): AZS, „Unia” i „Kolejarz”. Uprawiała hazenę, koszykówkę, siatkówkę i lekkoatletykę (rzuty), w której osiągnęła najlepsze wyniki. 8-krotnie reprezentowała Polskę w meczach międzypaństwowych (1929–1939); uczestniczyła w IO (1928), ME w lekkoatletyce (1938), Kobiecych Igrzyskach Światowych (1930, 1934), Akademickich Mistrzostwach Świata (AMŚ, 1935). Pobiła rekord świata w rzucie dyskiem oburącz – 67,82 m (1934) i 3-krotnie rekord Polski: w rzucie dyskiem oburącz – 67,82 i 71,01 m i w rzucie oszczepem – 24,05 m. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal AMŚ – 2 m. w rzucie dyskiem (1935); 15 (6–9–0) medali MP – 1 m. w rzucie oszczepem (1937), w pchnięciu kulą w hali (1934, 1935, 1937, 1938) i w pchnięciu kulą oburącz (1938); 2 m. w pchnięciu kulą (1935, 1937), w rzucie dyskiem (1934–1935, 1937–1939), w rzucie dyskiem oburącz (1928), w pchnięciu kulą oburącz w hali (1938). Magister wychowania fizycznego, trener (I klasy) i sędzia lekkoatletyczny, wykładowca w Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego we Wrocławiu (1947–1951) i Studium Wychowania Fizycznego Politechniki Wrocławskiej (1956–1960), działaczka Wrocławskiego Okręgowego Związku Lekkiej Atletyki. Pochowana w Mrokowie (cmentarz parafialny). Była żoną olimpijczyka Antoniego Cejzika, który zginął we wrześniu 1939.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

CHMIEL Józef (11 III 1908, Sanka k. Krzeszowic – 17 I 1984, Sanka k. Krzeszowic) – lekkoatleta, skoczek, oszczepnik. Trenował w klubach: „Cracovia” Kraków (1924–1933), „Pogoń” Katowice (1934–1939, 1945–1947), „Zjednoczeni” Zabrze (1948), „Górnik” Zabrze (1949). Osiągnięcia: 7 (0–0–7) medali MP – 3 m. skok w dal (1929, 1930, 1945), trójskok (1929, 1930), rzut oszczepem oburącz (1929), skok w dal z miejsca w hali (1937).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony: leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

CHMIEL Wilhelm (16 XII 1911, Mysłowice – 10 I 1993, Zabrze), pseud. Razemowski – lekkoatleta (skoczek wzwyż), zawodnik i trener. Reprezentował Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół I” Katowice (1929), KS „Pogoń” Katowice (1930–1935, 1945–1947), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe Katowice (1935–1939), „Zjednoczenie” (1947–1948) i „Górnik” Zabrze (1949). Uczestnik wojny obronnej Polski (1939), wzięty do niewoli niemieckiej, służył jako żołnierz Wehrmachtu we Francji (1943), skąd zbiegł do oddziałów partyzantki francuskiej i został przerzucony do jednostki polskiej w Algierze; uczestniczył w kampanii włoskiej. Był 7-krotnym reprezentantem Polski (1931–1937). Pobił rekord Polski w skoku wzwyż – 1,83 m (1931). Osiągnięcia: 7 (1–4–2) medali MP: skok wzwyż – 1 m. (1931), 2 m. (1935, 1937), w hali (1934, 1937), trójskok – 3 m. (1939), hala (1938). Pierwszy śląski lekkoatleta, który został mistrzem i rekordzistą Polski.
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004. A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

CHMURA Władysław (15 XII 1919, Wełnowiec – 29 V 1940, Mauthausen) – harcerz, szybownik. Był członkiem Pierwszej Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki w Wełnowcu (zastępowy w l. 1938–1939) i Harcerskiego Klubu Szybowcowego w Wełnowcu. W 1938 ukończył kursy szybowcowe (Wełnowiec, Pińczów, Szkoła Szybowcowa na Górze Chełm w Goleszowie). Aresztowany 22 X 1939 przez gestapo (razem z bratem Bolesławem był więziony w Katowicach, Rawiczu) i zesłany do obozu Buchenwaldzie, potem Mauthausen, gdzie został zamordowany (zrzucony przez załogę obozu w 20-metrową przepaść w czasie pracy).
T. Czylok: Z ich krwi i męczeństwa nasza wolność. Katowiccy harcerze lat wojny. Katowice 2001.

CHRÓSZCZ Paweł (8 II 1900, Załęże – 12 I 1983, Katowice), pseud. Chmura – powstaniec śląski, działacz sokoli; członek TG „Sokół” Załęże (1911–1939), Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska (w II powstaniu śląskim walczył pomiędzy Załężem i Dębem, w III powstaniu śląskim w walkach I kompanii szturmowej pierwszego pułku katowickiego), Związku Powstańców Śląskich. Był trenerem kadry gimnastyczek na IO w 1936. Przyczynił się do zreformowania gimnastyki sokolej. W okresie okupacji hitlerowskiej i po jej zakończeniu działał w AK. Pełnił obowiązki przewodniczącego komisji sportowej Polskiego Związku Gimnastycznego i przewodniczącego do spraw sędziowskich (1958–1961), był członkiem Zarządu Głównego (1967) i prezesem Śląskiego Związku Gimnastycznego (1960).
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

CIEŚLIK Alojzy (14 IX 1912, Godula – 26 III 1984, Ruda Śląska) – lekkoatleta (średniodystansowiec). Był zawodnikiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Godula (1927–1930) i klubów sportowych: „Poniatowski” Godula (1931–1932), „Pogoń” Katowice (1937–1939). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. w sztafecie 3 x 800 m w hali (1937).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

CZAJA Jan (1 XI 1917, Wolny Kadłub k. Olesna – 10 I 2006, Katowice) – działacz sportowy zapaśniczy. Był członkiem zarządu Polskiego Związku Zapaśniczego (1981–1984), przewodniczącym Komisji Współpracy z Zasłużonymi Zawodnikami, Trenerami i Działaczami; Śląskiego Związku Zapaśniczego w Katowicach (l. 70.–80. XX w.), przewodniczącym Komisji Organizacyjnej mistrzostw świata oraz Europy w zapasach i Pucharu Świata. Inicjator zakładania klas sportowych o profilu zapaśniczym w szkołach podstawowych nr 17, 22, 26 w Katowicach; kierownik sekcji zapaśniczej GKS Katowice (l. 60. – poł. l. 80. XX w.). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski; tablica upamiętniająca jego dokonania w hali MOSiR na ul. Józefowskiej w Katowicach.
A. Baran: Sto lat zapasów w Katowicach. Katowice 2006;

czaja-elzbieta

CZAJA-PACH Elżbieta Małgorzata (19 VI 1913 – 26 X 1998) – lekkoatletka, zawodniczka: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Brynów (1927), Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego (ŚKLA) Katowice (1928–1930), „Stadion” Królewska Huta (1931). Osiągnięcia: 7 (4–3–0) medali MP – 1 m. 4 x 100 m (1931), 200 m (1929), skok w dal z miejsca (1928–1929); 2 m. skok w dal (1928), skok w dal z miejsca (1931); rekordy Polski: 4 x 100 m – 53,0, sok w dal z miejsca – 2,385 m podczas meczu międzypaństwowego w 1929.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

CZAKON (z d. Hurska) Helena (23 VIII 1910, Bochum – 16 VII 1983, Katowice) – łyżwiarka figurowa, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (1932–1937), trener sekcji łyżwiarskiej „Stal” Katowice (1945–1949), KS „Górnik” Katowice (1949–1952), „Budowlani” Katowice (1951–1957), Krakowskiego Klubu Sportowego „Krakowianka”, „Odry” Opole, „Centrum” Katowice (1963–1971). Była członkiem Rady Trenerów Polskiego Związku Łyżwiarskiego (1945–1972), sekretarzem Śląskiego Okręgowego Związku Łyżwiarskiego (1945–1948), organizatorką Rewii Lodowej Zrzeszenia Sportowego Budowlani. Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1980).
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

CZYPIONKA Adolf (23 IV 1903, Mysłowice – 29 X1980) – trener szermierki, powstaniec śląski (w II powstaniu brał udział w akcji na Dom Sypialny kopalni „Mysłowice”, w III powstaniu walczył pod Lichynią, Górą św. Anny), członek Straży Obywatelskiej. Początkowo uprawiał zapasy. Był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Ciężkoatletycznego „Olimpia” w Janowie. Od 1926 szermierz, od 1932 fechtmistrz; w l. 1936–1938 trener w Kolejowym Przysposobieniu Wojskowym Katowice; w 1945 współzałożyciel sekcji szermierczej w KS „Pogoń” Katowice, od 1946 trener w MKS Katowice przy LO im. M. Kopernika, w l. 1949–1978 twórca sukcesów Koła Sportowego „Górnik 20” Katowice i GKS Katowice, w l. 1948–1960 trener kadry narodowej i olimpijskiej Polski. Jego wychowankami byli: A. Adamczyk, H. Balon, M. Czypionka, H. Fabian, W. Fukała, S. Julito, H. Nielaba, K. Reychmann, ►Anna Włodarczyk-Skupień, ►Jerzy Wandzioch.
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł