B

 

bagier-tadeusz

BAGIER Tadeusz (12 VI 1919, Skałata, Ukraina – 8 III 1991, Katowice) – założyciel i redaktor gazety „Sport” (1945–1968), redaktor gazety „Wieczór” (1969–1976), inicjator powstania gazety „Sport Śląski” (1957), autor wydawnictw: 50 lat Klubu Sportowego „Naprzód” Ruda Śląska 1920–1970 (1970), ABC piłkarza (1959), Pięćdziesiąt lat Klubu Sportowego „Ruch” Chorzów (1970) Sport – turystyka – wypoczynek w województwie katowickim (1967), Sport województwa katowickiego przedstawia się... (1971), artykułów sportowych w „Dzienniku Zachodnim”, „Panoramie”, „Trybunie Robotniczej”, „Tak i Nie”. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BALA Walter (13 VI 1915, Załęże – 18 XII 1993, Katowice) – hokeista na lodzie, trener. Do 1939 zawodnik KS „Dąb” Katowice; po 1945 organizator sekcji hokeja na lodzie w pionach sportowych: gwardyjskim i górniczym; szkoleniowiec, wychowawca wielu hokeistów w KS „Gwardia” Katowice, GKS Katowice, „Unia” Oświęcim, „Chemik” Kędzierzyn. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w hokeju na lodzie (1939).
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

BALCAREK Wiktor (28 XII 1915, Świętochłowice – 30 VIII 1998, Bytom) – szachista. Grał w klubach: „Hetman” Świętochłowice, Klub Szachowy „1916” Wielkie Hajduki, Sekcja Szachowa Wojewódzkiego Domu Kultury Związków Zawodowych Katowice (1946–1953), KS „Start”  Katowice (1953–1957). Reprezentant Polski: Olimpiada Szachowa (1955). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MP (1950, 1953); 2 (0–0–2) medale DMP (1955, 1957).
www.szachypolskie.pl/wiktor-balcarek.

BARCZYK Augustyn (7 IX 1932, Kochłowice – 27 II 1977, Katowice) – naukowiec, docent, psycholog sportu kwalifikowanego i wychowania fizycznego, pracownik Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Katowicach, działacz sportowy Okręgu Śląskiego Polskiego Związku Akrobatyki Sportowej (1956–1960), sekretarz Wojewódzkiego Klubu Olimpijczyka w Katowicach (1967–1972), działacz Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej i Akademicki Związek Sportowy Katowice.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej, sygn. 1/463.

BAUDISCH-RAKOCZY Helena (3 XII 1910, Gliwice – 17 VI 1989, Opole) – lekkoatletka; zawodniczka klubów: „Roździeń” Szopienic (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936). Osiągnięcia: 5 (1–2–2) medali MP – 1 m. 4 x 200 m (1928); 2 m. 4 x 100 m (1929), bieg na 80 m przez płotki (1930); 3 m. 4 x 100 m (1934), 4 x 200 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BAWOROWSKI Artur, hr. (? – 1943, Stalingrad) – tenisista Austrii i Polski. Po zajęciu przez wojska hitlerowskie Austrii, w której barwach występował, przeniósł się do Katowic i został zawodnikiem Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1938–1939). Po wybuchu II wojny światowej szukał schronienia w Warszawie, skąd został przez okupanta zmuszony do wyjazdu w głąb III Rzeszy. 5-krotny reprezentant Polski (1938–1939) w rozgrywkach  Pucharu Davisa. Osiągnięcia: MP – 1 m. gra podwójna (1938–1939); 1 m. gra mieszana (1939), 2 m. gra pojedyncza (1939).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BĄK Wilhelm Józef (4 III 1914, Krasowy k. Mysłowic – 18 II 1985, Katowice) – najwybitniejszy klasy międzynarodowej polski działacz piłkarski, piłkarz „Unii” Kosztowy, Pocztowego Przysposobienia Wojskowego Katowice, Górniczego Związkowego Klubu Sportowego „Katowiczanka” Katowice (1946–1948), działacz Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, Polskiego Związku Piłki Nożnej (1956–1985) i Europejskiej Unii Piłki Nożnej (UEFA), członek komisji organizacji rozgrywek Pucharów Europy (1972–1985) i jej przewodniczący. Pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A.Gowarzewski, J.Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (młodszy) (16 VII 1891, Ostrzeszów – 7 III 1947, Katowice), syn ►Stanisława Beszczyńskiego (starszego) – działacz niepodległościowy, sportowy, dyplomata, powstaniec śląski, działacz TG „Sokół” II Katowice, prezes Polskiego Związku Motocyklowego, Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Był pionierem sześcioboju ciężkoatletycznego, którego regulamin opracował. Pełnił funkcję konsula honorowego Królestwa Węgier w Katowicach. Był właścicielem kawiarni Kryształowa w Katowicach (1929–1947). W 1939 aresztowany przez gestapo.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku: 1878–1945. Katowice 1986; Tenże: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (starszy) (13 V 1855 – 22 VII 1927, Katowice), ojciec ►Stanisława Beszczyńskiego (młodszego) – działacz narodowy, współzałożyciel TG „Sokół” I Katowice (1896), aktywny działacz cechu zegarmistrzów, współorganizator Śląskiej Izby Rzemieślniczej (1922).
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BIAŁAS Czesław (19 VI 1931, Szopienice – 24 VI 1991, Katowice) – sztangista, trener, pierwszy Polak, który został mistrzem Europy w podnoszeniu ciężarów, opiekun i wychowawca medalistów mistrzostw świata i IO. Związany był z klubami: HKS Szopienice (1949–1969), OWKS Kraków (1952–1953); reprezentant Polski (1952–1961), uczestnik IO (1952, 1956, 1960), MŚ (1954–1955, 1957–1959) i ME (1954–1960). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale, w tym 1 m. ME w wadze lekkociężkiej (1957) i 3 m. MŚ w wadze lekkociężkiej (1959); 10 (10–0–0) medali MP: 1 m. w wadze półciężkiej (1952, 1953, 1955), lekkociężkiej (1958, 1959) i superciężkiej (1954, 1956, 1957, 1960, 1962). Już w trakcie kariery sportowej (1962) rozpoczął w swoim klubie pracę  trenerską; wychował wielu świetnych ciężarowców, z których najwybitniejszym jest Marek Seweryn. Był asystentem trenera kadry narodowej Klemensa Roguskiego podczas przygotowań do występów na IO (1964). Corocznie w Szopienicach odbywa się Memoriał Czesława Białasa.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. [Warszawa 2010].

BIAŁAS-RAKOCZY Elżbieta (2 XI 1910, Bogucice – 4 IX 1957, Katowice) – lekkoatletka, zawodniczka klubów: „Stadion” Królewska Huta (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936), reprezentantka Polski. Dorobek sportowy: 10 (3–2–5) medali MP – 1 m. sztafeta 4 x 200 m (1928), sztafeta 4 x 100 m (1932), 50 m w hali (1934); 2 m. 100 m (1932), sztafeta 4 x 100 m (1929), 3 m. 200 m (1933), 80 m przez płotki (1934), sztafeta 4 x 100 m (1934), sztafeta 4 x 200 m (1933, 1934). Żona ►Jana Rakoczego. Pochowana na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

bielec-jozef

BIELEC Józef (19 III 1899, Stanisławów – 1940, Charków) – działacz harcerski i sportowy, dr praw, absolwent UJ w Krakowie. Działał w Katowicach w l. 1928–1939. Z harcerstwem związany był od 1919, początkowo pełnił funkcję komendanta Chorągwi Krakowskiej, następnie Chorągwi Śląskiej ZHP (1928–1939). Był prezesem Harcerskiego Klubu Szybowcowego Katowice, pracownikiem Banku Rolnego w Katowicach (naczelnik Wydziału Prawnego), żołnierzem 37. Pułku Piechoty – rozstrzelany w niewoli sowieckiej.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BISKUP-FROELICH Szarlota Klara (18 III 1917, Katowice – ?), pseud. Ułańska Lola – lekkoatletka; trenowała w klubach: „Pogoń” Katowice (1934), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe (1935–1938). Osiągnięcia: HMP (1937) 2 m. w skoku wzwyż
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BOLL Ilse (1923, Katowice – po 1945) – pływaczka Erster Kattowitzer Schwimmen Verein (EKS) Katowice (1936–1945). Osiągnięcia: 2-krotna rekordzistka Polski 100 m stylem klasycznym: 1,35,7 (1937), 1,35,2 (1938); 9 (8–1–0) medali MP (1937–1939) – 1 m.: 100 m stylem klasycznym (1937, 1938), 200 m stylem klasycznym (1937, 1938), 4 x 100 m stylem dowolnym (1938 –zawody zimowe, 1938), 3 x 100 m stylem zmiennym (1937, 1939); 2 m. 200 m stylem klasycznym (1938 – zawody zimowe).

BOŚNIACKI Zygmunt (20 II 1908 – 6 I 1981, Kraków) – działacz sportowy, sędzia międzynarodowy skoków narciarskich. W Śląskim Związku Narciarskim w Katowicach pełnił funkcję prezesa (1949–1950, 1962–1970) i wiceprezesa (1951–1961), a także przewodniczącego Komisji Sędziowskiej. Był wieloletnim prezesem sekcji narciarskiej AZS Katowice, organizatorem wielu imprez międzynarodowych i krajowych w narciarstwie, z jego inicjatywy po 1976 wprowadzono masowe zawody narciarskie dla niestowarzyszonych, tzw. Mistrzostwa Miast. Odznaczony Złoty Krzyżem Zasługi. Pochowany w Gliwicach.
Mała encyklopedia sportu. T. 1: A–K. Red. Z. Głuszek, E. Skrzypek, K. Hądzelek. Warszawa 1984.

BRATEK Walenty (24 I 1916, Poznań – 13 VII 1963, Katowice) – tenisista; zawodnik AZS Poznań, Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1934–1939, 1945–1948), klubu niemieckiego (w okresie okupacji hitlerowskiej), sekcji tenisowej Zrzeszenia Sportowego „Stal” Katowice (1949–1952), członek Koła Sportowego „Stal” (1952–1956) i KS „Baildon” Katowice (1957–1963). Reprezentant Polski w Pucharze Davisa (1934). Osiągnięcia: MP w deblu (1935), w mikście  (1951), mistrzostwo drużynowe (1952, 1962). Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

BREDLICH Helmut (Karol) (26 VIII 1913 Siemianowice – ?) – skoczek do wody; zawodnik I Klubu Pływackiego w Siemianowicach Śląskich, Polskiego Towarzystwa Pływackiego „Biały Szarlej” Brzeziny Śląskie (1937) i KS „Dąb” Katowice (1937–1939). Reprezentant Polski –  debiutował w meczu Polska – Finlandia (1938). Osiągnięcia: MP w skokach z trampoliny (1938, 1946–1948).
Archiwum Zakładowe Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w Gliwicach, akta personalne; Życiorys Helmuta Bredlicha oprac. przez A. Pola z Gliwic w zbiorach MHK.

BREGULANKA Magdalena (21 V 1921, Siemianowice – 4 VI 1957, Katowice) – lekkoatletka, olimpijka; zawodniczka klubów: Towarzystwo Cyklistów „1899” Siemianowice, „Strzelec” Katowice, „Siemianowiczanka” Siemianowice, „Pogoń” Katowice, „Stal” Katowice. 7-krotna reprezentantka Polski (1950–1952), m.in. IO (1952), ME (1950). Osiągnięcia: 9 (7–2–0) medali MP – 1 m.: pchnięcie kulą (1949–1952), pięciobój (1949), hala – pchnięcie kulą (1949–1951); 2 m.: pchnięcie kulą (1947, 1948).
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

bregula-wilhelm

BREGUŁA Wilhelm (9 I 1909, Siemianowice – 20 III 2000, Siemianowice [?]) – gimnastyk sportowy, skoczek do wody; zawodnik: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Siemianowice (1922–1931), Towarzystwa Pływackiego „1905” Siemianowice (1926–1931), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice (1933–1939), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1931–1939). W l. 1934–1938 występował jako reprezentant Polski, m.in. w 1934 na ME w gimnastyce sportowej. Osiągnięcia: 14 (3–6–5) medali MP w gimnastyce sportowej – 1 m. poręcze (1935), drążek (1936, 1938); 2 m. wielobój (1935–1936), drążek (1935), ćwiczenia na kółkach (1936), skok przez konia (1935, 1937); 3 m. drążek (1937), kółka (1938), poręcze (1938), skok przez konia (1938), wielobój (1938) i 4 (1–2–1) medale MP w skokach do wody z trampoliny – 1 m. (1933), 2 m. (1932, 1935), 3 m. (1936). Po II wojnie światowej był trenerem gimnastyki sportowej. Pochowany na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.
F. Kost: Srebrna Księga „Sokoła” w Bogucicach. [b.m.w.] 1936; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.

BREHMER Jan (20 IV 1908, Katowice – 12 XII 1974, Norymberga) – lekkoatleta, średniodystansowiec; zawodnik: KS „Pogoń” Katowice (1930–1933), „Strzelec” Katowice (1937). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal halowych MP – 3 x 800 m (1934).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

BREUER-MOSLER Anna Jadwiga (23 VII 1911, Szopienice – ?, Niemcy) – lekkoatletka, sprinterka; zawodniczka: KS „Roździeń” Szopienice (1925–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1933). Reprezentantka Polski na IO (1928). Osiągnięcia: 16 (6–5–5) medali MP (1927–1933) – 1 m.: bieg na 60 m (1932), bieg na 100 m (1929, 1932), sztafeta 4 x 100 m (1932), sztafeta 4 x 200 m (1928), skok w dal (1928); 2 m.: bieg na 60 m (1931), bieg na 100 m (1927, 1931), bieg na 200 m (1929), sztafeta 4 x 100 m (1928); 3 m.: bieg na 60 m (1927, 1930), bieg na 100 m (1930), skok w dal (1931), sztafeta 4 x 200 m (1933). 11-krotna rekordzistka Polski: biegi na 60 m, 100 m, 200 m, sztafety: 4 x 100 m, 4 x 200 m, 200 x 100 x 75 x 60 m, 100 x 100 x 200 x 800 m.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BROMMER Henryk zob. ►Bromowicz Henryk

BROMOWICZ Henryk (do 1950 Brommer) (22 II 1924, Giszowiec – 30 XII 1982, Warszawa) – hokeista na lodzie – obrońca, zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec (1945–1946), „Siemianowiczanka” Siemianowice (1946–1948), „Legia” Warszawa (1948–1960), 54-krotny reprezentant Polski (1946–1957) – IO (1946, 1952, 1956), MŚ (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957), ME (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957). Osiągnięcia: 11 (8–2–1) medali MP – 1 m. (1951–1957, 1959), 2 m. (1958, 1960), 3 m. (1946).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

BRZESKOT Jan (16 IV 1873, Wielka Łąka, k. Gostynia – 4 IV 1937, Klecko) – działacz narodowy; założyciel (1911) i prezes (1912–1919) gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach, członek zarządu Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce oraz sekretarz (1927–1929) Zarządu (Przewodnictwa), gospodarz (1933–1934) Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

budniok-alojzy

BUDNIOK Alojzy (21 VI 1878, Gierałtowice k. Wadowic – 28 IV 1942, Katowice) – działacz sportowy. W Katowicach kładł podwaliny pod rozwój struktur sportowych, początkowo nieformalnych drużyn podwórkowych palantowych i piłkarskich. Od 1905 uprawiał piłkę nożną w KS „Diana”. Po 1918 związał się z polskim ruchem niepodległościowym; brał udział w powstaniach śląskich, z ramienia POW, a następnie Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w l. 1920–1921 współuczestniczył w rozwoju sieci polskich klubów sportowych na obszarze plebiscytowym Górnego Śląska, m.in: KS „Polonia” Wielkie Hajduki (lub Królewska Huta), KS „Pogoń” Katowice, KS „Gwiazda” Bogucice, KS „Paderewski” Olesno. Odpowiadał za rozwój ważnych w propagandzie plebiscytowej kontaktów z jednostkami sportowymi stacjonujących na Górnym Śląsku wojsk Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej i klubami polskimi z terenu II Rzeczypospolitej. W l. 1921–1922 kierował referatem sportowym przy Wydziale Zdrowia Naczelnej Rady Ludowej, do 1923 pełnił funkcję prezesa Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej i Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki. Z aktywnej działalności sportowej wycofał się w 1935. Patron jednego z katowickich parków. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Alojzy Budniok. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BURDA Mieczysław (19 IV 1916, Kraków – 29 IV 1980, Krynica) – hokeista na lodzie, zawodnik klubów: Krynickie Towarzystwo Hokejowe (1932–1937, 1947–1948, 1950–1953), „Dąb” Katowice (1938–1939), „Cracovia” Kraków (1948–1949), „Gwiazda” Bydgoszcz (1953–19-55), 31-krotny reprezentant Polski (1937–1949) – IO (1948), MŚ (1937–1939, 1948), ME (1937–1939, 1948), strzelec 11 goli. Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP – 1 m. (1939, 1948–1949).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz. Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł