Ż

 

ŻOŁNIERZA POLSKIEGO POMNIK, zlokalizowany na specjalnie usypanym sztucznym wzgórzu na ►Osiedlu Paderewskiego, przy ►ul. Granicznej i ►ul. gen. S. Szeptyckiego (przed pomnikiem plac, na którym w czasach PRL odbywały się parady i defilady). Autorami byli: rzeźbiarz Bronisław Chromy i inż. architekt Jerzy Pilitowski. Odsłonięty 6 X 1978 (w XXXV rocznicę powstania Ludowego Wojska Polskiego; w uroczystości uczestniczył gen. Wojciech Jaruzelski). Pomnik przedstawia trzech żołnierzy polskich z bronią w lewej ręce schowanych między skrzydłami orła; widnieją na nim nazwy miejsc pól bitewnych z czasów II wojny światowej. Wykonany z patynowanego brązu, składa się z 612 elementów o łącznym ciężarze 75 t. Monument odlały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych, huta „1 Maja” w Gliwicach, Odlewnia Zakładów Naprawczych w Siemianowicach Śląskich, „Wiromet” w Mikołowie i ZUT „Zgoda” Świętochłowice.
L. Szaraniec: Pomniki i miejsca pamięci narodowej. Katowice 1983.

ŻÓŁKIEWSKIEGO Stanisława ULICA (do 1920 i w l. 1939–1945 Herculesstraße), w pd.-wsch. części ►Zawodzia, dł. ok. 100 m, układ równoleżnikowy; łączy ►ul. 1 Maja z ►ul. Cynkową. Została przeznaczona do zabudowy ok. 1903. W okresie międzywojennym funkcjonowały na niej ►Zakłady MŁOT. Fabryka Tarcz Ściernych; Górnośląska Fabryka Wyrobów Aluminiowych Niedzwiedzki i s-ka; siedziba Polskiej Partii Narodowo-Socjalistycznej „Warta”. Ważniejsze obiekty (obecnie): siedziba Okręgu Polskiego Związku Wędkarskiego, dom noclegowy ABI, siedziby różnych firm, niepubliczny zakład opieki zdrowotnej.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; http://www.zurni.pl/lista-firm/slaskie-Katowice/uIica/kiewskiego; www.amersilesia.pl.

ŻYWY RÓŻANIEC, stowarzyszenie w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach; związek pobożny, najstarszy związek parafialny, założony 11 XI 1849. Zaprowadził kasę różańcową, a zgromadzone środki w 1887 wydał na renowację ►obrazu Matki Boskiej Boguckiej, w 1888 – na zorganizowanie przyjęcia dla biskupa Georga Koppa i opłaty za przyjazdy księdza do chorych. Na przełomie XIX i XX w. zreorganizowany przez ►ks. Ludwika Skowronka.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic