T

 

TIELE-WINCKLER SCHULE zob. ►Szkoła Powszechna nr XIV.

TORKAT, nieistniejące już sztuczne lodowisko w Katowicach. Obiekt rekreacyjno-sportowy powstał (zaprojektowany przez inż. Koldę, budowany od 1 IV do 7 XII 1930 przez Pierwszą Brneńską Fabrykę Maszyn w Brnie) jako pierwsze w Polsce i 13. na świecie lodowisko sztucznie chłodzone w kompleksie sportowym (m.in. letni brodzik dla dzieci, korty tenisowe, plansze szermiercze, kino panoramiczne, estrada) przy ul. Bankowej nad rz. Rawą w Katowicach. Wybudowanie Torkatu było warunkiem przyznania Polsce organizacji Mistrzostw Świata w hokeju na lodzie w 1931 jako zabezpieczenie, gdyby warunki pogodowe nie pozwoliły rozegrać turnieju na lodowisku naturalnym w Krynicy. Otwarcie lodowiska miało miejsce 7 XII 1930. Prowadzenie obiektu finansowała Spółdzielnia Sztuczny Tor Łyżwiarski w Katowicach, w 1933 został przejęty przez budżet miejski. Od 1936 obiekt dysponował przenośną trybuną na 10 tys. osób. Na przełomie 1938/1939 wszczęta została procedura przejęcia obiektu przez Hutę Baildon. Totkat, zdewastowany wskutek działalności wojsk hitlerowskich i sowieckich, repatriantów, ludności cygańskiej, huta odbudowała w l. 1945–1949 – odnowiono betonową płytę lodowiska o wymiarach 60 x 30 m, pod którą zainstalowano 12 km rurek wypełnionych solanką, zbudowano nowe trybuny obliczone na 15 tys. miejsc, nad maszynownią wzniesiono nowy budynek, w którym znalazły pomieszczenia szatnie, umywalnie z natryskami, punkt sanitarny, hotelik z pokojami dla 65 osób, restauracja i kawiarnia. Od 1950 administrację obiektem przejęła kopalnia „Katowice” (w l. 1953–1956 Torstal). Obiekt dwukrotnie był niszczony przez pożar (1954, 1973). Torkat był miejscem międzynarodowych i ogólnopolskich zawodów sportowych w hokeju na lodzie, łyżwiarstwie figurowym, szermierce, tenisie, zapasach (występowali tu m.in. Karl Schaeffer, Maxi Herber i Ernst Bayer, Sonja Henie, drużyny hokejowe Kanady). Sportowe imprezy (np. hokejowe spotkania ►„Górnika” Katowice z „Legią” Warszawa, których stawką było mistrzostwo Polski) gromadziły na trybunach tysiące kibiców. Latem obiekt zamieniał się w boisko lub salę koncertową. Katowiczanie oglądali wtedy m.in. występy amerykańskich koszykarzy z Harlem Globetrotters albo słuchali wokalistów Elli Fitzgerald, Paula Robesona, Michaja Burano, a wieczorami od maja do końca września na panoramicznym ekranie o szerokości 18,5 m wyświetlało filmy w kinie letnim. Z Torkatem była związana działalność kilku jednostek organizacyjnych sportu katowickiego m.in.: Katowickiego Klubu Łyżwiarskiego, Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, Śląskiego Klubu Hokejowego; sekcji hokeja na lodzie i szermierki ►Górnika 1920 Katowice. Od 1994 nieczynny. W 2010 w tym miejscu rozpoczęto budowę, a w 2012 otwarto Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA).
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; Tenże: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice w minionej rzeczywistości. Red. A. Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” BOGUCICE, gniazdo polskiego ruchu gimnastycznego, założone 11 VI lub 8 VII 1911. Powstało w wyniku zwycięstwa koncepcji decentralistycznych w TG „Sokół” I Katowice (pierwotnie zebrania odbywały się pod szyldem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego). Było jednym z najbardziej aktywnych gniazd w rejencji opolskiej, w l. 1912–1914 uczestniczyło w zlotach na Zadolu. Posiadało własna sokolnię (od 1922 w starej strzelnicy, siedzibie ►Koła Towarzystwa Czytelni Ludowych) oraz sztandar (poświęcony w 1914 w kościele w Gierałtowicach). Należało do sieci organizacji tworzących teatr amatorski (wśród wystawionych sztuk scenicznych popularnością cieszyły się: Nowy Rok, Flisacy, Chłopi Arystokraci, Amerykanin, Gwiazda Syberii). W l. 1914–1917, VIII–XII 1919, III–VII 1921 z powodu działań zbrojnych ►I wojny światowej, I ►powstania śląskiego (w którym członkowie brali liczny udział) i III ►powstania śląskiego (utworzyło wspólną jednostkę wojskową – 5. kompania 2. baonu 3. Katowickiego Pułku Piechoty im. Jarosława Dąbrowskiego – z ►KS Gwiazda Bogucice i ►Pierwszą Drużyną Harcerską) zawiesiło działalność. W 1920 skupiało 120 członków. Należało do Drugiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce; Śląskiego Związku Lekkoatletycznego (od 1928). Od 1927 nastąpił wyraźny podział działalności na sekcje sportowe: lekkoatletyka; narciarstwo sportowo-rekreacyjne, łyżwiarstwo, hokej na lodzie, przysposobienie wojskowe (strzelectwo, łucznictwo); po 1933 większy nacisk położono na rozwój gimnastyki sportowej i działalność artystyczną: kółko dramatyczne; w 1934 powstał chór męski. Publikowało własne wydawnictwa, m.in.: Album pieśni sokolich, Srebrna księga bogucickiego „Sokoła” (1936). Prezesi: Antoni Wysocki, ►Jan Brzeskot, Alojzy Majowski, Roman Tuszyński; działacze: ►Tomasz Kotlorz, ►Franciszek Kost, ►Antoni Miękina. Osiągnięcia: 13 (3–6–4) medali MP (1935–1938) w gimnastyce sportowej. Wybitni sportowcy: ►Wilhelm Breguła, ►Zygfryd Kuklok.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; Srebrna księga „Sokoła” w Bogucicach 1911–1936. Bogucice 1936; A. Steuer, J. Kocurek: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie" z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Katowice [2011].

Osiągnięcia sportowe Wilhelma Breguły w gimnastyce sportowej

RokKonkurencjaMiejsce
1935 poręcze 1
1935 drążek 2
1935 wielobój indywidualny 2
1935 skok przez konia 2
1936 drążek 1
1936 wielobój indywidualny 2
1936 kółka 2
1937 drążek 3
1937 skok przez konia 2
1938 drążek 1
1938 kółka 3
1938 skok przez konia 3
1938 poręcze 3

 

TOWARZYSTWO ŚPIEWACZE „LIRA” w Bogucicach, chór mieszany założony 12 IX 1902. Od 12 V 1910 należało do Związku Śląskich Kół Śpiewaczych; w 1912 skupiało 32 członków. W 1911 było inicjatorem powstania ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach. Na początku działało poza Bogucicami, w 1914 miało siedzibę w ►Sokolni (w 1920 w ►Starej Szkole). W l. 1914–1917 zawiesiło działalność. W 1917 reaktywowało działalność jako chór żeński; od 1920 miało sztandar. W 1926 ponownie zawiesiło działalność; w 1929 zorganizowało wieczór pieśni. Uczestniczyło w zlotach okręgowych chórów (5-krotnie do 1914 i 4-krotnie do 1933). Kilkakrotnie skreślane z listy członków Związku Śląskich Kół Śpiewaczych, wykreślone ostatecznie 31 XII 1934. Prezesi i dyrygenci: m.in. Jan Wieczorek (późniejszy burmistrz Tychów), ►Franciszek Głowacki, ►Leon Poniecki, ►Teodor Lewandowski, Augustyn Szwarc, Konrad Wróbel, Jan Koźlik.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961; „Polak” 1920, nr 60.

TOWARZYSTWO św. BONIFACEGO, założone w 1907 przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, organizacja katolików niemieckich (zob. ►Działalność charytatywna). Przyczyniło się do rozwoju bibliotek bogucickich; podczas odpustów prowadziło kolektę na ubogich studentów.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; str. internetowa: bogucice,katowice.opoka.org.pl/?page_id= 18

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic