P

 

PADEREWSKIEGO IGNACEGO OSIEDLE, zajmuje powierzchnię 24,63 ha, wchodzi w skład dzielnicy Osiedle Paderewskiego – Muchowiec, należącej do dzielnic śródmiejskich, sąsiaduje z ►Doliną Trzech Stawów. Powstało na terenie należącym wcześniej do Karbowej oraz częściowo do Zawodzia. Inwestorem była Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa, która podjęła decyzję o jego budowie w 1965. Autorami projektu osiedla są: Jurand Jarecki, Stanisław Kwaśniewicz i Ryszard Ćwikliński. Budowę rozpoczęto w 1970, zakończono w 1980 (prowadząc prace w 3 etapach w 1. 1970–1973, 1974–1978, 1979–1980). Obecnie osiedlem zarządza ►Spółdzielnia Mieszkaniowa im. I. Paderewskeigo. Jego zabudowę stanowią wielokondygnacyjne bloki mieszkalne, zamieszkałe przez ponad 12 tys. mieszkańców. Znajdują się tu m.in.: Biblioteka Śląska, stacja Wojewódzkiego Pogotowia Ratunkowego w Katowicach, ►pomnik Żołnierza Polskiego, ►Klub „Rezonans”, ►Szkoła Podstawowa nr 12, ►Miejskie Przedszkole nr 55, basen Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego. Pod względem przynależności parafialnej osiedle jest częścią parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Katowicach. Jego częścią jest ►Cyprysowe Osiedle.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i spoleczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

PADEREWSKIEGO Ignacego ULICA (Johannesstraße, Jana, Lange Zielle), w zachodniej części ►Zawodzia, dł. ok. 1,2 km, układ południkowy; dawniej w północnej części przecięta torami kolejowymi linii Wrocław−Mysłowice, obecnie połączona przejściem nadziemnym); pierwotnie droga polna (źródła kartograficzne z l. 80. XIX w.) skręcająca w północnej części w kierunku wschodnim (ob. ul. Floriana), na południu przebiegająca przez teren podmokłych łąk; na przełomie XIX−XX w. utwardzona, pojawiły się też pierwsze zabudowania w części północnej, gdzie w pobliżu funkcjonowały 2 cegielnie; po 1926 przedłużona do lotniska; asfaltowana, przecięta dwiema liniami kolejki wąskotorowej (►kopalnia „Katowice” − Cegielnia, Kopalnia „Wujek” – huta ►Kunegunda). Do przecięcia z ►ul. I. Krasińskiego – budownictwo mieszkaniowe z pocz. XX w. (w większości własność dawniej ►kopalni „Katowice”, obecnie ►Katowickiego Holdingu Węglowego oraz osób prywatnych), w części południowej przechodzi w ►Osiedle Ignacego Paderewskiego (w miejscu dawnych terenów rolniczych) z nowoczesnym budownictwem. Obecnie przy ulicy usytuowane są m.in. ►Szkoła Podstawowa nr 12, ►Hotel Asystencki Uniwersytetu Śląskiego, placówka weterynaryjna, Urząd Pocztowy (zob. ►Poczta), „Koks Polski”, pracownia architektoniczna, warsztaty tapicerskie, mechaniki pojazdowej, wulkanizacyjne, restauracja chińska, stowarzyszenia: Aikido i Akademia Czarnych Pasów. Przed I wojną światową właścicielami domów byli: Anton Warmus, Ernest Anschütz, Aleksander Posz, Klara Kutzer, Franciszek Potempa, kopalnia „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”). W okresie międzywojennym przy ulicy funkcjonowały jednostki gospodarcze i handlowe: magazyn olejów SA Galicja, żwirków tarasowych, prochu strzelniczego, hurtownie materiałów chemicznych Litozyl i Loewental, składnica złomu i innych surowców oraz odpadów Abraham Grajcar, stacja benzynowa, sklepy: spożywczy Otylii Blaszczyk i kolonialny Ignacego Ciupki, hodowle: drobiu rasowego (Engelbert Kozioł), koni (Oskar Hecht), srebrnych lisów (Józef Hoffmann), ►Wytwórnia Karoserii i Powozów Konnych Franciszek Potempa, zakłady chemiczne: ►Kitpol, Siegel & Spółka, wytwórnia sztucznego marmuru ►Marmorea oraz kino (Franciszka Widawska); w l. 1939–1945 – hurtownia ziemniaków, ►Górnośląska Fabryka Karoserii, Dylla et Greiger, rzemieślnicy: kołodziej Franciszek Potempa, piekarz Adolf Mainusch; po 1945 – Fabryka Sprężyn Franciszek Adamek, Kwaszarnia Ogórków i Kapusty, Fabryka Pasz, Fabryka Wody Mineralnej, Firma Daniel (spawalnictwo), warsztat samochodowy L. Stachuły, wulkanizator Józef Kwiatkowski, Centralne Warsztaty Sprzętu Budownictwa Miejskiego, Śląskie Zakłady Materiałów Izolacyjnych (także Izolacja – włókna szklane), Katowickie Zakłady Przemysłu Terenowego, placówki handlowe prowadziły: Maria Janocha, Jadwiga Nytz, Maria Kwiatkowska, Franciszka Gorgon, Otylia Płaszczyk. W l. 40. XX w. przy ulicy usytuowany był Zbór Świadków Jehowy. W l. 60. XX w. otwarto Dziecięcy Plac Zabaw. Zasłużeni mieszkańcy: ►Roman Tuszyński.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 790; AUM, Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie 1929/30. Katowice [1930]; Księga adresowa miasta Wielkich Katowic 1935/1936. Opis władz i urzędów państwowych, komunalnych, samorządowych i instytucyj prywatnych; alfabetyczny spis ulic; spis mieszkańców według ulic; alfabetyczny spis mieszkańców; alfabetyczny spis branż, alfabetyczny spis zakładów i przedsiębiorstw przemysłowo-handlowych. Katowice 1935; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy miasta Katowic i parafii Opatrzności Bożej. Katowice 2011; strona internetowa Orsip.

PARAFIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ w ZAWODZIU, erygowana dekretem bp. Arkadiusza Lisieckiego 31 XII 1926 jako lokalia wyodrębniona z terytorium parafii bogucickiej. 13 IX 1926 do parafii w Bogucicach skierowano ►ks. Antoniego Lindnera, którego zadaniem było utworzenie parafii i wybudowanie kościoła w Zawodziu. Lokalia zajmowała obszar: na wschodzie do granicy administracyjnej miasta, na południu objęła kolonie ►Zuzanny i ►Agnieszki-Amandy, od północy granicę stanowiła ►Rawa, na zachodzie ►ul. Graniczna. Parafianie organizowali się w licznych stowarzyszeniach; jeszcze w okresie przynależności Zawodzia do parafii św. Szczepana ok 1900 rozpoczęło działalność ►Towarzystwo Katowickie Mężów i Młodzieńców pod opieką św. Szczepana; w l. 1930–1931 działały m.in.: ►Aspirantki, ►Bractwo Różańcowe, ►Kongregacja Panień, ►Trzeci Zakon św. Franciszka – które dzieliły się na grupy polskie i niemieckie, ►Stowarzyszenie Kobiet św. Wincentego à Paulo, ►Arcybractwo Pocieszenia, ►Arcybractwo Serca Pana Jezusowego, ►Dzieło Dziecięctwa Pana Jezusa, ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, ►Katolickie Stowarzyszenie Mężów – w których Polacy i Niemcy współuczestniczyli, dając wyraz tolerancji wobec innych przekonań politycznych. W 1945 odrodził się ►Trzeci Zakon św. Franciszka, w 1946 – ►Kongregacja Mariańska, Krucjata Eucharystyczna, w 1947 – ►Sodalicja Mariańska. Kuracja została podniesiona do godności parafii w grudniu 1957 dekretem bp. Herberta Bednorza. Probostwo wybudowano w l. 1948–1950. W kolejnych latach obszar parafii ulegał przekształceniom (np. w 1970 jej granice przesunięto poza ►Rawę). Obecnie do parafii należą ulice: ►Bogucicka, ►Bohaterów Monte Cassino, ►Braci Stawowych, ►Burowiecka, ►P. Chromika, ►Cynkowa, ►S. Czarneckiego, ►B. Czecha, Długa, Drzewna, ►Floriana, ►G. Hołubki, ►Karola, ►Łączna, ►Władysława Łokietka, ►K. Marcinkowskiego, ►K. Miarki, ►Murckowska, ►Nad Potokiem, ►P. Niedurnego, ►I. Paderewskiego 1–4, ►Piaskowa, ►1 Maja, ►Porcelanowa, ►Racławicka, ►M. Reja, ►T. Rejtana, ►al. W. Roździeńskiego, ►Saint Étienne, ►S. Staszica, ►Szeroka, ►Waleriana, ►S. Żółkiewskiego. Parafia należy do dekanatu Katowice-Śródmieście; skupia ok. 8,5 tys. wiernych; odpust przypada na pierwszą niedzielę września. Współcześnie w parafii działają grupy parafialne: ►Legion Maryi, ►Dzieci Maryi, ►Żywy Różaniec, ►Oaza Ruch Światło-Życie, ►Duszpasterstwo Akademickie, ►Zespół Charytatywny, ►Ruch Kościoła Domowego, Oaza Młodzieżowa, Oaza Rodzin, Świecki Zakon św. Franciszka.
Obiekty sakralne: pierwotny kościół w ►restauracji Posza, ►kościół p.w. Opatrzności Bożej, ►krzyż przydrożny przy ul. 1 Maja, ►krzyż przydrożny na Drajoku, probostwo. W l. 1945–1950 funkcjonowało przedszkole parafialne prowadzone przez ss. jadwiżanki.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 2542; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011; H. Domagała,  Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi, Lublin 2014; „Katolik” 1900, nr 3.

Proboszczowie parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu

Imię, nazwiskoFunkcjaLata urzędowania
Antoni Lindner lokalista 1926-1927
kuratus 1927-1930
proboszcz 1930-1942
Józef Bańka administrator 1942-1957
proboszcz 1957-1979
Karol Wollnik proboszcz 1979-1988
Eugeniusz Breitkopf proboszcz 1988-2015
Leszek Czernecki proboszcz 2015 - nadal

 

PARAFIA św. SZCZEPANA w BOGUCICACH, najstarsza na terenie Katowic jednostka administracji kościelnej. Pierwsza wzmianka o bogucickiej parafii znajduje się w dokumencie historycznym z 5 III 1403 (zapis rozprawy w sądzie grodzkim na zamku w Będzinie); na podstawie dokumentu wymieniającego miejscowości należące do parafii mysłowickiej można domniemywać, że powstała przed 1397. Od początku swego istnienia do 1868 wchodziła w skład dekanatu bytomskiego należącego do diecezji krakowskiej, potem przydzielono ja do nowo utworzonego dekanatu mysłowickiego. Obecnie należy do dekanatu Katowice-Bogucice w archidiecezji katowickiej. Parafia św. Szczepana jest parafią macierzystą dla: parafii Antoniego Padewskiego w Dąbrówce Małej, parafii św. Józefa w Załężu, ►parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce, parafii Niepokalanego Poczęcia Maryi Panny w Katowicach, ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu. Po ostatnich zmianach granicznych (1957 i 1974) do parafii należą ulice: ►F. Blachnickiego, ►ks. N. Bończyka, ►Brzozowa (nr. nieparzyste), ►Górna, ►Grabonia, ►K. Hoppego, ►Karoliny, ►Karpacka, ►Katowicka, ►Z. Koniarkowej, ►Kopalniana, ►Kowalska, ►Krakusa, ►J.I. Kraszewskiego, ►Kujawska, ►Kurpiowska, ►Leopolda, ►Lubuska, ►Ludwika, ►Łużycka, ►ks. L. Markiefki, ►K. Mieroszewskiego, ►Modrzewiowa, ►Morawska, ►Morwowa, ►Nadgórników, ►Na Obrzeżu, ►Normy, ►Nowa, ►Nowotarska, ►Piotra, ►Podhalańska, ►Puławska, ►Ryszarda, ►Sandomierska, ►Sztygarska, ►ks. F. Ścigały, ►ks. W. Wajdy, ►Węglana, ►Wiązowa, ►Wiślana, ►Wrocławska, ►W. Wróblewskiego, ►Zakopiańska, ►B. Żogały.
Rozwój gospodarczy i demograficzny wspólnoty bogucickiej przyczyniał się do wzrostu liczby parafian, ale zmiany granic administracyjnych powodowały zmniejszenie liczby wiernych w parafii: w 1750 – 713 parafian, w 1791 – 1360, w 1846 – 4113, w 1851 – 4720, w 1853 – 5100, w 1861 – 10 328, w 1871 – 16347, 1891 – 18 379, 1927 – 21 800, 1931 – 11 300, 1950 – 8300, 1956 – 9072, 1970 – 8300, 1978 – 10 000; obecnie parafia skupia ok. 15 000 wiernych.
W okresie przedindustrialnym parafia posiadała grunta: pierwotnie ►Kędzierczyna, ►Michalkowitzer Forst, ►Podżabnice, ►Stawiska, ►Tomachowska, ►Staw Starowojciechowski. Większe obszary własności kościelnej występowały w rejonach ►Alp Wełnowieckich, w północnej części ►gminy Bogucice (w obrębie ►ul. Leopolda); w części południowej własność plebana została zajęta przez ►folwark bogucicki. Dochody czerpała z dzierżawy ziemi, kolekty, opłat pogrzebowych, użyczania krów, opłat od gospody, z ►czopowego i z ►olszowego młyna, a także danin w naturze (ze wsi, od kuźnika), z ►dziesięciny snopowej i wytycznej; do rozchodów należała opłata na scholastyka krakowskiego. Od XIX w. grunty kościelne były przejmowane przez rozwijający się przemysł i budownictwo mieszkaniowe. W 1952 parafia dysponowała gruntem o powierzchni 4 ha 27 a 92 m2, beneficjum organisty wynosiło 13 a 74 m2; otrzymywała też dary w naturze od ►kopalni „Katowice” (drzewo, węgiel).
Na terenie parafii zapoczątkowany został rozwój zgromadzeń zakonnych: ►bonifratrzy, ►boromeuszki, ►jadwiżanki, ►oblaci, ►Służebniczki Maryi Panny (1962–1978), ►Zgromadzenie Misjonarzy z Mariannhill. Podjęto też pionierską działalność w zakresie ►Duszpasterstwa Głuchoniemych; prowadzono duszpasterstwo jenieckie w ►Obozie Pracy kopalni „Katowice”. Działalność wydawnicza: ►Droga do Nieba i ►Wiadomości Misyjne. Zob. też ►Kult maryjny, ►Odpusty parafialne.

Chronologiczny rozwój bractw i stowarzyszeń parafialnych przy parafii św. Szczepana w Bogucicach

Lp.NazwaRok
1. Bractwo Niepokalanego Poczęcia NMP 1843
2. Bractwo Trzeźwości 1844
3. Żywy Różaniec 1849
4. Najświętszego Serca Pana Jezusa 1855
5. Trzeci Zakon Karmelitański 1857 [1921]
6. Trzeci Zakon Franciszkański 1865 – nadal
7. Bractwo Pocieszenia NMP przed 1883
8. Bractwo św. Rafała przed 1883
9. Bractwo św. Barbary przed 1883
10. Towarzystwo św. Józefa przed 1883
11. Bractwo św. Bonifacego przed 1883
12. Bractwo św. Leona 1887
13. Towarzystwo Trzeźwości 1890
14. Stowarzyszenie Kobiet Pracujących 1891
15. Katolickie Stowarzyszenie Robotników 1891
16. Stowarzyszenie św. Rodziny 1894
17. Towarzystwo św. Alojzego 1894
18. Katolickie Stowarzyszenie Czeladników  
19. Kongregacja Mariańska Panien 1898
20. Kongregacja Mariańska Młodzieńców 1900
21. Towarzystwo św. Szczepana przed 1902
22. Dzieło o Dziecięctwo Pana Jezusa 1902
23. Jungfrau Marianische Kongregation 1902
24. Związek Katolicko-Społeczny 1903
25. Związek Abstynentów 1903
26. Arcybractwo Matek Chrześcijańskich 1903
27. Związek Nadziei p.w. Anioła Stróża 1903 [?]
28. Konferencja Pań p.w. św. Wincentego à Paulo 1903
29. Stowarzyszenie św. Karola Boromeusza 1907
30. Stowarzyszenie św. Cecylii 1909
31. Stowarzyszenie Kobiet Pracujących p.w. św. Agnieszki 1914
32. Komunia Wynagradzająca 1923
33. Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej 1928
34. Stowarzyszenie Pań p.w. św. Wincentego à Paulo – chadeckie 1930
35. Aspirantinnen 1931
36. Stowarzyszenie Pań p.w. św. Wincentego à Paulo – sanacyjne 1931
37. Stowarzyszenie Mężów Katolickich 1934
38. Katolickie Stowarzyszenie Młodziży Żeńskiej 1934
39. Stowarzyszenie Katolickich Kobiet 1936
40. Związek Mszalny 1936

B. Czaplicki: Górnośląski duszpasterz ks. Leopold Markiefka (1813–1882) i jego dzieła. Lubliniec–Kokotek 2014; A. Steuer, J. Kocurek: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach: próba systematyki i rozwój w latach 1843–1939 i J. Myszor: Parafia pw. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w.[W:] Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

Stowarzyszenia działające na przełomie XX–XXI w.: Bractwo Adoracji Najświętszego Sakramentu, Bractwo Miłosierdzia Bożego, Róża Różańcowa Rodziców, Bractwo Różańca Świętego, Bractwo Szkaplerzne, Chór parafialny, Duszpasterstwo nauczycieli, Grupa mężczyzn, Katecheza „Kamyczki”, Krąg biblijno-misyjny, Oaza rodzin, Odnowa w Duchu Świętym, Rodzina Maryi Matki Pięknej Miłości, Anonimowi Alkoholicy, Parafialny Zespół Charytatywny, Lectio divina, Chórek dziecięcy, Dzieci Maryi, Ruch Światło-Życie, Duszpasterstwo Studentów, Animatorzy Ruchu Światło-Życie.
Obiekty sakralne: ►kościół na górce, ►kościół św. Szczepana i Doroty, ►Bazylika Mniejsza p.w. św. Szczepana; ►cmentarze: przykościelny, parafialny, bonifratrów; ►klasztory: bonifratrów, jadwiżanek oraz liczne kaplice i krzyże przydrożne.

Proboszczowie parafii św. Szczepana w Bogucicach

Imię, nazwiskoWzmianka lub daty działalności
Mikołaj [1403]
Piotr [1529]
Marcin z Koziegłów [1572]
Jan Sochacki [1619]
Bartłomiej Michniukiewicz 1628
Wawrzyniec Churznius 1628-1660
Kazimierz Wydrzych 1660-1687
Stanisław Starzyński 1687-1703
Antoni Jerzy Mieroszowski 1703-1717
Mateusz Nieszporkiewicz 1717-1720
Jakub Pieroszkiewicz 1738-1746
Kasper Kucnowicz  
Antoni Brysch 1746-1768
Wawrzyniec Pieńciński 1768-1770
Florian Operskalski 1771-1784
Jan Zając 1784-1796
Mateusz Zając 1796-1818
Mateusz Szczepański 1718-1821
Jan Ociepka 1822-1836
Ludwik Markiefka 1836-1839
Leopold Markiefka 1840-1882
Juliusz Bronder 1882-1889
Ludwik Skowronek 1889-1922
Franciszek Ścigała 1923-1940
Jan Masny 1945-1946
Józef Brzenska 1946-1951
Alfons Tomaszewski 1951-1972
Józef Oleś 1972-1993
Jan Morcinek 1993 - nadal

P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

PARK BOGUCICKI (dawniej Park Kopalniany), obiekt rekreacyjny o powierzchni 3,8 ha w pobliżu ►ul. Kopalnianej, ►ul. ks. F. Ścigały i ►ul. Nadgórników w Bogucicach, wzmiankowany po raz pierwszy w 1913. Nazwa została wprowadzona uchwałą Rady Miasta Katowice nr LXIII/1274/10 z 30 X 2010 (wcześniej używana potocznie). Park prezentuje kompozycję historyczną (przełom XIX–XX w.) typu zakładowego, tworzonego przez przemysłowców w obrębie zakładów i w ich bezpośrednim sąsiedztwie; jest zapewne pozostałością znacznie większego, sięgającego brzegu ►Rawy ►parku Tiele-Wincklerów (znanego z widokówek sprzed I wojny światowej). Obecnie administrowany przez Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach. Na terenie parku organizowane są imprezy dzielnicowe, znajdują się tam place zabaw (m.in. plac zabaw dziecięcych z drewnianymi zjeżdżalniami, huśtawkami, ściankami wspinaczkowymi nagrodzony w ogólnopolskim konkursie na najbardziej wesołe miasto w 2005) oraz mały amfiteatr. W pobliżu mieszczą się siedziby: ►Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, ►Muzeum Śląskiego. Przez park biegnie ►Szlak Historii Górnictwa. Zob. też ►Katowicka Strefa Kultury.

PAULINEGLÜCK, pole górnicze nadane 11 XI 1838 (znajdowało się w pobliżu stacji benzynowej przy ►ul. Murckowskiej); eksploatowane w l. 1844–1847 (zob. ►Paulineglückgrubbe) i 1913; udziałowcami byli: Antoni Klausa, dominium mysłowickie, od 1842 Morys Fridlander, od 1866 ►Waleska von Tiele-Winckler; później własność ►Katowickiej Spółki Akcyjnej. W 1873 wydobyto 400 t węgla.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; G. Grzegorek, A. Frużyński, P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017.

pawlak-stefan

PAWLAK Stefan, pseud. Tabor (13 XII 1903, Koliszkowice k. Poznania – 20 I 1967, Katowice), powstaniec śląski, działacz ►ruchu oporu. W 1910 przybył na Śląsk; był członkiem gniazda ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice, ►chóru im. A. Mickiewicza. Od 1919 należał do ►Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska; w I ►powstaniu śląskim brał udział w rozbrojeniu Grenzschutzu, w walkach o ►ratusz w Bogucicach i ►kantynę Huty Ferrum; w III powstaniu uczestniczył w walkach o ►dworzec w Zawodziu i jako sekcyjny w 9. kompanii III baonu w bitwie pod Górą św. Anny. Był działaczem ►Związku Powstańców Śląskich. W 1939 walczył w obronie Katowic (Katowice-Most, więzienie); od 1940 działał w Polskiej Organizacji Powstańczej; w 1943 został komendantem na Katowice-Zawodzie ►Armii Krajowej; aresztowany przez gestapo i wysłany na roboty przymusowe. Po 1945 organizował MO w Zawodziu; pracował w hali targowej; był działaczem koła ►Związku Bojowników o Wolność i Demokrację i ►Związku Weteranów Powstań Śląskich. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1966). Mieszkał przy ►ul. G. Hołubki.
Zbiory Specjalne Biblioteki Śląskiej, Kronika Koła Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Katowicach-Zawodziu, t. 2, sygn. R.2153 III.

PAWLICZEK Stanisław (13 XI 1912, Zawodzie – 1 IV 1973, Chorzów), redaktor Polskiego Radia w Katowicach, działacz ruchu oporu, współzałożyciel ►Oddziału Młodzieży Powstańczej im. Henryka Dąbrowskiego w Zawodziu. Od pierwszych dni IX 1939 był dowódcą jednostki bojowej na terenie Zawodzia; do 15 IV 1940 – inspektorem Polskiej Organizacji Partyzanckiej w Katowicach. Aresztowany, osadzony w więzieniach w Zabrzu i Sosnowcu, od 1944 w Auschwitz-Birkenau. W roku 1945 po udanej ucieczce z obozu wrócił na Górny Śląsk. Należał do współzałożycieli Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych na województwo śląsko-dąbrowskie, od 1946 roku był prezesem tej organizacji. Autor wspomnień obozowych Z aniołami nawet w piekle. Odznaczony Medalem Niepodległości i Śląskim Krzyżem Powstańczym. Pochowany na ►cmentarzu bonifratrów w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i para/ii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

PEKIN, kolonia bezdomnych „jaskiniowców” ulokowana w l. 20. XX w. na hałdzie (zob. ►hałdy) ►kopalni „Katowice”, złożona z wydrążonych dziur i ziemianek; po interpelacjach w magistracie katowickim w 1932 część mieszkańców przeniesiono do 40 baraków; w 1933 o pozostawionych na hałdzie jej mieszkańcach upomniała się na forum Rady Miejskiej w Katowicach ►Zofia Koniarkowa.
P. Bednarek: Jaskiniowcy z Pekinu i Maroka. „Kronika Katowicka” 2016, nr 41.



PEOWIAKÓW zob. ►Kopalniana ulica

PFFARFELD (Pole Farne), pole górnicze pomiędzy Bogucicami i Roździeniem, dwukrotnie mierzone (powierzchnia: 2 723 336,17 m²); dzieliło się na pole pierwotne (3 762 253,5 m²) i pole scalone (2 732 336,17 m²); wraz z polami Giesche, Neue Louisenglück weszło w skład ►kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

PIERWSZEGO MAJA ULICA (Chausse nach Myslowitz, do 1922 − Kaiser Wilhelm Straße, w l. 1922−1939 − Krakowska, w l. niemieckiej okupacji − Krakauerstraße, w l. 1945−1946 − Krakowska, od 11 X 1946 − 1 Maja), jedna z najdłuższych ulic w Katowicach − ok. 2,7 km, w układzie równoleżnikowym; łączy granice Katowic z Szopienicami. Została wytyczona przez Tiele-Wincklerów jako droga alternatywna skracająca odległość między Katowicami i Mysłowicami; rozwój gospodarczy zawdzięcza m.in. wytyczeniu w 1846 równolegle biegnącej w pobliżu linii kolejowej ►Ek-39. W okresie III powstania śląskiego mieściły się przy niej posterunki powstańcze biorące udział w cernowaniu Katowic; w 1931 odbywały się demonstracje bezrobotnych. Od 1935 brukowana na odcinku od ►ul. Granicznej do ►ul. Bogucickiej. W 1939 była miejscem potyczek polsko-niemieckich (oddziały samoobrony powstańczej, dowódca ►Karol Orendorz), m.in. obrona ►stacji benzenowej (wysadzona w powietrze w 1940 w wyniku zamachu), a 27 I 1945 terenem zaciętych walk wojsk pancernych sowieckich i hitlerowskich; w II lub III 1945 eksplozja na pobliskim dworcu uszkodziła kilka budynków, m.in. ratusz, kościół, dom Piotra Kosza.
Pod numerem 12/14 w 1874 założono Fabrykę Pieców Kaflowych ►Pieckafel (urządzenia do wyrobu kafli zdemontowano w 1937), a pod numerem 9 w 1889 − fabrykę urządzeń higienicznych ►Higiena Spółka z o.o. W l. 30. XX w. pod numerem 80 istniała Szkoła Handlowa Miejska. Od 1936 pod numerem 11 funkcjonowała Górnośląska Fabryka Żarówek. W latach międzywojennych przy ulicy istniały: kawiarnia/cukiernia, której właścicielem był Witt Urban (pod numerem 57), drukarnia Stella (pod numerem 46), Budowa Pieców Kaflowych braci Chwieralskich − firma założona w 1937 (pod numerem 2), Górnośląska Fabryka Kabli i Rur Izolacyjnych (pod numerem 4), skład starego żelaza i szmat spółki Grajcar (pod numerem 20), Herman Berger i Ska − zakład naprawczy maszyn elektrycznych (pod numerem 2), ►Almeco Company (pod numerem 2), zakład tokarsko-samochodowy Ludwika Stachuły (pod numerem 12), warsztat mechaniczny Metro-Wolt (pod numerem 8). W l. 1867−1871 bracia Robert i Maurycy Ollendorf założyli Zakład Urządzeń Technicznych ►Elewator, a ok. 1923 zakład uzyskał siedzibę przy ul. Krakowskiej 31. W okresie międzywojennym funkcjonowały przy ulicy obiekty sakralne i instytucje wyznaniowe, placówki oświatowe, mieściły się też siedziby: instytucji bezpieczeństwa (Komisariat Policji Zawodzie), instytucji charytatywnych (►Dom Sierot), kultury (kino ►Atlantic, scena teatralna), organizacji sportowych (Uczniowski KS Pawłowski-Naprzód Janów, Katowicki Klub Kajakowy, Ognisko Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej „Pantograf”, Śląski Związek Brydża Sportowego), organizacji paramilitarnych (Związek Powstańców Śląskich, Związek Obrony Kresów Zachodnich), związków zawodowych (►Centralny Związek Zawodowy Polski, ►Zjednoczenie Zawodowe Pracowników Umysłowych, Związek Zawodowy Tramwajarzy „Tramwaje Śląskie”, Związek Zawodowy Metalowcy w Śląskiej Fabryce Żarówek „Helios”), redakcje gazet i czasopism („Świat i Ojczyzna”, ►„Strzecha Rodzinna”). Funkcjonujące zakłady przemysłowe reprezentowały branże: energetyczną (przed 1922 stacja transformatorów Kleeman Gmbh), budowlaną (Fabryka Piecy Kaflowych Stanisław Winiarz, Spółka dla Eksploatacji Materiałów Żużlowych, po 1945 Wytwórnia Materiałów Ściernych), chemiczną (►Aprhodite, ►J.M. Branicki, Elma, Eryk Freund, ►Imbera, ►„Kolos” Fabryka Muchołapek, Le-go-Li), drzewną (tartaki: ►Adamski i S-ka, Konrad Segnitz & Co), elektrotechniczną (►Izola, ►Polskie Towarzystwo Elektryczne, po II wojnie światowej ►Energomontaż), maszynową (przed 1922 Kania et Kunze, ►Dilla, ►Elewator, J. Krzyżowski, ►Lokomobil, ►Maszyny Chłodnicze), metalową (►Miedzianka, po 1945 ►Polski Tłok, Śląska Fabryka Dźwigów), meblową (Fabryka Mebli Biurowych, w l. 1939−1945 Kaschinski, po 1945 ►Śląska Fabryka Mebli), odzieżową (po 1945 Fabryka Kapeluszy „Janina”), oświetleniową (►Helios), papierniczą (Polska Wytwórnia Przyrządów Szkolnych), poligraficzną (►Drukarnia Artystyczna, Stella, Berka Strohlitza), spożywczą (młyny: parowy Isidora Treumanna i elektryczny ►Ermes, fabryka czekolady Rotsztajna, fabryka margaryny Salo Scheitlingera, ►Warszawska Pracownia Wyrobów Cukierniczych, ►Almeco Company, ►Wawel, suszarnia śledzi i ryb, ►Syrena, wytwórnia win, wód gazowanych i mineralnych, wytwórnia soków owocowych Pardess, ►wytwórnia wody sodowej i lemoniady (wł. Jan Tobias), środków transportu (przed I wojną światową Gustaw Bishoff, w okresie międzywojennym Goelle, ►Hermann i Synowie), tytoniową (w okresie II wojny światowej Richard Grelling), urządzeń grzewczych (przed pierwszą wojną światową Offenfabrik Hoffmeister, po 1922 ►Pieckafel), urządzeń sanitarnych (przed I wojną światową: Gohmann & Eichhornn, w l. 1922–1945 ►Higiena); zakłady naprawcze (Kujawski Leon i Norbert).
Właścicielami posesji byli – przed I wojną światową: Constantin Anschütz, Valeska Baczinski, August Barbarino, Rudolf Block, Johann Budniok, Roman Budniok, J. Cebulla, Eisenbahn Direction Kattowitz, Marie Friedenskein, Josef Gatzek, Mano Geminder, Anna Glomb, Jozsef Gerlich, Marie Gleser, Albert Goldstein, Ignatz Grządziel, Richard Gwosdek, Marianna Gurka, Paul Habrÿka, Jan Hadynek, Oskar Hecht, F.T. Hulboÿ, Jan Kajzerek, Franz Kinder, Wilhelm Kindlein, Kolenda, kopalnia „Giesche”, Carl Kopietz, S. Kornblum, Oskar Kroll, Johann Kustosch, Anton Kutschera, Leopold Lange, Josef i Marianna Lizbon, Franz Ledwig, Wilhelm Ludwig, Adolf Mainka, Johann Mainusch, Paweł Maroń, Anna Miedniok, Vinzent Mizielski, Franz Moczko, Heinrich Morczinek, dr Neumann, Thomas Nytz, Benno Olesch, Maksymilian Olesch, Constantin Perl, Karl Posch, Thomas Potempa, Regina Preiss, Valentin i Sophie Prukopff, Carl Puzalla, Marta Pyka, Marie Regiel, Franz Sarnes, Ludwig Schliwa, Paul Schmigel, Heinrich Schott, Josefine Semiot, Carl Siegmund, Emil Sojka, Adolf Sternberg, Paul Tomala, Franz Ullmann, Abram Weisenberg, Michalina Wielkiewicz, Paul Wolny, Gregor Wrobel; po 1922: Berta Abraham, Otylia Balska, Samuel Berkier, Paweł Bieliński, Kazimierz Broda, Józef Chmielewski, Jan Chwalczyk, Eugeniusz Czopek, Adam Czupalla, Gabriel Drank, Walerian Dworaczek, Józef Dziubiński, Elsner i Zabina, Fabryka Chemiczna, Feige i Weinbaum, Bazyli Filipowicz, Salo Fischer, Józef Gatzek, Wiktor Gacek, Marta Goy, Jan Hadinek, Marian Hudelski, Huta Marta, Irena Kalinowska, Katolicka Rada Parafialna w Katowicach-Zawodziu, Aleksander Kokot, Małgorzata Kołodziej, Waleska Kołodziej, kopalnia „Ferdynand”, Jadwiga Kopiec, Oskar Kroll, Samuel Krumholz, Ryszard Lebioda, J. Marosz, Miasto Katowice, Agnieszka Moroń, Karol Niemczyk, Karol Nowoczek, Franciszek Nowak, Jadwiga Notzon, Maks Oleś, Paweł Pietras, Jakub Pietzka, Józef Pisarek, Antoni Plewnia, Jan Posz, Józefa Potempa, Paweł Przybyła, Marta Pyka, Rohnstock, Nachum Rossenbaum, Schönberg i Ehrlich, Ryfka Strubel, Śląsko-Dąbrowskie Kolejowe Towarzystwo Eksploatacyjne, Karol Świeży, Wiktoria Trzcionka, Gustaw Weincicher, Aleksander Wolny, Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych, spadkobiercy Żurowitz; po II wojnie światowej: administratorzy kpt. Jan Bogacki, Bolesław Czerner, właściciele Berta Geminder, Huta „Ferrum”, Paweł Kowalski, Państwowy Bank Rolny, Paweł Przybyła, Innocenty Śpiewok, Gustaw Weinzieher, Winszczykowa, Zjednoczenie Zawodowe Pracowników Umysłowych.
Przy ulicy funkcjonowały: apteki (św. Barbary, Pawła Gołasia, Marii Koltom, Nadla); drogerie (przed 1922 Ferrum-Drogerie, w l. 1922−1939 Centralna ►Bolesława Długiewicza, Huty Ferrum, Kleemana, Józefa Lebiody, W. Pryszcza); bary mleczne i mleczarnie − Gottlieb Drogi, Charlotta Engel, Gertruda Kuliga, Jan Posz; kiosk − Jadwiga Gwoździkowa; po 1945 bar „Krasnoludek”; restauracje: do 1922 − Bernd Besuch, Sarah Friedländer, Oskar Hecht, Otylie Posch, Ignatz Schweda, w l. 1922−1939 − Piotr Cygan, Dom Ludowy, Salo Fiszer, Jerzy Dziubiński, „Matylda” (wł. Maria Kujawska), Aleksander Posz, Jan Posz, Otylia Rack (Paweł Rak), Józef Tobiasz, Marcin Zernik (jadłodajnia i restauracja), w l. 1939−1945 − Johan Badura, Zum Waldbach, Zur Erholung, Franz Krotzek, Tichauer Bierstuben, po 1945 − Leopold Jagiełłko, Pod Dworcem, Pod Ratuszem, Obywatelska, Warszawianka (wł. Józef Sierz), herbaciarnia (w l. 1939−1945) − Artur Laband, piwiarnia − bracia Pisarek. Sklepy prowadzili: z artykułami spożywczymi (w tym kolonialnymi, delikatesowymi i mieszanymi) − Aleksander Archipow, Alfred Bartodziej, Marta Biadacz, Maria Biela, Karolina Bonczyk, Ludwik Broda, Leopold Broda, Maria Cichy, Paula Czupała, Mieczysław Dembicki, Józef Domin, J. Doński, Mendel Einborn, Jan Hadinek, Walter Hadinek, Wanda Hartmann, Franciszek Heiduga, Maria Hubler, Leokadia Hempa, Piotr Janny, Leopoldyna Jaworska, Ludwik Kempa, Jan Kołtun, Gertruda Mrowietz, Gertruda Pająk, Maria Stanek (w l. 1939−1945 Emma Lyschik), Franciszka Tobias, Pelagia Trzcionka, Rozalia Wachlowa, Andrzej Zaborski, Konsum Śląski, a po 1945 Śląska Spółdzielnia Spożywców, z nabiałem − Bogumił Drogi, Józef Lanych, z konfekcją − Dawid Perlmutter, Ryfka Strubel (konfekcja męska i manufaktura), S. Rokach (manufaktura), Franciszk Drozdek (konfekcja damska), Adolf Abraham (konfekcja i bielizna męska), Apolonia Bomba (konfekcja męska i dziecięca). Obrazy religijne sprzedawał Roman Cieślak, a obuwie Wiktoria Krügerówna. Sprzedażą wyrobów tytoniowych i alkoholi zajmowała się firma ►Kaintoch i Ska, trafiki prowadzili Paweł Halaczjurski i Tomasz Kotlorz, w l. 1939−1945 właścicielami automatów do sprzedaży papierosów byli Agnes Schimmek, Emil Wojtzik. Działały magazyny: budowlane − skład pieców kaflowych Stanisława Winiarza, farb i lakierów − w l. 1939−1945 Franz Pawlik, po 1945 Józef Karbowniczek, kafli − Mincberg, Józef Strubel, mąki i karmy dla koni − Herman Frey, meblowy − Gertruda Schneider, solny (hurtownia) − Bazyli Józefowicz, towarów kolonialnych − Rozenzweig, w l. 1939−1945 Marta Dzionsko, Siegfrid Matuszczyk, po 1945 Stanisław Neumann, zbożowy − Józef Gross. Sprzedażą akcesoriów samochodowych zajmowały się: Śląska Spółka Samochodowa Auto-Union i Galkar, a stacje paliw prowadziły firmy Karpaty i Polski Fiat.
Działalność prowadzili rzemieślnicy: autogalwanizacja (Józef Batko), cieśle (przed 1922 Johann Kustosch), cukiernicy (po 1922 Urban Witt), elektroinstalatorzy (M. Zaremba), elektromonterzy (Karol Niemczyk), firmy techniczne-budowlane (Ferrobeton, Carl Glomb, Kolenda & Schenk, Franciszek Ledwig, Julius Litsche, Moles SA, A. Trapp; po 1922 Walenty Niedziela, Józef Schweda), fryzjerzy (Abraham Gutmacher, Paweł Hampel, Stefan Przybylski, Antoni Przybyłek; po 1945 Maksymilian Kubik), kołodzieje (Otto Michalik), kowale (w okresie międzywojennym Herman, Leon Świerczok, Józef Tomala), instalatorzy urządzeń elektrycznych (Jan Pająk), kowale (Hermann, Jan Kajzerek, Otto Michalik, Jan Schade, Leon Świerczok, Józef Tomala), krawcy (w okresie międzywojennym Braszczok, Jan Dobisch, Andrzej Dziuk, Stanisław Gorozny, Grzeszkowiak, Józef Kafka, Max Lange, Raber, Franciszek Regulski, Szołtysek), malarze (w okresie międzywojennym Robert Dürszlag, Wilhelm Majewski, Ryszard Tilc), magiel (Józef Poloczek), mechanicy (Norbert Kujawski), obuwnicy (przed 1922 Kuhnert, w okresie międzywojennym Piotr Kopiec, Piotr Kruczek, Wilhelm Leks, Jan Nega, Józef Oczko, Franciszek Płonecki), piekarze (do 1922 Jan Kamiński, Wilhelm Ludwig, Johann Mainusch, Carl Siegmund, Schneider & Drobisch, A. Warmuss; w okresie międzywojennym Jan Brzóska, Alfred Filipczyk, Ludwik Goj, Eryk Holeczek, Jan Kamiński, Tomasz Korek, Paweł Maroń, Paweł Panchyrz, Maria Przybyłowa, Wiktor Ptok, Karol Siegmund, Józef Skołuda, Jan Szczęsny; w l. 1939−1945 Thomas Korrek; po 1945 Józef Dyktus, Amalia Holeczek, Jan Jelonek, Bazyli Marczyński, Bogusław Musialik, Urban Witt), piernikarze (Jan Siegmund), rzeźnicy (do 1922 Emil Baczinski, Waleska Baczinski, Bartholomeus Broda, Thomas Greinert, Max Holetzek, Heinrich Schott, Teofil Szczygieł, Johann Trzaskalik; w okresie międzywojennym Ernest Anschütz, Alfons Baczyński, Bartłomiej Broda, Kazimierz Broda, Piotr Cygan, Eugeniusz Czopek, Franciszek Gajda, Alfred Greinert, Józef Plewnia, Michalina Wielkiewicz; w l. 1939−1945 Adhelheid Borys, Roman Borys, Emilie Paprota; po 1945 Franciszek Janicki, Władysław Wodniak, Henryk Zaporowski), siodlarze (przed 1922 Max Kollmann Paul Kallabis; po 1945 Leon Wywiał), stolarze (Józef Fuchs, Jan Gajowski, Moles, Otto Scholz, Spółdzielnia Pracy „W imię Społeczeństwa”; w l. 1939−1945 Tischler Genossenschaft; po 1945 Stolarska Spółdzielnia SA „Jawor”), ślusarze (w okresie międzywojennym Franciszek Fonfara, Ryszard Goliasz, Konrad Krzyżowski, Ludwik Stachuła; po 1945 Paweł Kowolik), tkacze (Sojka i Ska), tokarze (w l. 1922−1939 Kasper Korytarz), warsztaty obsługi samochodowej (Auto-Stop, firma Standard-Nobel), ludowe biuro pisania podań (Paul Stenzel), warsztat naprawy rowerów oraz spółdzielnia inwalidów (Wytwórnia Pantofli i Galanterii). Ponadto warsztaty prowadzili: P. Kobitz (wyrób i dostawa rękawiczek), Teodor Czech (skóry i wyroby szewskie), Grajcar i S-ka. Ignacy Vogelhut zajmowała się skupem surowców wtórnych i odpadów, plac drzewny prowadził Eugen Leschnitzer, a po 1922 N. Zając.
Znane postacie: ►Ferdynand Adamczyk, ►Bronisław Janowski, ►Tomasz Kotlorz, ►Maria Kujawska, ►Kazimierz Kujawski, ►Michał Musioł, ►Rudolf Niemczyk, ►Paweł Wybierski.
Obecnie funkcjonują przy niej jednostki gospodarcze i społeczne, m.in. ►kościół p.w. Opatrzności Bożej z probostwem i krzyżem przydrożnym – Bożą Męką, ►Uniwersytet Ekonomiczny, firma komputerowa Kamsoft, pub Poziom 3, Sala Zabaw dla Dzieci „Figlarnia”, ►Ośrodek Sportowy Słowian, Budoprojekt, zajezdnia tramwajowa RK-2 Zawodzie i autobusowa, hotel ►Senator, Polskie Wyższe Zgromadzenie Ezoteryczne, Muzułmańska Fundacja Pomocy, ►Europejskie Centrum Integracji i Rozwoju, Niezależne Zrzeszenie Studentów Uniwersytetu Ekonomicznego, Klub Przyjaciół Uniwersytetu Ekonomicznego, ►Ochotnicza Straż Pożarna, Polskie Towarzystwo Mediacji Rodzinnych i Społecznych. Ulicą kursują autobusy i tramwaje ZTM.
AUM, zesp. 1, sygn.1149−1284; M. Bulsa: Ulice i place Katowic. Red. G. Grzegorek. Katowice 2015; Księga adresowa miasta wielkich Katowic. Katowice 1936; Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie 1929/30. Katowice [1930].

XV [PIĘTNASTA] DRUŻYNA HARCERSKA IM. LISA-KULI, jednostka harcerska w ►Zawodziu, zał. 1935 przez Adama Kiszę; od 1936 drużynowym był Michał Oczko; skupiała 51 członków. Zakończyła działalność w 1939.
A. Steuer: Harcerskie drużyny męskie w Bogucicach i Zawodziu w latach 1919–1939, [w:] Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

PLAC PRZYKOŚCIELNY, teren wokół ►Bazyliki Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach. Znajdują się na nim: ►kaplica św. Barbary, ►Ośrodek Formacyjno-Rekolekcyjny, dawny budynek ►Marowni, ►Grota Maryi Niepokalanej, ►ogród parafialny, ►plebania, ►cmentarz przykościelny, ►grupa 6 figur świętych, ►stacje drogi krzyżowej oraz wyremontowane i przystosowane do nowych funkcji: ►budynek gospodarczy, ►stajnia plebańska, ►stodoła plebańska.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

PLEBANIA ►Bazyliki Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, budynek (murowany z cegły, otynkowany, podpiwniczony, kryty dachówką, z przybudówką z cegły) powstał ok. 1800 lub w połowie XIX w. Pawilon letni dobudowany w 1889 przez Paula Millera, a facjatka na poddaszu w 1895 według projektu Ericha Keila. Budynek podłączono do wodociągu w 1889, a do kanalizacji w 1910. Od 1911 posiada energię elektryczną. Został przebudowany w 1974 i na początku XXI w. (wg projektu Wojciecha Wojciechowskiego).
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 134; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

POKŁADNIK Edward Jerzy (12 III 1917, Bogucice – 2 III 1987, Kalifornia), działacz młodzieżowy; w 1933 założył ►Oddział Młodzieży Powstańczej Bogucice; napisał wiersz na poświęcenie proporczyka OMP Bogucice. Od 1936 w Marynarce RP – na ORP „Mazur” i ORP „Błyskawica”, na którym w 1939 przedostał się do Anglii. W 1950 wyjechał do USA (wykładał przyrodę na jednej z uczelni); inicjator powstania muzeum marynarki wojennej RP w Londynie.
Spuścizna po Władysławie Sali w zbiorach MHK.

pokladnik-pawel

POKŁADNIK Paweł (4 IX 1900, Katowice – 19 IX 1986, Katowice), członek gniazda ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice, ►chóru im. A. Mickiewicza; od 1919 działał w ►Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska; uczestnik I ►powstania śląskiego (brał udział w rozbrojeniu Grenzschutzu, walkach o ►ratusz w Bogucicach i ►kantynę huty Ferrum); w III powstaniu był sekcyjnym w 9 kompanii III baonu (udział w walkach o ►dworzec w Zawodziu i w bitwie pod św. Anną). Był działaczem Związku Powstańców Śląskich. W 1939 walczył w obronie Katowic (Katowice-Most, więzienie); potem zesłany na roboty przymusowe. Po wojnie organizator MO w Zawodziu, działacz Związku Weteranów Powstań Śląskich, ZBOWiD-u. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1966). Mieszkał przy ►ul. Gabriela Hołubki.
Kronika Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Zawodziu, t. 2 – Zbiory Specjalne Biblioteki Śląskiej, sygn. R. 2153 III; Pismo USC Katowice z 31 X 2016 w MHK.

POLA GÓRNICZE, zob. ►Albert, ►Arcona, ►Arcona I, ►Arcona Consuliert, ►Arcona-Ostfeld, Arcona Westfeld, ►Arthur, Arthur Erwaiterung, ►Baranowice, ►Belle Aliance, ►Belle Aliance II, ►Corax, ►Eisenach, ►Ferdynand Consuliert, ►Ferdinand I a, ►Ferdinand II, ►Katowice (Kattowitz), ►Kleine Franziska, ►Mammouth, ►Martin, ►Martin-Nordfeld, ►Paulineglück, ►Pffarfeld, ►Präserwativ, ►Schilling, ►Wilhelms Freude.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

POLEGŁYM POWSTAŃCOM zob. ►Pomnik Powstańców

POLICHROMIA BURZA NA MORZU w ►kościele Opatrzności Bożej w Zawodziu; przedstawia Chrystusa uciszającego burzę na Jeziorze Galilejskim; według pomysłu ►ks. Józefa Bańki namalował w 1955 ►Adam Bunsch.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

POLSKA PARTIA SOCJALISTYCZNA W BOGUCICACH, od 1920 działały sekcje: kobieca (Furgołowa) i młodzieżowa; kółka: teatralne (Paweł Furgoł), śpiewacze (chór ►„Słowik”). Przejściowo była sekcją Towarzystwa Oświatowego; pod jej wpływem pozostawał ►Centralny Związek Zawodowy Polski, ►Robotnicze Stowarzyszenie Spożywcze i Oszczędnościowe „Przyszłość”, organizacja bojowa „Strzelec” ►Stowarzyszenia Młodzieży Robotniczej „Siła”. Po 1922 jej znaczenie zmalało (z wyjątkiem Zawodzia – PPS w tej miejscowości przechowywała sztandar organizacji socjaldemokratycznej z Hamburga); ostatnim sukcesem było zwycięstwo w 1927 w wyborach do Rady Zakładowej w ►kopalni Ferdynand (Katowice), zdobywając 499 głosów. W 1930 przewodniczącym był ►Jan Jasny, sekretarzem – Franciszek Gawlik, skarbnikiem – Franciszek Falkus. Inni członkowie partii – w Bogucicach: Franciszek Daniel, ►Franciszek Domagała, Jan Gebel, Józef Rzytka, w Zawodziu: Józef Jaromin, ►Maksymilian Nędza, Ignacy Strzelczyk, Robert Wesoły, Jan Woźnikowski oraz m.in. Pawlok, Dróżka, Olkis.
APK, zesp. Miasto Katowice, sygn. 135; „Gazeta Robotnicza” 1920, nr 20 i 93, 1924, nr 101, 108, 1925, nr 263, 1930, nr 15; „Goniec Śląski” 1927, nr 99.

POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE KOŁO PRZY KOPALNI KATOWICE, zał. 20 VI 1955; do 1968 brało udział w imprezach turystycznych organizowanych przez inne koła PTTK (Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Góry Świętokrzyskie, Jura Krakowsko-Częstochowska); od 1969 nastąpił rozwój turystyki kwalifikowanej (górskiej), organizowano 18 rajdów rocznie. W 1982 koła wizytował przewodniczący Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki. Od 1985 funkcjonowała sekcja turystyki kolarskiej. Koło dysponowało własnym lokalem; prowadzono bibliotekę, organizowano seanse filmowe o tematyce turystycznej i krajoznawczej w ramach szkolenia wewnątrzzakładowego. W 1988 skupiało 125 członków. Działacze: Oswald Rakoczy, Maria Wróbel, Andrzej Michałek, Władysław Wawrow, Edward Jasiński, Roman Krajzel, Zygmunt Rzychoń.
H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988.

POŁUDNIOWY, szyb ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”), zlokalizowany w obrębie Lotniska na Muchowcu i ul. Szybowcowej; jedyny przejęty przez kopalnię „Katowice” (dawniej „Ferdynand”); zmodernizowany w 1952; od 1955 wyposażony w urządzenie wentylacyjne o wydajności 4000 m³/min.; zmodernizowany w 1961 (z zakładem przeróbczym); na przełomie XX–XXI w. zakończył działalność.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

POMNIK POWSTAŃCÓW (pierwotnie Poległym Powstańcom), pierwszy obiekt na placu przy ul. Wolności (zob. ►ul. W. Wróblewskiego) w Bogucicach, terenie podarowanym przez probostwo ►parafii św. Szczepana w Bogucicach. Powstał – z inicjatywy Wiktora Czaji i ►Tomasza Kotlorza, opłacony przez ►Radę Ludową w Bogucicach – na pamiątkę wkroczenia wojsk polskich do Bogucic w VIII 1922. Na cokole umieszczono tablicę z nazwiskami 34 obywateli bogucickich poległych w ►powstaniach śląskich (był pierwszym pomnikiem powstańczym w woj. śląskim). W nocy 2–3 I 1930 został wysadzony przez dywersantów niemieckich. Drugi pomnik, zrealizowany wg projektu Jana Raszki, stanął na placu Stefana (zob. ►plac W. Wajdy). Został poświęcony 18 IX 1932; z tej okazji wydano jednodniówkę Poległym braciom. Zburzony w 1939.
Poległym braciom, jednodniówka poświęcona poległym w walkach o wolność Śląska wydana z okazji poświęcenia Pomnika Powstańca Śląskiego w Katowicach 18 września 1932 r.

POMNIK POLEGŁYCH BOHATERÓW, usytuowany na ►placu W. Wajdy w Bogucicach; postawiony w 1951 w miejscu zburzonego ►Pomnika Powstańców; na cokole napis: Cześć poległym bohaterom 1919–20–21, 1939–1945.
A. Plewako: Katowickie pomniki. Katowice 1986.

pomykol-emil

POMYKOŁ Emil (19 IX 1905, Bujaków – 19 VI 1987, Katowice), misjonarz, oblat. Maturę zdał w Niższym Seminarium Duchownym Misjonarzy Oblatów Marii Niepokalanej w Lublińcu; po święceniach kapłańskich w 1931 pracował na placówkach w Markowicach i Kodniu; w l. 1934–1968 był misjonarzem na Cejlonie, prowadził działalność duszpasterską wśród Tamilów (diecezja Dżafna); od 1969 spowiednikiem stałego konfesjonału przy oblackiej ►parafii p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce. Ceniony za humor i gotowość służenia każdemu. Pochowany na ►Cmentarzu Bonifraterskim w Bogucicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

PRÄSERWATIV, pole górnicze nadane 20–27 VII 1841; od 1899 współwłasność gwarectwa Oheim, eksploatowane przez kopalnię „Oheim” („Wujek”); po utworzeniu ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”), powiększone do 82,136 m².
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

PROTESTANCI, przedstawiciele jednej z trzech głównych religii chrześcijańskich. Bogucice przez długie lata opierały się falom reformacji; katoliccy właściciele wsi zgodnie z zasadą: Czyja władza, tego religia nie dopuściły do osiedlania się protestantów w dobrach; dopiero pod koniec rządów  ►Mieroszewskich (wg danych z 1828) 2 wyznawców tej religii na krótko pojawiło się w Bogucicach; w 1845 nie odnotowano tego wyznania. W związku z intensywna industrializacją przybywało mieszkańców obszaru Bogucic – w 1861 odnotowano 107 protestantów, a w 1871 – 215  w gminie oraz 15 w Dworze. W okresie II Rzeczpospolitej (w 1932) w Zawodziu żyło 481, a w Bogucicach 200 wyznawców tej religii; ich liczba gwałtownie zmalała po II wojnie światowej do 18 w Bogucicach i 13 na Koszutce. Byli prekursorami działalności społecznej w Zawodziu – w 1898 założyli (pierwszy na tym terenie) ►chór ewangelicki.
K. Sarna: Powstanie miasta Katowic, ok. 1963 – maszynopis w Archiwum Państwowym we Wrocławiu;  „Rocznik Diecezji Katowickiej”. Katowice 1947; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)”. Katowice 1932; „Dziennik Śląski” 1898, nr 45.

PROWINCJA KATOWICKA ZGROMADZENIA SIÓSTR ŚW. JADWIGI p.w. MICHAŁA ARCHANIOŁA W BOGUCICACH, struktura wyodrębniona z prowincji śląskiej (wrocławskiej) Zgromadzenia Sióstr ►Jadwiżanek, powstała za pośrednictwem kard. Adolfa Bertrama z inicjatywy przełożonej generalnej Małgorzaty Fleischer. Od 28 XII 1922 funkcjonowała filia górnośląska – wiceprowincja (matka przełożona ►Eustachia Czerdybon); w okresie 3 VII 1924 – 1 IX 1939 p.n. Jadwiżanki Prowincja Polska (przełożona s. ►Berchmana (Karolina) Szopa) z siedzibą Bogucicach (w domu prowincjonalnym wybudowanym w l. 1928–1931 na parceli fundacji). Do czasów współczesnych podlegało jej 46 placówek (wciąż istniejących bądź zlikwidowanych) – do 1939 z województw: śląskiego, poznańskiego, kieleckiego, od 1945 również ze Śląska Opolskiego: 3 sierocińce, 13 przedszkoli, 12 placówek z programem kursów robót ręcznych, 2 szpitale, 5 stacji przeciwgruźliczych, 5 domów opieki; siostry pomagały w 9 kościołach diecezji śląskiej, pracowały w diecezjalnym domu rekolekcyjnym w Kokoszycach, w 2 poradniach dla matki i dziecka oraz w kuchni mlecznej, a w 7 placówkach opiekowały się chorymi w terenie. Od 1939 ograniczano działalność, od 1941 wysiedlano siostry. Reaktywowano działalność 26 VII 1945 – powstał tymczasowy zarząd prowincjonalny; wikarie generalne: ►Berchmana Szopa, ►Honorata Split, ►Renata Gartner, ►Bolesława Tkocz, ►Henryka Kalinowska, Urszula Spałek, Elżbieta Szkucik (do 1963 przełożone mianowane przez kard. Stefana Wyszyńskiego). Po ►II wojnie światowej do prowincji z siedzibą w Bogucicach dołączyły domy prowadzone w Czarnowąsach (1945), Chrząszczycach (1945), Gliwicach (1945), Ostrożnicy (1945), Zakrzewiu (1945).W 1969 powołano Kapitułę Prowincjonalną. Od 1968 delegatką do Kapituły Generalnej była Anna Jabłonka. Po II wojnie światowej siostry prowadziły: domy małego dziecka, żłobki, przedszkola, zakłady opieki społecznej (7) oraz 2 diecezjalne domy rekolekcyjne, kuchnie dla ubogich; zajmowały się też wypiekiem hostii i komunikantów; uczestniczyły w ruchach: ►Światło-Życie, ►Dzieci Maryi, Animacja Misyjna; prowadziły działalność wydawniczą (►Nowa Więź). Do 1998 funkcjonował nowicjat. Obecnie prowincja liczy 160 sióstr pracujących w 20 domach zakonnych (m.in. w Słucku na Białorusi); od 2008 prowadzi okno życia; od 2015 – akcję „Akademik dla Studentki”. W l. 1966–1969 tworzyła wikariat generalny z prowincją wrocławską.

K.H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 19451989. Lublin, 2014.

Domy zakonne podległe Jadwiżankom Prowincji Polskiej wg kolejności powstania

Lp.Nazwa placówkiData powstania
1. Bogucice Dom Macierzysty 1886
2. Załęże 1899
3. Dąbrówka Mała 1917
4. Zawodzie 1917
5. Janów 1918–1945
6. Bogucice Dom Prowincjonalny 1924
7. Pielgrzymowice 1925
8. Kokoszyce 1928
9. Brzeziny Śląskie 1930
10. Katowice – Instytut Andrzeja Mielęckiego 1931–1950
11. Wieruszów Podzamcze 1932–1945
12. Jutrosin 1933
13. Giszowiec 1934–1939
14. Bogucice Szpital Bonifratrów  1935–1939 
15. Przyszowice  1936
16. Sosnowiec   1937
17. Kraków Szpital Bonifratrów 1939–1945
18. Sosnowiec ul. Kaliska  1940
19. Rabsztyn 1941–1962
20. Żory 1942–1945
21. Sosnowiec ul. Żymierskiego 1945–1987
22. Mała Dąbrówka probostwo  2 II 1945
23. Bogucice ul. Piotra 3 II 1945
24. Czarnowąsy 1945
25. Chrząszczyce 1945–1980
26. Gliwice  1945 i 1971
27. Ostrożnica  1945
28. Zakrzew  1945
29. Katowice ul. Francuska 45 1952
30. Katowice ul. Zajączka 1954
31. Mysłowice 1954
32. Bolesław k. Olkusza 1954–(1975)–1985
33. Chechło k. Olkusza 1954
34. Trzebnica 1957–1961
35. Katowice ul. Ludwika 2 1959
36. Domecko 1964
37. Elbląg 1966
38. Mysłowice l.1967
39. Koniaków 1958 – 1 II 1969
40. Tolkmicko 1971–1998
41. Klucze 1978
42. Rangóry 1981
43. Cięcina Górna  1983
44. Skorzeszyce k. Kielc 1985
45. Rangóry 11 VI 1985
46. Klucze  
47. Częstochowa 3 VIII 1985–1999
48. Słuck na Białorusi 1993
49. Stara Miłosna 1995

K.H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lublin, 2014.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic