O

 

OAZA RUCH ŚWIATŁO-ŻYCIE, wspólnota kościelna założona w połowie 1. 50 XX w. przez ks. Franciszka Blachnickiego. W ►Zawodziu utworzona w 1985 przez ►Eugeniusza Breitkopfa. Organizuje cotygodniowe spotkania formacyjne w małej grupie, których celem jest pogłębianie wiary i kształtowanie właściwych postaw moralnych poprzez przyglądanie się życiu w świetle słów Pisma Świętego; prowadzi ewangelizację i deuterokatechumenat (wtórny, powtórzony katechumenat, co ma prowadzić do odkrycia pełni życia płynącego z sakramentów i kształtowania postaw życiowych oraz nauczenia uczestnika formacji nowego stylu życia, odpowiadającego dojrzałemu życiu chrześcijańskiemu. Obecnie wspólnota liczy kilkanaście osób; moderatorem i opiekunem jest ks. Ryszard Chwała.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

OBIEKTY w ZESPOLE ZABUDOWY po KOPALNI „KATOWICE”, zlokalizowane na terenie ►Muzeum Śląskiego przy ►ul. Kopalnianej 6: kotłownia – budynek z 1910, bezstylowy, murowany z cegły, nietynkowany, w rzucie nieregularny; kuźnia – budynek z 1899, historyzujący, murowany z cegły, na rzucie prostokąta, wewnątrz zabytkowe urządzenia technologicznie; łaźnia główna – budynek historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta; łaźnia „Gwarek” – budynek z 1903, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, tynkowany wtórnie (pozostawienie ceglanych elementów dekoracyjnych), na rzucie zbliżonym do kwadratu; magazyn odzieży – budynek z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta; budynek maszyny wyciągowej szybu Warszawa – z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły nietynkowany, na rzucie prostokąta; nadszybowy budynek szybów Warszawa i Gwarek – z 1870, rozbudowany i przebudowany w 1905 i 1930, bezstylowy, częściowo konstrukcji murowanej z cegły, częściowo konstrukcji szkieletowej, stalowej z wypełnieniem cegłą, na rzucie wydłużonego wielokąta; wieża wyciągowa szybu Bartosz – budynek z l. 1881–1883, przebudowany w l. 1895–1900, historyzujący, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta, wieża wyciągowa w konstrukcji stalowej, kratownicowej z 1900; mechaniczna oczyszczalnia wody – budynek z 1912, pierwotnie historyzujący, przebudowany, murowany, z cegły, tynkowany, na rzucie zbliżonym do prostokąta; przepompownia wody – z I dekady XX w., bezstylowy, w konstrukcji szkieletowej stalowej z wypełnieniami cegłą, na rzucie prostokąta; domek rymarza – budynek z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie zbliżonym do kwadratu; siłownia energetyczna – budynek z l. 1893–1895), historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, w rzucie nieregularnym; stolarnia – budynek z 1910, historyzujący, z elementami secesji, murowany, na rzucie prostokąta; warsztaty mechaniczne – budynek z 1911, historyzujący o cechach neogotyckich, murowany z cegły, tynkowany wtórnie, na rzucie prostokąta; warsztat elektryczny – budynek z 1905, historyzujący, cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na elewacjach detal z cegły, w rzucie zbliżonym do kwadratu; wieża wodna – obiekt z 1915, historyzujący, murowany z cegły, tynkowany, na rzucie okręgu, z cylindrycznym trzonem (obiekt zalecony do zachowania).
Biuro Konserwatora Zabytków, Urząd Miasta Katowice: KWK Katowice-Kleofas. Region Główny. Wykaz zabytkowych obiektów poprzemysłowych. Katowice 2001 – maszynopis w Dziale Historii MHK.

 

OBLACI zob. ►Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej.

OBRAZ MATKI BOSKIEJ BOGUCKIEJ w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; najcenniejszy zabytek w kościele; wizerunek Matki Boskiej Boguckiej (o wymiarach 101 x 79 cm i grubości 12 mm), przedstawiający Marię z Dzieciątkiem Jezus w półpostaci, pochodzi z XV w. Pierwotnie stanowił kopię obrazu częstochowskiego, przyniesioną przez pielgrzymów boguckich, która następnie przemalowano (przedstawiając Marię z berłem jako Wspomożycielkę). W ciągu stuleci kult Matki Boskiej Boguckiej przejawiał się w pielgrzymowaniu do niej rzesz pątników. W 1857 ►ks. Leopold Markiefka zainicjował Arcybractwo Szkaplerza św. de Monte Carmel; nabożeństwo szkaplerzne ożywiło bogucickie sanktuarium, przeobraziło kult Matki Boskiej Boguckiej w kult Matki Boskiej Szkaplerznej, co trwało do 1954. Pierwotnie ikona znajdowała się w drugiej boguckiej świątyni, która stała na wschód od parafialnego kościoła. Do obecnego miejsca przeniesiono cudowny obraz podczas jego konsekracji w 1894 i umieszczono w ołtarzu bocznym. W 1930 dokonano renowacji obrazu (artysta malarz Jan Bąkowski z Krakowa zmienił twarz i układ rak Matki Boskiej i Dzieciątka), a ówczesny proboszcz ►ks. Franciszek Ścigała zorganizował wśród parafian zbiórkę srebra i szlachetnych kamieni na ozdobną sukienkę dla Matki Boskiej. W 1954 obraz przeniesiono do ołtarza głównego; obecne miejsce (powyżej św. Szczepana) zajął w 1982, po kolejnym remoncie świątyni. W 1994 obraz został przebadany i poddany renowacji na ASP w Krakowie. W 1999 Tadeusz Rybski z Krakowa – dzięki staraniom proboszcza ►ks. Jana Morcinka – wykonał komplet złotych koron dla obrazu, ufundowany przez parafian i dwukrotnie poświęcony przez Jana Pawła II. 3I 4 VI 2000 odbyły się uroczystości koronacyjne obrazu.

OCHRONKA przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, założona w 1991; obejmuje opieką 35 dzieci; organizuje katechezę, zajęcia dobrane do zainteresowań podopiecznych oraz kolonie letnie.

OŁTARZ GŁÓWNY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany ok. 1893 w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu z drewna dębowego, bogato zdobiony, w stylu neogotyckim, przypominający gotycką monstrancję lub relikwiarz. Pierwotnie centralne miejsce zajmowała płaskorzeźba przedstawiająca ukamieniowanie św. Szczepana., ponadto wizerunek Madonny i obraz Bożego Narodzenia, a także rząd 12 ceramicznych figur apostołów. W ołtarzu znajdują się figury naturalnej wielkości: Chrystusa Dobrego Pasterza, św. Michała Archanioła, św. Jana Chrzciciela, śś. Piotra i Pawła oraz 4 Wielkich Doktorów Kościoła: Augustyna, Ambrożego, Hieronima i Grzegorza. U nastawy ołtarza znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy. W 1954 przebudowany wg projektu Pawła Szneli; umieszczono w nim wówczas ►obraz Matki Boskiej Boguckiej.
AKAD, Akta lokalne, sygn. 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ KALWARYJSKI (Ukrzyżowania), ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, umieszczony we wschodnim skrzydle transeptu, neogotycki; powstał 1898 w pracowniach kilku artystów; wykonany w drewnie dębowym. Umieszczono w nim figury większe: Ukrzyżowany Zbawiciel, Matka Boska i św. Jan (aut. August Wittig z Neurode), 6 (4 większe + 2 mniejsze) figur Aniołów (aut. Ferdinand Stufflesser z Sankt Ulrich w Tyrolu); płaskorzeźby: Wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy, Góra Oliwna, a w mensie figurę naturalnej wielkości Jezus w Grobie (aut. Johan Baumeister z Wrocławia).
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 124, 126, 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ MATKI BOSKIEJ SZKAPLERZNEJ, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, przeniesiony w 1894 ze starego („drugiego”) ►kościoła św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w drewnie sosnowym. Umieszczono w nim obrazy olejne: Narodzenie Pana Jezusa, Ukamieniowanie św. Szczepana, Matka Boska Szkaplerzna z Dzieciątkiem (obraz główny), a także 2 figury większe: św. Elżbiety i św. Jadwigi oraz 10 figur mniejszych Apostołów: Mateusza, Bartłomieja, Szymona, Filipa, Jakuba Starszego, Jakuba Młodszego, Tomasza, Andrzeja, Judy Tadeusza, Piotra.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ św. BARBARY, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w l. 1893–1894 w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu w drewnie dębowym; fundowany przez kopalnię „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”). Umieszczono w nim figurę naturalnej wielkości Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, płaskorzeźbę naśladującą obraz św. Barbary, figury św. Gertrudy, św. Alojzego, płaskorzeźbę Ofiara Melchidezeka. Był ołtarzem ►Sodalicji (Kongregacji) Mariańskiej. Został odnowiony w 1955.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 124–125, 134; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

 

OŁTARZ św. FLORIANA, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w 1894 w stylu neogotyckim w drewnie dębowym w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu; ufundowany prawdopodobnie przez ►Zakłady Hohenlohe lub Hutę Baildon. Umieszczono w nim figury naturalnej wielkości: św. Józefa z Dzieciątkiem, św. Anny, św. Stanisława Biskupa, Ofiara Izaaka i obraz olejny św. Floriana.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

 

ORGANY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana Męczennika w Katowicach-Bogucicach; do murowanej świątyni zakupiono organy o 37 głosach ze świdnickiej firmy Schlag und Söhne. Instrument okazał się za mały do tak okazałego kościoła. W 1915 firma Josepha Goebla z Królewca rozbudowała go do 45 głosów.

OSIEDLA, zob. ►Agnieszka-Amanda, ►Bogucice, ►Boże Narodzenie, ►Cyprysowe, ►Dawida, ►Drajok (fińskie domki), ►Dwór Marii, ►Fanny-Franzhütte, ►Graniczna, ►Kolonia Urzędnicza, ►Kolonia Huty Ferrum, ►Kolonia Karoliny, ►Koszutka, ►Koszutka I, ►Koszutka II, ►Jerzego Kukuczki, ►Mrówcza Górka, ►Na Alpach, ►Niebieskie Bloki, ►Ordona, ►Ignacego Paderewskiego, ►Rekreacyjna Dolina – Mały Staw, ►Walentego Roździeńskiego, ►ks. Franciszka Ścigały, ►Świętojanka (Johanka), ►T.O.R., ►Tyfus, ►Wincentego Wajdy, ►Zuzanna.

OŚRODEK FORMACYJNO-REKOLEKCYJNY przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, z siedzibą w budynku używanym dawniej przez ►Szkołę Katolicką Dziecka Poczętego w Bogucicach, zlokalizowanym w narożniku ►placu przykościelnego. Mieści archidiecezjalne centra ►Ruchu Dzieci Maryi, ►Duszpasterstwa Rodzin, ►Odnowy w Duchu Świętym, ►Służby Liturgicznej, a także Klub Ministrancki. Jedną z sal ośrodka przeznaczono na muzeum parafialne.
J. Morcinek: Program nowej ewangelizacji Ruchu Dzieci Maryi w świetle encykliki Jana Pawia II Redemptoris Missio. Katowice 2001; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

OZDOBNY, staw o powierzchni 1,0 ha na terenie Muchowca (zob. ►Katowicki Park Leśny), wydzielony ze zbiornika wodnego ►Trzy Stawy; jedno z łowisk (szczupaki, liny, karpie, płocie, wzdręgi, leszcze, okonie i węgorze) podległych Okręgowi Katowickiemu Polskiego Związku Wędkarskiego.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic