N

 

NEUER SCHACHT zob. szyb ►Nowy Szyb.

maksymilian-nedza

NĘDZA Maksymilian (29 V 1872, Zawodzie – 17 IX 1933, Zawodzie), powstaniec śląski, uczestnik I wojny światowej. Od 1919 roku członek Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Po I ►powstaniu śląskim znalazł się w obozie internowanych w Szczakowej. W II ►powstaniu śląskim uczestniczył w rozbrajaniu oddziału Grenzschutzu w ►Zawodziu. W III ►powstaniu śląskim był dowódcą ►pierwszego batalionu III Pułku Katowickiego im. Jarosława Dąbrowskiego, walczył pod Zimną Wódką. Po podziale Górnego Śląska pełnił funkcję prezesa i wiceprezesa ►Związku Powstańców Śląskich w Zawodziu. Był właścicielem restauracji przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) w Zawodziu. Odznaczony: Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Zasługi na Śląskiej Wstędze Waleczności, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Gwiazdą Śląską.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

NORMA zob. szyb ►Generał Józef Bem.

NORMA, huta cynku i ołowiu w Bogucicach. Czynna od X 1842. Jej właścicielem był Aleksander Schreiber z Dziećkowic. W 1856 zakupiona przez Fryderyka Edwarda von Loebecke z Wrocławia; w l. 1868–1871 należała do kupca A. Wolffa, a w l. 1871–1881 do księcia Hohenlohe. W 1881 stała się własnością koncernu ►Giesches Erben, w 1906 ►Katowickiej Spółki dla Górnictwa i Hutnictwa. Zlikwidowana w 1906. W hucie pracowało około 50 ludzi.
J. Jaros: Słownik katowickich kopalń i hut. Katowice 1974; Z. Jedynak. P. Nadolski: Kopalnie węgla kamiennego i huty. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

NOTTEBOHM (pierwotnie Maschinenschacht), szyb maszynowy ►kopalni „Katowice”, drążony od 1834, zatrzymany w 1880, zlikwidowany ok. 1900; był wyposażony w urządzenia odwadniające. Przedstawiony na litografii Ernesta Knippla.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

NOWY SZYB (pierwotnie Neuer Schacht), trzeci z szybów projektowanej w 1913 ►kopalni „Kattowitz”; drążony prawdopodobnie w l. 1919–1920 przez jeńców wojennych na polu górniczym ►Albert; w l. 20. XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic