G

 

GARTNER Renata [Maria] (5 VIII 1889, Józefowiec – 29 V 1971, Bogucice), przełożona Katowickiej Prowincji Zgromadzenia Sióstr Świętej Jadwigi (zob. ►Jadwiżanki) w l. 1946–1960. Do nowicjatu wstąpiła w 1912, pierwsze śluby złożyła w 1914, a wieczyste w 1919. W l. 1914–1917 pracowała jako przedszkolanka w domu macierzystym we Wrocławiu, a w l. 1919–1920 w Bardzie Śląskim. W Bogucicach przebywała od 1920, m.in. kierowała polską ochronką w ►Sierocińcu Zakładu ks. Leopolda Markiefki; wprowadziła estetykę i schludność ubioru wychowanków; dbała o patriotyczne i religijne ich wychowanie (►Krucjata Eucharystyczna, ►Sodalicja Mariańska, ►Drużyna Harcerska, kółko sportowe, chór dziecięcy i młodzieżowy). Od 1932 była kierownikiem tego zakładu i przełożoną ►Domu Zakonnego Jadwiżanek w Bogucicach. Aresztowana 13 X 1941 przez gestapo, była zakrystianką kaplicy więziennej w więzieniu na ul. Mikołowskiej w Katowicach. Od 1943 miała zakaz pobytu w Katowicach; wróciła do Barda Śląskiego, gdzie była przedszkolanką, a w l. 1945–1946 wikarią generalną Zgromadzenia (po wojnie zorganizowała 5 placówek zakonnych). Ostanie lata spędzała na modlitwie. Przez głowy Kościoła w Polsce nazywana filarem Zgromadzenia po wojnie.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lubin 2014.

GAUDEAMUS, katolicki związek akademicki, zał. 1991 na ►Uniwersytecie Śląskim jako katolicka organizacja dla wszystkich uczelni w Katowicach; dwa razy zawieszał działalność; odrodził się w 2000; w 2008 na ►Uniwersytecie Ekonomicznym w ►Domu Studenta „Zawodzie”; skupia studentów i pracowników uczelni; prowadzi pracę i działalność, której celem jest konsolidacja katolickiego środowiska akademickiego Zrzesza młodzież akademicką, pragnącą realizować w życiu publicznym wartości i zasady zawarte w społecznej nauce Kościoła katolickiego. Związek organizuje akcje charytatywne (m.in. pomoc dla misji w Zambii), współpracuje z ►Civitas Christiania (konkursy biblijne), organizuje warsztaty psychologiczne, muzyczne z samorządem studenckim, współdziała z ośrodkami Akademickiego Duszpasterstwa; współtworzy Konfederację Stowarzyszeń Katolickiej Młodzieży Akademickiej, należy do Śląskiej Rady Młodzieży. Zrzesza kilkudziesięciu członków; organizuje warsztaty, wykłady, sympozja, spotkania dyskusyjne; rozwija wśród młodzieży umiejętność zdrowego i moralnego kroczenia przez życie (np. organizacja konferencji poświęconej posłudze egzorcystów w archidiecezji katowickiej). Opiekunem duchowym jest ks. dr Grzegorz Polok. Prezesi: Katarzyna Cholewa, Magdalena Zabrzeska, Wojciech Wierzbicki, Michał Zych, Marcin Kuś, Natalia Mickiewicz, Tomasz Kabała, Marta Janusz.
Katolickie ruchy, stowarzyszenie i wspólnoty modlitewne w archidiecezji katowickiej. Informator. [red. P. Kurzela]. Katowice 2010.

GENERAŁ JÓZEF BEM (pierwotnie Norma), szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1907–1912 do głębokości 212,50 m; od 1910 szyb wentylacyjny i materiałowy; tarcza szybowa w kształcie koła z obudową murowaną; ok. 1914 wydobycie piasku posadzkowego; połączenie koleją piaskową z szybem ►Ludwik.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; P.Nadolski, K. Soida, D. Keller, E. Wieczorek , Węzeł kolejowy Katowice 1846–2017, Katowice 2017.

GIMNAZJUM nr 5 im. PAWŁA STELLERA zob. ►Szkoła Powszechna nr XIV.

GOŁBA Kazimierz (28 I 1894, Rzeszów – 27 IV 1952, Katowice), nauczyciel, pisarz. Był absolwentem Gimnazjum św. Jacka w Krakowie i Wydziału Historii UJ w Krakowie; w 1927 otrzymał stopień doktora. W czasie studiów nawiązał współpracę z czasopismami literackimi w Krakowie. Po studiach uczył w Gimnazjum Komunalnym w Roździeniu, Gimnazjum Państwowym w Katowicach, pod koniec 1. 30. XX w. również w ►Szkole Powszechnej nr 15 im. Władysława Jagiełły w Zawodziu. Krytyczną oceną rzeczywistości, jaką zawierały jego dzieła literackie, wzbudził niechęć władz szkolnych. Po wybuchu II wojny światowej osadzony w więzieniu Montelupich w Krakowie (torturowany, trwale okaleczony). Po zwolnieniu z więzienia zamieszkał w Sosnowcu, organizując tajne nauczanie. Po wojnie kontynuował działalność literacką. Swoje utwory publikował w „Odrze”, „Ogniwach”, „Gościu Niedzielnym” i „Niedzieli”. Autor m.in. powieści Wieża spadochronowa, harcerze śląscy we wrześniu 1939 roku oraz utworu scenicznego Legenda o św. Jacku.

GOROL Marta, s. Celina od Najświętszego Sakramentu (18 VII 1905, Mikołów – 13 II 1982, Katowice), jadwiżanka; przełożona prowincjonalna Katowickiej Prowincji Zgromadzenia Sióstr Świętej Jadwigi (zob. ►Jadwiżanki). W postulacie pobierała naukę w Seminarium Nauczycielskim w Mysłowicach; od 1929 w nowicjacie; od 1930 nauczycielka w prywatnej szkole przy ►Sierocińcu Zakładu ks. Leopolda Markiefki. W 1931 złożyła pierwszą profesję, a w 1936 wieczystą. Do 1938 pracowała w szkole, była wszechstronną nauczycielką, brała udział w kursach pedagogicznych (programowo-ustrojowych, rolniczo-ogrodniczych, wychowania fizycznego, wakacyjnych, komendantów i ich zastępców dla obrony przeciwlotniczej) Instytutu Pedagogicznego w Katowicach oraz katechetyczno-metodycznych przy kurii diecezjalnej w Katowicach. W l. 1938–1941 i 1945–1963 sprawowała funkcję mistrzyni nowicjatu; w l. 1941–1945 służyła jako siostra parafialna w parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach. Od 1966 wikaria prowincjonalna i pierwsza asystentka oraz prowincjałka; radna prowincjonalna do 1982. Zajmowała się historią zakonu, prowadziła wykłady, ale też pisała publikacje poświęcone historii prowincji św. Jadwigi, żeńskim zgromadzeniom zakonnym i założycielowi ks. Robertowi Spiske. W piśmie i słowie propagowała kult maryjny; inicjatorka powstania ►„Naszej Więzi”.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lublin 2014.

GÓRNIK 1920 KATOWICE, wielosekcyjny polski klub sportowy. Nawiązywał do plebiscytowych tradycji sportowych KS „Gwiazda”. Reaktywowany 20 II 1945 jako jeden z pierwszych klubów w Katowicach pod nazwą Towarzystwo Sportowe „1920” Bogucice. Przyjął mecenat Związku Robotniczych Klubów Sportowych Województwa Śląsko-Dąbrowskiego. Występował jako RKS „20” Bogucice; od X 1945 do V 1948 pod nazwą KS „Kopalnia Katowice”. Związał się z przemysłem wydobywczym, od 1948 tworząc wielosekcyjny KS „Górnik”. W l. 1950–1956 działał jako ►Koło Sportowe Górnik nr 4 przy ►kopalni „Katowice”. Przekształcił się w największą jednostkę górniczego sportu w Katowicach z bazą sportową rozrzuconą po całym mieście; dysponował m.in. basenem „Rybka”, Sztucznym Torem Łyżwiarskim, kortami tenisowymi przy ul. Bankowej (1950), ►Torkatem. W l. 1957–1964 połączył się z innymi klubami górniczymi południowej części Katowic i utworzył GKS Katowice. Prowadził sekcje: bokserską, gimnastyki, hokeja na lodzie, koszykówki męskiej (1950), lekkoatletyki, piłki nożnej, pływania, siatkówki (1950), szermierki, tenisa. Reaktywowany w l. 1991–1994 jako klub hokeja na lodzie. Drużyny klubowe uczestniczyły w rozgrywkach I ligi: hokej na lodzie (1955–1964), siatkówka (1957–1964), tenis (1956, 1960–1961). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal IO (1956); 4 (0–1–3) medale ME (1954–1959) w szermierce; 42 (21–12–7) medale MP (1950–1964), w tym 3 (1–1–1) medale (1950, 1955–1956) w boksie, 8 (3–4–1) medali w hokeju na lodzie (1955–1963), 2 (1–0–1) medale w lekkoatletyce, 4 (2–2–0) medale w pływaniu (1960–1963), 5 (0–2–3) medali w siatkówce mężczyzn (1960–1964), 24 (14–4–6) medale w szermierce (1950–1963), 4 (1–1–2) medale w tenisie (1951–1957). Wybitni sportowcy: Anna Adamczyk, Wanda Fukałowa, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Sylwia Julito, Henryk Grabowski, Krystian Langer, Roman Niestrój, Zygmunt Pawlas, Elżbieta Pawlasowa, Tadeusz Siwek. Działacze: Rudolf Fastriok, Tadeusz Fukała, Zbigniew Grajkowski, Wacław Walnik, Zygmunt Żurawski.
Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” 2011; „Dziennik Zachodni-Wieczór” 1950, nr 82.

Osiągnięcia sportowe Górnik 1920 Katowice

MP w boksie

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1950 Maksymilian Grzywocz kogucia 1
1955 Jan Brychlik kogucia 3
1956 Jan Brychlik piórkowa 2
P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.
 
MP w hokeju na lodzie
RokImię, nazwiskoMiejsce
1955 Alfred Gansiniec, Wiktor Gburek, Kazimierz Jędrol, Stanisław Jończyk, Józef Klys, Roman Pęczek, Hilary Skarżyński, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Antoni Wróbel, Alfred Wróbel, Janusz Zawadzki 3
1956 Karol Burek, Alfred Gansiniec, Marian Gburek, Wiktor Gburek, Józef Klys, Jerzy Ogórczyk, Roman Pęczek, Hilary Skarżyński, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Jerzy Trójca, Alfred Wróbel, Antoni Wróbel, Janusz Zawadzki 2
1957 Bobrowski, Karol Burek, Alfred Gansiniec, Józef Kompała, Kazimierz Małysiak, Jerzy Ogórczyk, Marian Pawełczyk, Perkal, Roman Pęczek, Henryk Reguła, Rypyść, Hilary Skarżyński, Augustyn Skórski, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Sylwester Wilczek, Alfred Wróbel, Antoni Wróbel 2
1958 Karol Burek, Stanisław Jończyk, Kazimierz Małysiak, Jerzy Ogórczyk, Marian Pawełczyk, Roman Penczek, Henryk Ryguła, Janusz Świerc, Józef Kompała, Hilary Skarzyński, Jerzy Trójca, Augustyn Skórski, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 1
1959 Karol Burek, Edward Hermann, Stanisław Jończyk, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Jerzy Ogórczyk, Henryk Ryguła, Hilary Skarzyński, Paweł Śpiewok, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 2
1960 Karol Burek, Andrzej Fonfara, Marian Gburek, Edward Hermann, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Jerzy Ogórczyk, Henryk Ryguła, Paweł Śpiewok, Józef Wacław, Janusz Świerc, Jerzy Trójca, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 1
1961 Stefan Dziadkiewicz, Andrzej Fonfara, Stanisław Gawliczek, Witold Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Hubert Sitko, Szlapa, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 2
1962 Jerzy Duras, Stefan Dziadkiewicz, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Stanisław Gawliczek, Witold Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Hubert Sitko, Szlapa, Paweł Śpiewok, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 1
1963 Jerzy Duras, Stefan Dziadkiewicz, Ryszard Filar, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Waldemar Gabriel, Witold Gawliczek, Stanisław Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Mikołaj Kretek, Kazimierz Małysiak, Eugeniusz Michalik, Alfred Milota, Tadeusz Przewoźnik, Hubert Sitko, Józef Wacław, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 3
1994 Mirosław Bartnicki, Tomasz Demkowicz, Jarosław Dziuba, Adam Fonfara, Paweł Gołda, Tomasz Jóźwik, Jacek Kuc, Olgierd Langner, Czesław Niedziwedź, Mieczysław Niekurzak, Jarosław Nocuń, Marek Nowak, Wojciech Olszewski, Tomasz Szczepański, Janusz Strzępek, Marek Szamański, Józef Szuba, Wojciech Tkacz, Marek Trybuś, Walery Usolcew, Walery Vaulin, Rufin Włodarczyk, Bogdan Wojtas, Mariusz Wójtowicz, Jacek Zając, Paweł Zych 3
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

 

MP w lekkoatletyce

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1955 Henryk Grabowski skok w dal 1
1959 Ernest Stokłosa bieg na 800 m 3
H. Kurzyński: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1920–2007: konkurencje męskie. Szczecin 2008.

 

MP w pływaniu

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1956 Helena Kuciel 200 m styl motylkowy 2
1956 Helena Kuciel 4 x 100 m styl zmienny 2
1960 Krystian Langer 1500 m styl dowolny 1
1961 Krystian Langer 800 m styl dowolny 2
1962 Krystian Langer 400 m styl dowolny 1
A.W. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012: historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa–Zamość 2012.

 

MP w siatkówce

RokImię, nazwiskoMiejsce
1959 Jerzy Białek, Kazimierz Feliszewski, Roman Galusek, Aleksander Gamza, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Jan Matyja, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorgo 3
1960 Roman Galusek, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Jan Kuśka, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorgo 2
1961 Roman Galusek, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorge 2
1963 Stanisław Binkiewicz, Janusz Ciapała, Aleksander Gamza, Franciszek Kempa, Jerzy Kołodziejczyk, Edward Nitka, Tadeusz Siwek, Adolf Skowron, Piotr Sorge 3
1964 Józef Białek, Stanisław Binkiewicz, Janusz Ciapała, Edmund Ćwikliński, Aleksander Gamza, Franciszek Kempa, Jerzy Kołodziejczyk, Antoni Mocarski, Edward Nitka, Tadeusz Siwek, Piotr Sorge 3
K. Mecner: Mistrzostwa Polski w siatkówce 1929–2010: 10 lat Plus Ligi. Warszawa 2011.

 

Medale zdobyte przez zawodnika KS Górnik 1920 Katowice w reprezentacji Polski na imprezach międzynarodowych w szermierce

RokRanga zawodówImię, nazwiskoKonkurencjaMedal
1953 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1954 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo srebrny
1956 IO Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1957 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1958 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy

 

MP w szermierce

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1954 Mieczysław Czypionka szpada 1
1955 Anna Adamczyk floret 1
1956 Kazimierz Reychman floret 1
1957 Sylwia Julito floret 1
1957 Anna Adamczyk, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Urszula Koch, Elżbieta Mnich-Pawlas floret drużynowy kobiet 1
1958 Sylwia Julito floret 1
1958 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas floret drużynowy kobiet 1
1959 Sylwia Julito floret 1
1959 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Sylwia Julito, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1960 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1961 Anna Adamczyk, Antonina Gburska, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1962 Sylwia Julito floret 1
1962 Anna Adamczyk, Halina Balon, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1963 Anna Adamczyk, Halina Balon, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1954 Kazimierz Reychman szpada 2
1955 Urszula Koch floret 2
1957 Arkadiusz Białecki, Percival Borucki, Mieczysław Czypionka, Czesław Pawlas, Henryk Zimoch szpada drużynowa mężczyzn 2
1960 Arkadiusz Białecki, Marian Lachowski, Czesław Pawlas, Kazimierz Reychmann, Wojciech Rydz, Henryk Zimoch szpada drużynowa mężczyzn 2
1955 Julito Sylwia floret 3
1955 Kazimierz Reychman floret 3
1955 Zygmunt Pawlas szabla 3
1956 Henryk Zimoch szpada 3
1958 Arkadiusz Białecki, Percival Borucki, Mieczysław Czypionka, Czesław Pawlas, Henryk Zimoch, szpada drużynowa mężczyzn 3
1959 Marian Lachowski, Marian Pawlas, Kazimierz Reychman, Wojciech Rydz floret drużynowy mężczyzn 3
H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002.

 

MP w tenisie

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1951 Roman Niestrój, Romuald Kowalczewski („Stal” Radom, AZS Kraków?) debel 1
1952 Roman Niestrój singel 2
1952   zespołowo 3
1953 Roman Niestrój singel 2
1954 Roman Niestrój, Alfred Buchalik („Stal” Gliwice) debel  
1957 Zenneg, Zimorkówna, Zofiński drużynowo 3

Czterdzieści lat Polskiego Związku Tenisowego. Warszawa 1960.

GRUPA 6 FIGUR ŚWIĘTYCH w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; zespół tworzą kamienne figury świętych (Piotra Apostoła, Barbary, Matki Boskiej, Józefa z małym Jezusem, Szczepana Męczennika, Pawła Apostoła) ustawione na postumentach (z wyjątkiem NMP), wbudowanych w ogrodzenie kościoła (element kompozycji wejścia od strony ►ul. L. Markiefki); ułożonych w formie litery L.

GRUSZKA zob. szyb ►Gwarek.

GRUSZKA Alojzy (22 X 1891, Zawodzie – 12 XII 1946, Jastrzębie Zdrój), celnik, od III 1919 członek POW; brał udział w ►powstaniach śląskich – w I powstaniu dowódca kompanii w Zawodziu, w III powstaniu dowódca baonu 3 pułku piechoty im. Dąbrowskiego-Niemczyka, uczestnik bitwy pod św. Anną. W Zawodziu mieszkał przy ul. J. Hallera (ob. ►Bohaterów Monte Cassino). Od 1922 przebywał na placówkach w Moszczenicy-Zebrzydowicach, Suminie i Cieszynie. Po wybuchu II wojny światowej osadzony w obozie pracy w Strzybnicy; w 1942 zbiegł do Radomia. Mąż ►Marii Gruszki.
APK, zesp Związek Bojowników o Wolność i Demokrację Zarząd Okręgowy Katowice, sygn. 608.

GUSTAW (Gustav), szyb ►kopalni „Katowice”, jeden z 4 szybów drążonych w 1823 jako pierwsze powstającej wówczas ►kopalni „Ferdynand”; nazwa od imienia drugiego syna ►Johana, Friedricha Weddinga; w 1823 miał głębokość 16,67 m, w 1830 – 39,72 m, w 2. poł. XIX w. pogłębiony do 54,40 m.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

GWAREK (do 1937 Gruszka), szyb ►kopalni „Katowice”, wydobywczy (także wdechowy), drążony w l. 50. XIX w. 30 m na północ od szybu ►Nothebohm; zgłębiony od 27 m do ok. 100 m w 1869 i 395,75 m w 1895; umożliwiał dostęp do 3–4 poziomu wydobywczego; maszyna wyciągowa miała moc 25 KM; w 1945 nieczynny; w 1948 wykonano przekop okrężny na głębokości 500 m; w 1952 zainstalowano elektryczną maszynę wyciągową; pod koniec XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

GWIAZDY, popularna nazwa OSIEDLA ROZDZIEŃSKIEGO.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic