F

 

FABRYKA CHEMICZNA zob. ►MONTOKWAS.

FERDINAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

Ferdinandgrubbe zob. ►Kopalniana ulica

FERDINAND I A (później Katowice III), pole górnicze o powierzchni 5259 m² nadane przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu 8 X 1891; powstało w wyniku likwidacji ostatnich nienadanych terenów przyległych do granic ►kopalni „Katowice” („Ferdynand”); opierało się o ul. ks. P. Ściegiennego w Dębie.

FERDINAND II (później Katowice IV), pole górnicze na pograniczu Siemianowic, Bogucic i Dąbrówki Małej o powierzchni 14 940 m², nadane 4 XII 1890; graniczyło z polami Caroline i ►Pfarfeld.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FERDYNAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

Ferdynanda zob. ►Kopalniana ulica

FERRUM, huta żelaza, utworzona 1890 w wyniku fuzji ►Jacobhütte i ►Rhein et Co.; od 1909 Ferrum AG; od 1912 w strukturach koncernu Ballestroema; od 1922 Ferrum SA, z kapitałem Huty „Pokój” i akcjami Zielniewskiego; w 1931 zbankrutowała (liczne ►strajki bezrobotnych); od 1931 sanacja zakładu przez władze wojewódzkie i skarb państwa (przejęcie części akcji zakładu), pomoc Banku Gospodarstwa Krajowego; od 1939 okupacyjny zarząd Hansa Wagnera; od 1940 w strukturach Oberhütten (w l. 1939–1945 produkcję przestawiono na potrzeby zmilitaryzowanej gospodarki Rzeszy; ulokowano też 3 obozy pracy dla ludności cywilnej – Polacy, Belgowie, Francuzi, Holendrzy, Jugosłowianie, Rumuni, Węgrzy, Ukraińcy, Włosi); od 1945 działalność pełnomocnika rządu; od 1946 upaństwowiona; w l. 1947–1949 Hajduckie Zakłady Hutnicze; do 1952 w Centralnym Zjednoczeniu Przemysłu Hutniczego, potem w Centralnym Zarządzie Przemysłu Maszyn Hutniczych i Zjednoczeniu Hutnictwa Żelaza i Stali w Polsce; od 1958 w Ministerstwie Hutnictwa; po 1989 zakład samodzielny – Huta Ferrum SA. L. 90. XX w. to przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną skarbu państwa w Wspólnocie Przedsiębiorstw Hutnictwa Żelaza i Stali (1995) i wdrażanie programu restrukturyzacji, którego celem była modernizacja technologii wytwarzania. Efektem tych zmian stały się wyroby spełniające wymagania światowych norm oraz uzyskanie certyfikatu zintegrowanego systemu zarządzania jakością i środowiskiem. W 1996 roku Komisja Papierów Wartościowych dopuściła akcje spółki do obrotu publicznego Jest to jedyna polska firma z przemysłu hutniczego notowana na Giełdzie. Od 2004 zaczęto odnotowywać zyski. W XII 2004 roku dokonano zmiany nazwy zakładu z Huty Ferrum SA na FERRUM SA. Spółka produkuje rury stalowe.
Od 1893 huta miała strukturę wydziałową – kuźnia, śrubiarnia odlewnia stali modelarnia; od 1900 specjalizowała się w produkcji rur (zwłaszcza dla hydroelektrowni), produkowała też odlewy stalowe, osie do wozów ciężarowych, nity, przybory kolejowe, rury spawane gazem wodnym, cysterny kolejowe. Na przełomie lat 60. i 70. przeprowadzono modernizację, w ramach której unowocześniono ciąg produkcji rur w technologii wzdłużnie spawanej; zaczęto się specjalizować w produkcji rur spawanych, naczyń ciśnieniowych oraz różnego rodzaju konstrukcji spawanych. Importerami wyrobów huty były takie kraje, jak: Niemcy, Austria, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Holandia, Wielka Brytania, Norwegia, ZSRR, Bułgaria, Rumunia, Islandia, kolonie brytyjskie, Indie, Japonia, Chiny, Południowa Afryka, USA, Meksyk, Kolumbia, Kostaryka, Chile, Brazylia.
Huta sprawowała mecenat nad: orkiestrą zakładową, ►Chórem Męskim, ►KS „Słowian” Katowice; Oddziałem ►Ligi Morskiej i Kolonialnej, ►zespołem pieśni i tańca, ►orkiestrą dętą; na jej terenie funkcjonowały: ►Robotnicza Kasa Zakładowa, a od 1950 ►Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (od 1950); ponadto prowadziła: ►przedszkole zakładowe (od 1946), dom wczasowy ►Elżbietanka (od 1972), ambulatorium (od 1945) i przychodnię zakładową (od 1973). Po 1945 działały: Liga Kobiet, Klub Techniki i Racjonalizacji, ►organizacje polityczne: Polska Partia Robotnicza, Polska Partia Socjalistyczna, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, Związek Młodzieży Polskiej, Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, związki zawodowe, m.in. Związek Zawodowy Hutników, komórki NSZZ ►„Solidarność” (►Kazimierz Świtoń). Wydawano gazetki zakładowe: „Błyskawica”, „Ferrumowiec”.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer. Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; G. Grzegorek, A. Frużyński , P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017; K. Szaraniec, L. Szaraniec: Katowice. Przewodnik. Katowice 1981.

FLORIANA (Florianstraße) ULICA, w pd.-zach. cz. Zawodzia; dł. ok. 200 m; zabudowywana od 1. dekady XX w. na terenach należących do: ►Katowickiej Spółki Akcyjnej, Fabryki Chemicznej (zob. ►Montokwas), kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice); od początku mocno zindustrializowana: zakład produkcji dla ►Górnictwa i Hutnictwa E. Dilla; ►tartak braci Goldstein, ►tartak Brochmanna (na jego miejscu Fabryka Cukierków ►Florida), ►Lisieckiego i Rosińskiego Spółka, ►Fabryka Wyrobów Blaszanych Risterny i Spółka, ►Komdrobit, ►Smoschewer i S-ka; w okresie okupacji hitlerowskiej: ►Kalesee. Fabryka Kas Pancernych, ►Warsztaty Elektrotechniczne, Gonsiorowski, Fabryka Kolejek Polowych i Wąskotorowych Helmut Peemöller; po 1945 powstały zabudowania Centrali Odpadów Materiałowych, Wędzarnia i Fabryka Konserw Rybnych; w l. 60.–70. XX w. Przetwórnia Owocowo-Warzywna (ob. SOLDAR 12); w l. 80. siedziba ►NSZZ Solidarność Regionu Śląskiego. Najbardziej znanym mieszkańcem był Józef Koniarek – działacz katolicki [ok. 1946].
AUM, zesp. 1, sygn. 383-391; APK, zesp. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Bogucice-Zawodzie, sygn. 64; Spis mieszkańców, alfabetyczny spis branż, alfabetyczny spis zakładów i przedsiębiorstw przemysłowo-handlowych. Katowice 1936.

FLORIDA, Fabryka Wyrobów Cukierniczych (w 1. 1940–1945 Oberschlesische Bonbon-Schokoladen und Puffreis Fabrik). Założona w 1926, zarejestrowana 30 VII 1926 i wpisana do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w Katowicach pod nr A. 2278 Kat. Właścicielami byli Ludwik i Leopold Broda (w 1. 1940–1945 Treuhandler Karl Tschabar z Katowic). Swoje siedziby miała w Katowicach przy ►ul. Warszwskiej 13a i w Bogucicach przy ►ul. L. Markiefki i ►ul. Katowickiej. Zajmowała się wyrobem czekolady, cukierków i cukrów prażonych. W 1926 zatrudniała 13 pracowników. Wznowiła produkcję w 1945; w 1950 decyzją Ministerstwa Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Spożywczego przejęta przez Skarb Państwa.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

FRAUENBUND, organizacja działająca przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, w 1935 skupiała 80 członkiń.

FRIEDRICH, szyb ►kopalni „Katowice”, powstał w 1823; nazwa od imienia Fryderyka Wilhelma, najstarszego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FUNDACJA im. ks. LEOPOLDA MARKIEFKI p.w. MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ, kontynuuje dzieło zakładu powstałego w 1858 z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki. a stworzonego z osobistego majątku proboszcza bogucickiego (posiadłość zagrodnicza) i kwoty 2,5 tys. talarów przeznaczonej na utrzymanie ►Sierocińca i ►Wyższej Szkoły dla Dziewcząt. W kolejnych latach w zakładzie uruchamiano: szkołę elementarną, ochronkę dla małych dzieci, szkołę specjalną (1902–1917), pensjonat dla dziewcząt i inne formy opieki nad dziećmi. Po 1924 jadwiżanki z Bogucic prowadziły zakład wychowawczy dla sierot i zaniedbanych dzieci, trzyklasową szkołę powszechną, przedszkole, kuchnię dla ubogich, poradnię medyczną i poradnię dla matek. Po zakończeniu II wojny światowej otwarto Dom Dziecka im. ks. Leopolda Markiefki (pierwszy sierociniec na terenie Katowic). Uruchomiono też kuchnię ludową i stacje opieki dla uchodźców. W 1949 narzucono zakładowi Komitet Opiekuńczy. W 1955 władze zlikwidowały prywatne przedszkole, siostrom powierzono tylko dzieci upośledzone umysłowo. Obecnie siostry kontynuują misję, prowadząc Specjalny Ośrodek Wychowawczy im. ks. Leopolda Markiefki (placówka opieki całkowitej nad dziećmi) i przedszkole. Ponadto zajmują się katechizacją w szkołach oraz prowadzą dni skupienia dla dziewcząt.
H. Domagała: Fundacja opiekuńczo-wychowawcza imienia ks. Leopolda Markiefki w Katowicach-Bogucicach w latach 1858-1990. Katowice 2011.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic