E

 

EISENACH, pole górnicze o powierzchni 323 031,2 m², rezerwowe, utworzone wyrokiem sądu Apelacyjnego w Raciborzu (15 III 1859); właściciele: ►Agathe Bergwerkschaft Gmbh, od 1896 ►Kattowitzer AG (Kattowitzer AG für Bergbau und Eisenhuttenbetrieb); od 1920 włączone do ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ELEWATOR, Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”, założone w 1. 1867–1871 przez braci Maurycego i Roberta Ollendorfów. Często zmieniały właścicieli, początkowo również szyldy, pod którymi odbywała się produkcja armatury przemysłowej. Fabryka Kotłów Parowych, jeden z protoplastów dzisiejszego „Elewatora" z siedzibą w Katowicach, ok. 1880 przeszła w ręce sosnowieckiej rodziny Schoenów; w 1889 w spółce Piotr Kania – Karol Kunze, od 1900 z udziałem Feliksa Schustera; w 1918 zakupiona przez Teodora Holza, właściciela Fabryki Maszyn „Elewator" z siedzibą przy ul. Kamiennej w Katowicach, który w 1923 dokonał fuzji zakładów w Katowicach i Zawodziu; odtąd nazwa „Elewator” obejmowała oba zakłady. Dyrekcja mieściła się przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) 31. W 1926 zatrudniała 179 robotników. Na przełomie 1. 20.–30. XX w. ogłosiła bankructwo (niewypłacalność dłużników); hale produkcyjne zostały przejęte przez magistrat katowicki. Od 1933 właścicielami SA „Elewator” byli Teodor junior i Aleksander Holz. W 1939 procowało w niej 230 osób. W okresie okupacji hitlerowskiej jeden z oddziałów „Elewatora” uruchomiono w hucie „Marta" w Katowicach, przestawiając jego produkcję na potrzeby wojenne. Po wyzwoleniu Katowic zakład został otwarty l II 1945, podlegał Zjednoczeniu Przemysłu Maszynowego w Gliwicach. Od 1947 funkcjonowała przyzakładowa szkoła zawodowa przy ul. Powstańców w Katowicach. W 1. 1954–1957 zakład był połączony z ZUT „Zgoda” w Świętochłowicach. W II 1957 uzyskał pełną samodzielność i nazwę Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”. W 1970 posiadał stalownię oraz warsztaty: konstrukcyjny, obróbki mechanicznej, remontowy i narzędziownię. Z.U.T „Elewator” produkowały różnorodny asortyment: schody ruchome, urządzenia transportu ciągłego dla przemysłów: chemicznego, cementowego, miedzianego, siarkowego, dla cukrowni oraz elektrowni i elektrociepłowni w kraju i za granicą. Od l I 1993 zakład został sprywatyzowany. Jego prawnym następcą został „Elewator” Spółka z o.o. – Spółka Pracownicza, która na zasadzie leasingu przejęła maszyny, urządzenia, budynki i tereny po zlikwidowanym przedsiębiorstwie. Korzystając z tradycji i kwalifikacji doświadczonej załogi, „Elewator” Spółka z o.o. kontynuował poprzednią produkcję, rozszerzając i unowocześniając asortyment urządzeń przede wszystkim dla energetyki krajowej i zagranicznej. W 1998 nastąpiło przeniesienie własności majątku Skarbu Państwa na rzecz „Elewator” Sp. z o.o., a w 2003 jednostka ta uzyskała Certyfikat ISO 9001. Od 2015 nie istnieje (zburzony).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

EPITAFIA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, tablice pamiątkowe, umieszczone w przedsionku i na chórze, poświęcone m.in.: ►ks. Franciszkowi Ścigale, ►ks. Ludwikowi Skowronkowi, ►ks. Alfonsowi Tomaszewskiemu, ►Karolowi Hoppemu oraz Tablica ku czci poległych.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic