D

 

DĄBRÓWKA MAŁA, wieś w granicach dawnej ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, początkowo utożsamiana z Jakubowicami, Cellary-Dąbrówką, Milejowicami. Była terenem spornym między proboszczami z Czeladzi i Bogucic; z powodu bliższej odległości ludność uczęszczała do ►kościoła św. Szczepana i św. Doroty w Bogucicach; od 1712 jej przynależność do Bogucic jest potwierdzona. W 1911 ks. Wawrzyniec Pucher wybudował w Dąbrówce Małej kościół parafialny p.w. św. Antoniego Padewskiego.
L. Musioł: Bogucice gmina i parafia. Monografia historyczna. Katowice 1953 – rękopis.

DEMEL Kazimierz (9 III 1889, Zawodzie – 29 IX 1978, Gdynia), naukowiec biolog; jeden z pionierów badań biologicznych morza w Polsce; współorganizator placówek naukowych: Stacji Hydrobiologicznej, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego nad jeziorem Wigry, Morskiego Laboratorium Rybackiego na Helu i w Gdyni; w 1. 1945–1960 kierownik działu hydrografii Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; w 1. 1952–1960 prof. Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie; ekspert Komitetu Bałtyckiego i Atlantyckiego Rady Międzynarodowej Badań Morza w Kopenhadze. W okresie III ►powstania śląskiego był adiutantem Macieja Mielżyńskiego. Napisał ponad 150 prac naukowych, podręczników, książek popularnonaukowych, m.in.: Biologia morza (1927), Zwierzę i jego środowisko (1947), Życie morza (1947), Morza i oceany (1969).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DESAGA Oskar (1885, Lwów – po 1939), nauczyciel. Początkowo pracował w szkołach w Rzeszowie i w Bochni, a od 1926 w Bogucicach. Pełnił funkcje zastępcy naczelnika obwodowego w Bogucicach; kierownika ►Szkoły Podstawowej nr 13 w Bogucicach, w l. 1929–1932 kierownika Szkoły Dokształcającej w Bogucicach; propagował poezję Kazimierza Przerwy-Tetmajera; wykazywał tolerancję wobec gwary śląskiej. Był działaczem ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i ►Związku Abstynentów, współzałożycielem ►Komitetu Niesienia Pomocy Biednemu Dziecku. Mieszkał przy ►ul. Katowickiej.
APK, zesp Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych, sygn. 2365; J. Prażmowski: Szkolnictwo województwa śląskiego. Katowice 1937; „Górnoślązak” 1928, nr 100; „Gość Niedzielny” 1930, nr 15, Srebrna księga „Sokoła” bogucickiego 1911–1936. Katowice 1936; http://www.bogucice.katowice.opoka.

DĘBSKA STRUGA, potok odgraniczający Bogucice i Dąb. Wymieniany w dokumentach z 1698. Płynął przez ►Koszutkę.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna, 1953, mps w MHK.

DŁUGIEWICZ Bolesław (15 V 1878 Sulmierzyce – 13 V 1936, Bogucice), działacz narodowy; pierwszy polski drogerzysta w ►Zawodziu, członek: ►Towarzystwa Śpiewaczego w Zawodziu, ►Chóru im. A. Mickiewicza w Zawodziu, Związku Przemysłowców Polskich, ►Towarzystwa Czytelni Ludowych. Po udziale w I ►powstaniu śląskim represjonowany; w III ►powstaniu śląskim był łącznikiem między dowództwem powstańczym w Zawodziu i Bogucicach a oficerami francuskimi z Komisji Międzysojuszniczej i Rządzącej w Katowicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DOBKIEWICZOWA-JACKIEWICZ Kornelia (1 IX 1912, St. Petersburg – 5 VII 1990, Katowice), nauczycielka, pisarka; od 1945 mieszkanka ►Koszutki, pracowała w bibliotece szkolnej ►IX LO na Koszutce; autorka baśni, powieści dla młodzieży i historycznych; członek Związku Literatów Polskich, Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Pochowana na cmentarzu parafialnym w Bogucicach. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, wyróżniona Nagrodą Ministra Kultury za całokształt pracy literackiej dla dzieci i młodzieży. Utwory: Dolina śpiewających ptaków, Drogocenne wiano, Dukaty kupca Amadeja i inne baśnie, Haftowane trzewiczki, Karlikowy ganek. Legendy i podania o polskim srebrze, Miedziana lampa. Baśnie i opowieści o śląskim Skarbniku, Największy skarb. Powieść z czasów Mieszka I, O Marku Prawym z Jemielnicy, O Zofijce sierocie, Ofka z Kamiennej Góry, Pierścień księżniczki Gertrudy, Róże w błękitnym polu. Podania i opowieści o zamkach Dolnego Śląska, Rycerze kamiennego niedźwiedzia, Saga o białym krysztale. Baśnie i opowieści o małopolskiej soli, Srebrny pas. Opowieść o staropolskim srebrze, Szata z purpury, Szkarłatny rycerz. Podania i opowieści o zamkach śląskich, Sztolnia w Sowich Górach. Baśnie i opowieści z Ziemi Opolskiej, Beskidów i Dolnego Śląska, Ślężańska legenda, W grodach Słowian śląskich, Wężowa królewna. Baśnie i opowieści ze Śląska, Zamek nad Czarnym Jeziorem, Złote jarzmo, Zuzanka.
L.M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni 1939–1991. Leksykon. Warszawa 1995.

DREIORDENHEILIGE FRANZISKUS zob. ►Trzeci Zakon św. Franciszka.

DROGA DO NIEBA, modlitewnik autorstwa ►ks. Ludwika Skowronka w języku polskim (w języku niemieckim: Weg zu Himmel). Pierwsze wydanie ukazało się 25 VIII 1902 (11 tys. egz.) nakładem Drukarni Meyera w Raciborzu (w sprzedaży od 25 I 1903). Szerzył kult Matki Bożej. Książeczka zawierała modlitwy, pieśni i pouczenia. Stanowiła pamiątkę przywożoną do domu z boguckiego odpustu. Na jej tytułowej stronie widniał ►obraz Matki Boskiej Boguckiej. Do 1933 obowiązywał w Administracji Apostolskiej Górnego Śląska. Ostatnie przedwojenne wydanie ukazało się w rejencji opolskiej w1936; w diecezji opolskiej zmodernizowany – aktualny do dziś. Droga do nieba stała się inspiracją do opracowania modlitewników dla dzieci, drogi krzyżowej oraz pieśni i modlitw na Boże Narodzenie.
K. Worbs: Droga do nieba ks. Ludwika Skowronka – modlitewnik powstały w Bogucicach. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

DUSZPASTERSTWO AKADEMICKIE przy ►kościele Opatrzności Bożej i ►Uniwersytecie Ekonomicznym w ►Zawodziu, kontynuuje działalność zainicjowaną przez ►ks. Józefa Bańkę w 1945 w kościele p.w. Andrzeja Boboli przy ul. Warszawskiej w Katowicach, w 1947 przeniesioną na Zawodzie, gdzie istniała pierwsza wyższa uczelnia w Katowicach. Reaktywowane w 2000 z inicjatywy bp. Damiana Zimonia; z siedzibą w salce na I piętrze ►Domu Katechetycznego, od 2003 ►Caritas Academica. W 2006 urządzono w suterynie kościoła Opatrzności Bożej kryptę (kaplicę) dla duszpasterstwa akademickiego, gdzie odbywają się msze. Celem jest upowszechnienie idei Krucjaty Wyzwolenia Człowieka; osiągnięcia: nagranie i umieszczenie na youtube.pl Chwalą Tobie Panie oraz Tobie Panie Zaufałem. Opiekun: ks. dr Grzegorz Polok. Ośrodki duszpasterstwa akademickiego istnieją też przy ►parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce i ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

DZIEŁO DZIECIĘCTWA PANA JEZUSA, stowarzyszenie misyjne dzieci. Przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach założone w 1902; w I dekadzie XX w. skupiało 300 członków, w 1935 – 347, w 1939 – 481, w 1949 – 100; zakończyło działalność w 1949. Przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu założone w 1930; w 1933 należało do niego 258 dzieci; jego niemieckim odpowiednikiem w Zawodziu było Kindheit Jesu Verein (powstałe w 1930, w 1931 skupiające 258, a w 1935 – 30 członków).
D. Bednarski: Bractwa pobożne, stowarzyszenia i ruchy kościelne w diecezji katowickiej (1945–1989). Katowice 2011; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011; J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasywspółczesne. W: Parafia bogucicka...; APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

DZWONY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; w kościele zawieszono 4 dzwony. Dzwon św. Jan (datowany na XV/XVI w.) pochodził z pierwszego bogucickiego kościoła parafialnego i znajduje się w kościele do dziś (najstarszy zachowany zabytek sakralny na terenie obecnych Katowic). 3 dzwony zamówiono specjalnie dla tej świątyni – Michael i Raphael zostały odlane w ludwisarni w Apoldzie w 1890, a Gabriel powstał w 1892 w Gnadenfeld (ob. Pawłowiczki); w 1917 dzwony te zarekwirowało niemieckie wojsko na swoje potrzeby. W 1919 zawieszono 3 nowe brązowe dzwony (1600 kg – ton „es”, 950 kg – ton „ges”, 675 kg – ton „as”) odlane przez firmę F. Otto z Hemelingen; w 1942 padły ofiarą grabieży dokonanej przez wojsko niemieckie. W 1958 w hucie Małapanew w Ozimku odlano 3 dzwony, które wiszą do dzisiaj: St. Michael (1278 kg – ton „fis”), St. Gabriel (900 kg – ton „a”) i St. Stephanus (608 kg – ton „h”).
AKAD, Akta lokalne, sygn. 106; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic