C

 

CARL, szyb ►kopalni „Katowice”, powstał w 1823; nazwa od imienia Carla Ferdynanda, najmłodszego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

CENTRUM SZTUKI FILMOWEJ zob. ►Kosmos

CHOPIN, Towarzystwo Mandolinowe w Bogucicach, zarejestrowane 18 IX 1935 w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach pod nr 421, z siedzibą przy ul. Katowickiej 1 (wcześniej – do 1934 – Towarzystwo Wycieczkowo-Mandolinowe „Jaskółka”). W 1933 zarząd tworzyli: Ernest Kopiec, Stefan Kimel, Stefan Bartkowiak; dyrygent Alojzy Reguła. W źródłach prasowych występuje od 1932 jako uczestnik, a w 1934 jako organizator zawodów o mistrzostwo Śląska zespołów mandolinowych. Działalność zakończyło 1 IX 1939; skreślone z rejestru 27 VIII 1952.
APK, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice, Urząd Spraw Wewnętrznych, sygn. 587 I; „Goniec Śląski” 1934, nr 50; „Polonia” 1933, nr 3004; „Siedem Groszy” 1934, nr 251; „Zespół Mandolinowy” 1932, nr 4.

CHÓR KOŚCIELNY im. BISKUPA EUGENIUSZA DE MAZENOD na ►Koszutce, założony 5 IV 1937 z inicjatywy Stefana Śmigielskiego; debiutował 5 IX 1937 występem na uroczystościach poświęcenia ►klasztoru Ojców Misjonarzy Oblatów NMP i ►kaplicy; zazwyczaj skupiał 40–50 członków; w l. 1949–1950 funkcjonował jako koło miłośników śpiewu kościelnego. Dyrygenci: ►Karol Hoppe, Alojzy Zdebel, Maksymilian Gwiżdż, Maksymilian Wesoły, Franciszek Küster, o. Maksymilian Górnik, Jerzy Danel, Stefan Stokowy, Stanisław Szwed; soliści: Halina Wójcie, Wanda Majrzyk, o. Henryk Tomys; repertuar: msze Tynderea Gruyera, Petera Greisbachera, C. Cardo Boromei, Juliana Gembalskiego, kompozycje: Ludwiga van Beethovena, Stanisława Moniuszki, Wolfganga Amadeusa Mozarta, Giuseppe Verdiego. Występy na uroczystościach kościelnych;
AKAD, zesp. Akta Lokalne sygn.1693; R. Hanke: Silesia Cantat. Dzieje polskiego śpiewactwa kościelnego na Śląsku. Katowice 1996.

CHÓR LUTNIA przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, założony 18 X 2000 z inicjatywy ►ks. Eugeniusza Breitkopfa. Po raz pierwszy wystąpił 7 I 2001; koncertuje też poza parafią, np. w Bujakowie, Chudowie, Kalwarii Zebrzydowskiej, Częstochowie; brał udział w realizacji spektaklu O bł. ks. Emilu Szramku. W 2013 zdobył nagrodę na Festiwalu Pieśni Maryjnej w Piekarach Śląskich Magnificat. W 2011 liczył 26 członków, w 2012 – 25. Dyrygentem chóru jest Henryk Klukowski. Prezesi: Jerzy Wilkus, Krystian Rygol; wiceprezesi: Jan Kucz, Edyta Łukasiewicz; skarbnicy: Elżbieta Kucz, Joanna Kornek.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; www.parafiazawodzie.pl.

CHÓR MĘSKI im. JULIUSZA LIGONIA w Bogucicach, zał. 7 XII 1919; od 22 XII 1919 należał do Związku Śląskich Kół Śpiewaczych; w 1920 zaakceptowany przez proboszcza ►ks. Ludwika Skowronka połączył siły z kościelnym ►Chórem św. Cecylii i z polskim repertuarem pieśni kościelnej uczestniczył w ►procesji Bożego Ciała w Bogucicach. Zebrania odbywały się w lokalu „U Przybyły”; od 1935 działał przy kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”). Miał własny sztandar, ufundowany 18 VI 1922. W 1919 liczył 82 członków, w 1939 – 181, w 1946 – 235. W 1933 przygotował wieczór pieśni z przedstawieniem amatorskim; w l. 1937–1939 – 87 lekcji, 27 występów, a sekcja mieszana wystawiła 2 przedstawienia; do 1939 wielokrotnie uczestniczył w zlotach okręgowych chórów śląskich; z okazji 15-lecia chór wydał Jednodniówkę. W 1945 reaktywowany przy świetlicy ►kopalni „Katowice”; w 1952 skreślony z listy członków Związku Chórów i Orkiestr; w l. 1955–1956 wznowił działalność. Funkcję prezesa pełnili m.in.: Wincenty Pieprzyca. Augustyn Szwarc, ►Jan Hornik, E. Poloczek, ►Konrad Wróbel, J. Jochemczyk, Jan Koźlik, Bernard Otręby, Pukowiec, Zygmunt Wieczorkowski, ►Jan Absalon.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961; „Polak” 1920, nr 97.

CHÓR ŚW. CECYLII przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, założony w 1909; pierwotnie Kółko Śpiewackie; od 1918 Polski Chór Kościelny – mieszany; od 1920 współpraca z chórami polskimi w Bogucicach (przy okazji różnych obchodów religijnych); w 1935 skupiał 140 członków; w 1937 zdobył I nagrodę Polskiego Radia w Katowicach na Zjeździe Chórów w Chorzowie. W 1. 1940–1946 jego miejsce zajął młodzieżowy chór dziewczęcy. Od 1946 wznowił działalność; w 1948 skupiał 50 członków, a w 1966 – 35; ma własny sztandar. Do osiągnięć można zaliczyć: udział w uroczystościach powitalnych papieża Jana Pawła II na Muchowcu oraz organizację rocznego cyklu koncertów z okazji 100-lecia urodzin Karola Hoppego. Dyrygenci: ►Karol Hoppe, ►Roman Dytkowski, (Dittrich) Gerard Pyrtek; prezesi: Kiera, Daniel, Henryk Ostrowski, Władysław Lipaewald-Hibszer, Bernard Lipa, Antoni Sztokfisz, Gerard Pyrtek.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; R. Hanke: Silesia Cantat, Dzieje polskiego śpiewactwa kościelnego na Śląsku. Katowice 1996; „Polak” 1920, nr 97.

CHRISTNACHT SCHACHT zob. szyb ►Boże Narodzenie.

CHRZCIELNICA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wyrzeźbiona w marmurze, z miedzianą misą; figurę Chrzest w Jordanie, umieszczoną na szczycie miedzianego nakrycia misy, wykonał w 1895 J. Szpetkowski z Poznania.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

CHURZNO Wawrzyniec (XVI w. – II 1660), ks. proboszcz parafii p.w. św. Szczepana Męczennika w Bogucicach (1628–1660), altarytsta krakowski, prebendarz mysłowicki (1658–1660); zaprowadził w Bogucicach księgi metrykalne (1628).
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna. Katowice 1953.

CORAX, pole górnicze nadane 7 VI 1855, 1 kopalnia znalazcza + 1200 miar; właściciele: ►Waleska von Tiele Winckler, Heinrich Ruffer z Wrocławia, Wilhelm Edler z Zabrza; kuksy Ruffera wykupił ►Friedrich Wilhelm Grundmann, a następnie ►Hubert Tiele-Winckler; później stały się własnością ►Bergwerksgesselschaft Agathe Gmbh i po jej rozwiązaniu ►Katowickiej Spółki Akcyjnej.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

CYPRYSOWE OSIEDLE, zlokalizowane w północnej części ►osiedla I. Paderewskiego; realizowne od 2012; deweloperem oraz wykonawcą inwestycji jest spółka z o.o. Tarasy Osiedle. Osiedle tworzy zespół 4 budynków 6-kondygnacyjnych (I kondygnacja to podziemny parking i pomieszczenia gospodarcze, a VI – użytkowe poddasze i antresole) – 72 nowoczesne, klimatyczne mieszkania położone blisko terenów parkowo-leśnych.
investmap.pl/watek/katowice-osiedle-quotcyprysowe.


CYRUS, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1838–1844 na południowej granicy pola ►Ferdynand.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

CZERWONE WIERCHY, VI Szczep Harcerski w ►SP nr 14, zał. 1967; działały 3 drużyny, komendant: Andrzej Wrzesień. Szczep prowadził bufet w Technikum dla Pracujących.
Kronika Szkoły Podstawowej nr 14 w Katowicach w zbiorach MHK.

IV (CZWARTE) LICEUM im. GENERAŁA STANISŁAWA MACZKA (w l. 1945–1951 im. Jana Smolenia, w l. 1968–1990 im. Marcelego Nowotki – w I 1975 otrzymało szkolny sztandar oraz zostało odznaczone Złotą Odznaką „Zasłużonemu w rozwoju województwa katowickiego”; w VI 1996 patronem został Stanisław Maczek, szkole uroczyście nadano sztandar symbolizujący związek szkoły z generałem i Dywizją Pancerną; w 1956 VI LO, od 1964 IV LO); mieści się w budynku przy ►ul. Katowickiej 56, wybudowanym w l. 1938–1939 dla szkoły podstawowej (w okresie okupacji hitlerowskiej funkcjonował tam lazaret wojskowy). W 1945 budynek przywrócono na potrzeby edukacji (funkcję kierownika szkoły pełniła Zofia Wilczyńska); w 1953 oddano do użytku szkolną aulę. Po reorganizacji szkolnictwa polskiego w 1948 uruchomiono szkołę ogólnokształcącą stopnia podstawowego i licealnego z 1 klasą 4-letniego LO, do 1961 funkcjonującą razem z ►Szkołą Podstawową nr 62; w 1951 po raz pierwszy odbył się szkole egzamin maturalny, ten rok przyjęto jako rok powstania liceum. Od roku szkolnego 1952/1953 w murach budynku zostawiono liczące osiem oddziałów IV LO. Pierwszymi wychowawcami klas w „czwórce” byli: Olga Kalusowa Olga, Zygmunt Olszówka, Marian Zamarlik, Melania Jaruga, Zofia Neliszer, Izabela Nodzyńska, Bernard Jendrysik, Helena Warchołowa. Od końca 1953 prowadzono egzaminy dojrzałości dla eksternistów; abiturientami IV LO zostało ok. 2100 uczniów; do dnia dzisiejszego szkołę ukończyło ok. 4500 osób. Od X 1968 szkoła dysponuje pracownią matematyczną, a od I 1978 chemiczną, od 1988 postępuje komputeryzacja. W l. 1963–1971 placówka miała status szkoły eksperymentującej – klasy profilowane (matematyczno-fizyczne); w 2012 nastąpiła zmiana statusu na Liceum Uniwersyteckie Uniwersytetu Śląskiego. Dyrektorzy: Mieczysław Stanaszek (1948–1950), Henryka Mitka (1950–1951), Jan Śliwa (1951–1969), Wanda Kniewska-Dyniewska (1969–1987), Michał Sobociński (1987–2009), Katarzyna Ziemiec (od 2009). Do wyróżniających się nauczycieli należeli m.in.: Irena Wojciechowska, ►Narcyza Tarnawska, Andrzej Januszewski i Marian Kędzierski.2 XII 2009 por. Józef Zwierzyński odsłonił popiersie patrona gen. Stanisława Maczka (rzeźba zaprojektowana i wykonana przez Ariannę Sarapatę); 11 VI 2011 – w 60-lecie pierwszej matury – odbył się zjazd absolwentów.
Sukcesy uczniów w konkursach przedmiotowych: Andrzej Lisowski –  laureat ogólnopolskiej olimpiady matematycznej w Warszawie (1957), Karola Markus – nagroda w olimpiadzie chemicznej (1958), Jarosław Pillardy – złoty medalista XVII Światowej Olimpiady Chemicznej w Holandii (1985). Laureatami olimpiad byli: B. Bednarz (chemia), M. Gillner (język angielski), P. Szafraniec (historia), a finalistami m.in.: M. Przybysz (biologia), J. Pękała (matematyka), J. Dubikajtis (matematyka), A. Sklorz (fizyka), J. Sobecki (fizyka), A. Godzik (fizyka), J. Majewski (język angielski), G. Chomicki (historia), M. Kamionka (język rosyjski), P. Haber (wiedza o Polsce i świecie współczesnym), R. Augustyn (fizyka), K. Grzanka (biologia), A. Deryło (biologia), M. Kostur (chemia), K. Hańska (język rosyjski), U. Rogólska (filozofia), A. Gluzińska (filozofia), Sz. Gomułka (biologia), P. Wojnar (biologia), P. Wiechuła (parlamentaryzm polski), B. Skwarski (biologia), G. Najda (język angielski).W okresie stanu wojennego działała konspiracyjna organizacja uczniowska Niezgoda.
Kontakty (i współpraca) uczniów i nauczycieli z zagranicą: z Miszkolcem (Węgry), Halle (dawna NRD), duńskim Vejstrup (1987), Kongenshus Efterskole w Carup. brytyjskim Lancaster (1991), gimnazjum sportowym w Pradze (1994), niemieckim gimnazjum im. Friedricha Schillera w Münster (1990), zespołem szkół ogólnokształcących z włoskiego miasta Poretta Terme k. Bolonii.
Od XI 1952 na terenie szkoły prowadziło działalność koło sportowe; do wyróżniających się wśród uczniów sportowców należeli m.in.: łyżwiarze figurowi: Grażyna Dudek, Anna Garbacz i Andrzej Strzelec, szachista Z. Szczerka, szpadzistki Annę Szczerbińska i Anna Żurek, narciarz zjazdowy Bartłomiej Stolecki, hokeista na lodzie Piotr Szczepański, siatkarka Urszula Jędrys, dżudoka Błażej Klimczok, karateczka Agata Walaszczyk, siatkarz Grzegorz Kosok (gracz Asseco Resovii Rzeszów i reprezentanta kadry B). Od 1998 przy IV LO działa ►Maczek – Uczniowski Klub Sportowy.
M. Fic: Pięćdziesiąt lat od pierwszej matury (1951–2001). Z dziejów dzisiejszego IV Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Stanisława Maczka w Katowicach. Katowice 2001.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic