Leksykon bogucki

 

A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   Ł   M   N   O   Ó   P   R   S   T   U   V   W   Z   Ż

 

LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

 

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic

 

A

absalon-jan

ABSALON Jan (8 II 1891, Zawodzie – 29 VI 1981, Bogucice), hallerczyk; robotnik huty Marta, kopalni „Paulineglück", szopienickich hut cynku; od 1909 działacz ruchu śpiewaczego w Bogucicach (sekretarz ►Towarzystwa Śpiewaczego „Lira”, prezes ►Chóru Męskiego im. Juliusza Ligonia); uczestnik: ►I wojny światowej, II i III ►powstania śląskiego (na terenie Katowic); przewodniczący ►Komitetu Plebiscytowego w Bogucicach; od 1928 w ►Towarzystwie Czytelni Ludowych. Przyczynił się do powstania ►Domu Ludowego w Bogucicach. W okresie okupacji przebywał na robotach przymusowych. Po powrocie w 1945 działał w ruchu śpiewaczym oraz ►Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; S. Wilczek: Jan Absalon. „Poglądy” 1981, nr 7.

ADAM Z MYSŁOWIC, prawdopodobnie Adam Bogutzky (Bogucki), herbu Pilawa, dziedzic dóbr mysłowickich przed 1414–1421; z bratem ►Janem z Mysłowic obdarzyli darowizną (rzeką Roździanką, namiarkiem i łąką) młynarza ►Macieja z Bogucic.
A. Sulik: Historia Myslowic do 1922. Mysłowice 2000; L. Musioł: Materiały do dziejów wielkich Katowic (1299–1789). Katowice 1936; L. Musioł: Załęże. Monografia historyczna dzisiejszej dzielnicy miasta Katowic. Katowice 1969.

ADOLPH, szyb ►kopalni „Katowice” o głębokości 15,58 m; drążony ok. 1823–1833; jeden z 4 najwcześniej drążonych szybów kopalni „Ferdynand” („Katowice”); w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

AGATHE BERGWERKSCHAFT GMBH zob. ►Katowicka Spółka Akcyjna.

AKCJA KATOLICKA, zrzeszenie ludzi świeckich, którzy podjęli się współudziału w misji apostolskiej Kościoła. W Bogucicach zapoczątkowała działalność w 1931, funkcję prezesa pełnił ►Jan Kędzior, w 1938 należały do niej: ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej (zob. ►Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej), ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, ►Katolickie Stowarzyszenie Mężów. W Zawodziu w ►parafii Opatrzności Bożej działała od 1931, funkcje prezesa pełnił ►Artur Matysik, w 1938 należały do niej: ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej (zob. ►Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej), ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, ►Katolickie Stowarzyszenie Mężów.
Akcja Katolicka na Śląsku: powstanie, rozwój, działalność. Katowice 1938.

ALBERT, pole górnicze zlokalizowane po południowej stronie dzisiejszej Alei Górnośląskiej o powierzchni 82 136 m², nadane 12 XI/29XI 1839 Albertowi von Sallawa (jego kuksy odkupiło gwarectwo Kramsty) i ►Franciszkowi Wincklerowi (kuksy przekazał księciu Kraft zu Hohenlohe, ostatecznie ich właścicielem było gwarectwo Oheim); część pola włączono do pola ►Wilhelmsfreude w związku z tworzeniem ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ALEXANDER, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w 1823, nazwa od imienia trzeciego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ALMECO COMPANY, pierwsza na terenie Katowic fabryka perfum, olejków eterycznych i farb do makijażu, utworzona 27 II 1924 na podstawie umowy między wspólnikami Józefem Pisarkiem z ►Zawodzia i Alfredem Wende z Lipska, z siedzibą w Zawodziu przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) 88. Pracowała na licencji A. Wende. Wpisana do rejestru handlowego sądu grodzkiego w Katowicach 24 V 1924 pod nr B.708 (umowa z 27 II 1924 Józef Pissaerek [Pisarek] z Zawodzia i Alfred Wende z Lipska). Kapitał zakładowy wynosił 5 mln marek polskich. Po 1927 popadła w ogromne tarapaty finansowe; jednoosobowa często zmieniała kierowników spółki; jeden z właścicieli (J. Pisarek) próbował zmienić jej nazwę (Wawel) i profil produkcji; ostatecznie zlikwidowana w 1935.
APK, zesp. Rejestr handlowy, sygn. B.708.

ALOJZJANIE, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży p.w. św. Alojzego, organizacja młodzieży męskiej powyżej 17. roku życia. W Bogucicach założone w 1894, w 1895 skupiało 500 członków; wzbudzało aspiracje narodowe młodzieży polskiej; od 25 II 1895 tradycją stały się modlitwy przed ►obrazem Matki Boskiej Boguckiej; w 1897 włączyło się w struktury ►Sodalicji (Kongregacji) Mariańskiej.
J. Górecki: Sanktuarium Bogucickie w tradycji pielgrzymkowej Górnego Śląska. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność...; J. Myszor: Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w latach 1821–1914. Katowice 1991.

ALPY WEŁNOWIECKE (BOGUCKIE), hałdy na granicy Bogucic i Wełnowca; do połowy XIX w. część ►Beneficjum Plebana Parafii św. Szczepana Męczennika; w połowie l. 50. XIX w. wybudowano na ich terenie kolonię ►Johanka; na początku XX w. część hałd nazywano ►Trupie Pole.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

AMBONA w ►Bazylice Mniejszej św. Szczepana w Bogucicach, powstała w 1894 w warsztacie Carla Buhla z Wrocławia, neogotycka, z drewna dębowego, z płaskorzeźbami przedstawiającymi: Kazanie na Górze, sylwety 4 ewangelistów: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, Jezusa siewcę i Chrystusa Nauczyciela oraz napisy w języku łacińskim: „Exiit qui seminat...” („Siewca wyszedł i gdy siał...”). Na baldachimie ambony umieszczono figurę Mojżesza.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

ANTHON, szyb ►kopalni „Katowice” o głębokości 14,12 m; drążony w l. 1833–1844 w pobliżu pokładu głównego; ok. 1844 zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

APTEKA BONIFRATRÓW, szpitalna, założona w 1874 przez Matariusa Berlida; od 1922 apteka powszechna (kier. Karol Proksa, ►Antoni Palarczyk). W l. 1939–1945 główny dystrybutor leków dla miasta Katowice; od 1945 – miejska; w 1951 upaństwowiona – funkcjonowała jako szpitalna, a później punkt apteczny. Po 2009 wznowienie działalności.

ARCHIDIECEZJALNY OŚRODEK ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM, został utworzony w 1994 przy kościele Najświętszego Serca Jezusowego w Murckach; do jego powstania przyczyniły się wcześniejsze działania duszpasterskie i doświadczenia ks. Tadeusza Skrzypczyka; prowadzono tam regularną formację poprzez szkolenia, rekolekcje i różne formy ewangelizacji. Od 2007 Biuro mieści się w ►Ośrodku Formacyjno-Rekolekcyjnym przy parafii św. Szczepana w Bogucicach; zajmuje się koordynacją grup modlitewnych Katolickiej Odnowy w Duchu Świętym Archidiecezji Katowickiej; zasadniczy trzon pracy stanowią: rekolekcje letnie i zimowe, dni jedności dla wszystkich wspólnot rejonu, cykliczne spotkania formacyjne dla animatorów oraz różnego rodzaju rekolekcje dla wszystkich.
http://www.katowice.odnowa.org.

ARCONA (Arkona), pole górnicze na terenie kuźnicy boguckiej, o powierzchni: 1 kopalnia znalazcza + 1200 miar; od wschodu graniczyło z polem ►Schilling; na wniosek z 1 X 1855 nadane 17 VI 1856 Leonardowi Erbeichowi i ►Marii von Winckler-Domes; połączone z polem ►Kleine Franziska (1859–1860), zgłoszone jako Franciska-Glück; eksploatowane od 1856.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ARCONA I (kopalnia „Arcona I”), pole górnicze o powierzchni 176,257 m², nadane 29 XI – 4 XII 1894 ►Franciszkowi Hubertowi von Tiele-Winckler; w 1920 – skonsolidowane z innymi polami – weszło do ►kopalni „Katowice”; obejmowało obszar od ul. Kościuszki i Andrzeja do wschodniej części ul. Kordeckiego, szkoły przy ul. Stawowej, ul. Warszawską i Mielęckiego, wzdłuż torowisk PKP dochodziło do ul. Kościuszki.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ARCONA CONSOLIERT, skonsolidowane pole kopalni o nazwie „Arcona Consoliert” o powierzchni 1916,134 m²; powstało z połączenia pól ►Arcona i ►Kleine Franziska; należało do ►Giesche SA i ►Huberta von Tiele-Wincklera.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ARCONA-OSTFELD, skonsolidowane pole ►kopalni „Katowice” o powierzchni 565 723 m²; w jego składzie znalazły się pola: ►Arcona, ►Kleine Franziska, ►Arcona Consoliert; w 1920 włączone do nowego pola projektowanej ►kopalni „Kattowitz”.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ARCYBRACTWO MATEK CHRZEŚCIJAŃSKICH p.w. św. MONIKI, parafialna stanowa organizacja kobieca przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założona w 1903; w 1935 skupiała 149 członkiń; miała własny sztandar.
„Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej) 1936”. Katowice 1936.

ARKA, miesięcznik ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu. Powstał z inicjatywy parafialnego zespołu synodalnego; pierwszy numer ukazał się w XII 1992; porusza aktualne i historyczne sprawy parafii oraz tematy poświęcone złożonym problemom życia religijnego; redaktor Halina Zajpelt, oprawa graficzna Marek Watras.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

ARTHUR, pole górnicze na pograniczu Bogucic i Dębu, 1 kopalnia znalazcza + 949 miar, nadane Johnowi Baildonowi 26 IV 1836; w 1858 powiększone o pole Arthur Erweiterung; w l. 1845–1846 przepisano 61 kuksów na Szpital św. Ducha i probostwo parafii w Chorzowie; w l. 1846–1864 spekulowano i handlowano kuksami; działalność górnicza zamarła; od 1866 wyłącznym właścicielem pola został ►Hubert Tiele-Winckler.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ARTHUR ERWEITERUNG zob. ►Arthur.

ASPIRANTINNEN (niem.) zob. ►Sodalicja Mariańska.

ASPIRANTKI zob. ►Sodalicja Mariańska.

ATLANTIS, nazwa kina w ►Zawodziu przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja). Funkcjonowało w sali ►restauracji Besucha (por. ►restauracja Posza). Od 1932 wydzierżawione przez braci Ludwika i Jana Żabińskich. Przechodziło zmienne koleje losu. Od 1941 Atlantis Lichtspiele; w 1942 Deli Theater – właściciel Ewald Schiwek z Gliwic. Zlikwidowane w 1945. W salach po kinie zorganizowano stołówkę Studium Przygotowawczego Wyższej Szkoły Ekonomicznej (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

AUGUSTA HÜTTE, huta cynku w ►Zawodziu; założona w 1839 przez Józefa Heine; w 1840 przeszła w ręce Wilhelma Schneidera, w 1852 Antoniego Nolepy, w 1858 ►Marii Winckler. W 1858 produkowała 503 t cynku; w 1870 unieruchomiona.
J. Jaros: Słownik katowickich kopalń i hut. Katowice 1994.

 

 

B

BARANOWICE, pole górnicze o powierzchni 20 941 m², na pograniczu pól Melchiorsigen (Dąb) i ►Katowice (Kattowitz), powstało po zasypaniu stawu na granicy Katowic i Dębu; brak informacji o eksploatacji górniczej pola.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BARBARA ŚWIĘTA, figura kamienna na ceglanym postumencie w formie kopca pokrytego kamieniami przy ►ul. Kopalnianej w Bogucicach, upamiętniająca katastrofę górniczą z 16 IX 1933 w ►kopalni „Katowice”; odnowiona w 2013 z inicjatywy Katowickiego Holdingu Węglowego.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

BARTOSZ (pierwotnie Beniamin), szyb wydobywczy ►kopalni „Katowice”, drążony ok 1834, początkowo nazywany „Koło Kuźni”; w 1840 miał głębokość 25 m, w 1859 – 110,95 m, w 1900 – 283,35 m, w 1997 – 308,2 m; wyposażony w kołowrót wyciągowy i jako pierwszy w pompę odwadniającą wyrobisko, co umożliwiało przechodzenie z obudową na niższe pokłady; w 1893 maszyna wyciągowa miała moc 200 T/h, działał też podziemny przewóz linowy o długości 1460 m (druga tego typu innowacja w górnośląskich kopalniach). Przedstawiony na litografii Ernesta Knippla. Zakończył pracę w 1997. Obecnie jeden z dwóch zachowanych szybów na terenie ►Muzeum Śląskiego; nadszybie z wieżą, maszynownia z wyposażeniem (parowa maszyna wyciągowa) oraz budynek siłowni i hali sprężarek wchodzą w skład zespołu zabytkowego B przy ►ul. Kopalnianej 6 (decyzją Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 31 VIII 1999 wpisany do rejestru zabytków nr B/6/99).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; str. internetowa: Ekspertyza budynków i obiektów na terenie nowego Muzeum Śląskiego, T. 1 – ekspertyza konserwatorska.

BAZYLIKA MNIEJSZA p.w. św. SZCZEPANA w BOGUCICACH (por. też ►Sanktuarium Matki Boskiej Boguckiej), obiekt sakralny przy ►ul. L. Markiefki 89. Wybudowany w l. 1891–1894 prawdopodobnie w projektu Paula Jackischa. Kamień węgielny pod kościół został poświęcony w odpust Matki Boskiej Szkaplerznej (17 VII 1982) przez dziekana ks. Józefa Michalskiego z Lipin. Budowniczym był ►ks. Ludwik Skowronek, a budowę prowadziła firma mistrza budowlanego Paula Müllera z Chełma Śląskiego. Fundatorami byli: ►Franciszek Hubert von Tiele-Winckler, Rejencja Królewska w Opolu oraz kardynał Georg Kopp, który konsekrował go 24 X 1894. Kościół to neogotycka (ceglany gotyk) trójnawowa świątynia o wewnetrznym korpusie halowym, wzniesiona na planie krzyża łacińskiego, z prostokątnym prezbiterium zakończonym absydą, do kaplicy i zakrystii prowadzą wieżyczki z klatkami schodowymi. Nawa główna, nawy boczne i transept są pokryte dwuspadowymi dachami. Kwadratowa wieża znajduje się na osi nawy głównej, nakryta jest ostrosłupowym hełmem ze sterczynkami u nasady. Elewacje wykonano z licowanej cegły, a przyziemie i dekorację z kamienia. Portal główny udekorowano tympanonem z witrażem i mozaiką. We wnętrzu (o sklepieniu krzyżowo-żebrowym, na skrzyżowaniu naw sklepienie gwiaździste) zachowało się oryginalne wyposażenie z końca XIX w: ►chrzcielnica, ►ambona, ►ołtarz główny z ►obrazem Matki Boskiej Boguckiej, cztery ►ołtarze boczne: św. Floriana, Matki Boskiej Szkaplerznej, św. Barbary i kalwaryjski, dekoracje filarów, balustrad oraz chóru; cenne są również późniejsze obiekty: figury Andrzeja Boboli, św. Antoniego z 1906 (pod chórem) i św. Wincentego à Paulo z 1903 (w transepcie), ►polichromia Matka Kościołów Katowickich, ►organy, ►dzwony, drewniane rzeźbione konfesjonały z 1907, ołtarze przedstawiające świętych: Jadwigę, Elżbietę, Józefa i Ludwika. Pozostałością po poprzedniej świątyni są: ►cmentarz przykościelny i ►grupa 6 figur świętych (Piotra, Pawła, Szczepana, Józefa z Dzieciątkiem, Najświętszej Marii Panny, Barbary) oraz ►przykościelny krzyż. Od 1911 kościół i inne obiekty parafialne mają energię elektryczna. W 1914 ściany świątyni do wysokości 1,6 m wyłożono kolorowymi glazurowanymi kaflami. W 1915. po kolejnym wylewie ►Rawy, na zachodniej zewnętrznej ścianie kościoła umieszczona figurę św. Jana Nepomucena, który miał chronić parafian przed powodziami. 26 V 1988 kościół uznano za zabytek, a przykościelne figury wpisano do rejestru zabytków 21 VIII 1992, a budynek ►probostwa i dawną ochronkę objęto ochroną konserwatorską. W X 1994 odbyła się wielka uroczystość z okazji 100-lecia świątyni, na którą przybyli dawni kapłani związani z parafią. W dzień odpustu Matki Boskiej Boguckiej, 1 VI 2014 biskup senior archidiecezji katowickiej Damian Zimoń wprowadził do kościoła relikwie św. Jana Pawła II. 21 VI 2015 nuncjusz apostolski w Polsce na podstawie decyzji papieża Franciszka nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

 

 

BELLE ALIANCE („Piękne Przymierze”), kopalnia węgla kamiennego w Bogucicach, nadana 16 I – 1 II 1838; eksploatowana w l. 1841–1849; w 1885 włączona do kopalni węgla kamiennego „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”); właścicielami pierwotnymi byli: ►Franciszek Winckler, ►Aleksander Mieroszewski, ►Albert von Salawa, od 1839 ►Franciszek Winckler i jego żona ►Maria, a od 1851 spadkobiercy.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973; J. Jaros: Słownik katowickich kopalń i hut. Katowice 1974.

BELLE ALIANCE, pole górnicze (nazwa gospody przy drodze Bruksela – Genappe) w pobliżu granicy Bogucic i Dębu o powierzchni 316 634,477 m²; nadane 16 I 1836 przez Wyższy Urząd Górniczy w Brzegu na wniosek złożony 26 II 1835 przez ►Franciszka Wincklera, który otrzymał 61 kuksów, pozostałe 61 kuksów przydzielono ►Aleksandrowi Mieroszewskiemu i ►Albertowi von Salawie; od 1839 całość znalazła się w rękach ►Wincklerów; eksploatację górniczą prowadzono w l. 1844–1849.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BELLE ALIANCE II, pole górnicze o powierzchni 12 893,696 m² pomiędzy zachodnią granicą pola ►Belle Aliance a polem ►Arthur w ►Wełnowieckim Rowie (na 400-metrowym odcinku pomiędzy szosą królewskohucką i strugą ►Wełna); nadane i zatwierdzone w 1884 przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu w części dla ►Huberta Tiele-Wincklera.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BENIAMIN zob. szyb ►Bartosz.

BENNO, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1838/1839–1844); w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BOGUCICE (wcześniej Richard, w l. 1937-1939 Ryszard), szyb ►kopalni „Katowice”, wentylacyjno-wdechowy, posadzkowy, przystosowany do dorywczego transportu materiałów i ludzi; o prostokątno-łukowatym przekroju tarczy szybowej; pierwotnie o głębokości 31,84 m, pogłębiony w 1895 do 277 m, a w l. 1900–1907 do 342 m; wieża stalowa z wieńcami żeliwnymi z parą pojedynczych kół ustawionych równolegle, w 1907 zainstalowano maszynę wyciągową firmy Maschinenbau Ansalt Bresllau; w XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

BOGUCICE, Osiedle Domków Fińskich w dzielnicy Bogucice, 250 budynków oddanych do użytku VI 1948 w obecności przedstawicieli rządu (Bolesław Bierut) i władz wojewódzkich. Mieszkańcami byli górnicy, m.in. przodownicy pracy (np. ►Rudolf Fastriok).
F. Cisek: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1972.

BOGUTZKY Adam zob. ►Adam z Mysłowic.

BONIFRATRZY (Dobrzy Bracia, Zakon Szpitalny św. Jana Bożego), zgromadzenie zakonne założone w 1540 przez Jana Bożego; w 1714 powstała placówka we Wrocławiu, skąd przybyli do Bogucic, gdzie sprowadził ich ►ks. Leopold Markiefka, by prowadzili szpital p.w. Świętych Aniołów Stróżów, otwarty 6 IX 1874. Bracia zamieszkali na na II pietrze 3-kondygnacyjnego gmachu, w którym mieścił się szpital. Przy obiekcie powstała od strony północnej kaplica. W 1878 w Bogucicach przebywało 10 zakonników, w 1899 – 17, w 1903 – 22, w 1909 – 24. Podjęli prace: duszpasterską (►kaplica p.w. Świętych Aniołów Stróżów, ►klasztor bonifratrów), w ►Szpitalu Zakonu Bonifratrów i w ►Aptece Bonifratrów (ziołolecznictwo), charytatywną (dożywianie miejscowej biedoty, bezrobotnych); uczestniczyli w akcjach ratunkowych, np. 13 XII 1881 po eksplozji materiałów wybuchowych w restauracji Parczyka. Od 1922 ich placówkę włączono do prowincji polskiej oo. bonifratrów w Krakowie. W 1939 zakonnicy zostali wysiedleni, a szpital przejęli Niemcy (w kaplicy urządzili magazyn). W 1945 w dzierżawionych przez miasto budynkach uruchomiono Szpital Miejski nr 1. Po odzyskaniu placówki bonifratrzy wznowili jej prowadzenie zgodnie z regułą zakonną 1 IV 2009. Przeorzy: Petrus Woiwode (1871–1874), ►Melchior Fölkel (1874–1891), ►Sebastian Fridrich (1891–1890), Kosma Langer (1890–1893), Fabian Deska (1895–1911), Salomon Wunder (1911–1922), Michał Pańta (1922–1925), Błażej Szaforz (1925–1931), Eugeniusz Maduzia (1931–1937), Franciszek Wycisk (1937–1939), Makary Stefaniak (1946–1957), Paulin Zaręba (1957–1974), Walerian Magiera (1971–1974), Konstanty Kozak (1974–1975, 1980–1983), January Wodzyński (1975–1980), Marian Twardowski (1993–1984), Alojzy Witkowski (1984–1990), Henryk Molenda (1990–1993), Dominik Bednarczyk (1993–1995), Hieronim Chmielewski (1995–1998), Maksymilian Łobozek (2998–2006), Piotr Terma (2006–2007), Michał Zięba (20007–2009), Eugeniusz Kret (2009–2010), Krzysztof Fronczak (2010–2012), Franciszek Salezy Chmiel (2012–2014), Anzelm Skiba (2014 – nadal).
G. Grzegorek: 140. rocznica powstania Szpitala Zakonu Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

BOROMEUSZKI, Kongregacja Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza, żeńskie zgromadzenie zakonne na prawie papieskim założone w 1652 przez Emanuela Chauvenela z woli Josepha Chauvanel; pierwsza placówka na ziemiach polskich powstała w Nysie w XIX w., skąd 3 siostry przybyły do Bogucic. W l 1858–1878 prowadziły koedukacyjny ►Sierociniec; w 1859 otworzyły ►Wyższą Szkołę dla Dziewcząt z pensjonatem; usunięte z Bogucic w okresie kulturkampfu.
J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BOŻE NARODZENIE (pierwotnie Christnacht Schacht), szyb ►kopalni „Katowice”, zaplanowany jako jeden z szybów projektowanej w 1913 nowej ►kopalni „Kattowitz”, umiejscowiony na wschód od ►ul. I. Paderewskiego; w 1913 miał głębokość 750 m, w 1914 pogłębiony do 1200 m; w 1925 zasypany; dał nazwę usytuowanej w pobliżu ►kolonii Boże Narodzenie.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BRACTWO MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ (Maria Trost Bruderschaft), wyrosło na prężnym od 1891 w ►parafii p.w. św. Szczepana Męczennika w Bogucicach kulcie Matki Boskiej Bolesnej (zob. ►Kult maryjny); wzmiankowane w 1944.
J. Górecki: Sanktuarium Bogucickie w tradycji pielgrzymkowej Górnego Śląska. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BRACTWO MIŁOSIERDZIA BOŻEGO w ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, założone w 1997; liczy 40 członków; opiekę nad bractwem sprawuje ks. Marcin Syzdek.
http://www.bogucice.katowice.opokka.org.pl.

BRACTWO NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JESUSA, jedna z najstarszych organizacji parafialnych, dewocyjna – szerząca kult NSPJ; przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach założona 18 VI 1855, w 1935 liczyła 50 członków; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu powstała w 1934, w 1935 skupiała 105 członków.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939 oraz Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. [W:] Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

BRACTWO NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI PANNY, założone w 1843; było pierwszym bractwem przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, miało na celu szerzenie – silnego już w Bogucicach – kultu Niepokalanie Poczętej. Powstało z inspiracji Zgromadzenia Księży Marianów z Krakowa.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939 oraz Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BRACTWO POCIESZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY, przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach w 1935 skupiało 265 członków; w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu w 1933 liczyło 40 członków, a w 1935 – 65.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

BRACTWO RÓŻAŃCOWE zob. ►Żywy Różaniec w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.

BRACTWO SZKAPLERZNE przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założone 29 VI 1857 lub 1860; skupiało czcicieli ►obrazu Matki Boskiej Boguckiej; wśród członków byli również mieszkańcy dalszych miejscowości (Wilkowyje, Mokre, Gostyń, Michałkowice, Siemianowice, Podlesie Śl, Kosztowy, Łaziska Górne).
J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na pocz. XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BREITKOPF Eugeniusz (9 XII 1950, Nowy Bytom – 4 XI 2015, Zawodzie), ksiądz. W 1969 rozpoczął studia w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Był wikarym w parafiach: św. Apostołów Piotra i Pawła w Świętochłowicach (do 1978), św. Maksymiliana Kolbe w Bielsku-Białej-Aleksandrowicach (do 1982), św. Józefa w Chorzowie (do 1985) oraz ►Opatrzności Bożej w Zawodziu (do 1988), a także administratorem, a od X 1988 proboszczem tej parafii. W 1. 1989–1994 pełnił obowiązki wicedziekana dekanatu Katowice Centrum; od VIII 1994 diecezjalnego duszpasterza pracowników wodociągów, kanalizacji i ochrony środowiska; od 1996 krajowego duszpasterza pracowników wodociągów, kanalizacji, gospodarki komunalnej i ochrony środowiska. Funkcje te pełnił do VII 2005. Zainicjował wydanie dwóch monografii dzielnicy i parafii, będąc też ich współautorem; organizował koncerty organowe. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

BRUNO SCHACHT zob. szyb ►Brunon.

BRUNON (pierwotnie Bruno Schacht), szyb ►kopalni „Katowice” o głębokości 46,46 m przy pokładzie Georginia; w l. 1849–1953 pracowała tam maszyna parowa o mocy 4 KM (druga tego typu maszyna zainstalowana na kopalni).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997

BUDYNEK GOSPODARCZY, usytuowany na ►placu przykościelnym, zbudowany z kamienia i cegły, składa się z 2 przylegających do siebie brył o kształcie prostokątów (7,7 x 18,7 m i 14,8 x 7,7 m). Przebudowany w 1968 i 1974/1975, dostosowany do celów katechetycznych – na parterze mieszczą się 3 kaplice katechetyczne, a na poddaszu ochronka.

 

 

C

CARL, szyb ►kopalni „Katowice”, powstał w 1823; nazwa od imienia Carla Ferdynanda, najmłodszego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

CHÓR KOŚCIELNY im. BISKUPA EUGENIUSZA DE MAZENOD na ►Koszutce, założony 5 IV 1937 z inicjatywy Stefana Śmigielskiego; debiutował 5 IX 1937 występem na uroczystościach poświęcenia ►klasztoru Ojców Misjonarzy Oblatów NMP i ►kaplicy; zazwyczaj skupiał 40–50 członków; w l. 1949–1950 funkcjonował jako koło miłośników śpiewu kościelnego. Dyrygenci: ►Karol Hoppe, Alojzy Zdebel, Maksymilian Gwiżdż, Maksymilian Wesoły, Franciszek Küster, o. Maksymilian Górnik, Jerzy Danel, Stefan Stokowy, Stanisław Szwed; soliści: Halina Wójcie, Wanda Majrzyk, o. Henryk Tomys; repertuar: msze Tynderea Gruyera, Petera Greisbachera, C. Cardo Boromei, Juliana Gembalskiego, kompozycje: Ludwiga van Beethovena, Stanisława Moniuszki, Wolfganga Amadeusa Mozarta, Giuseppe Verdiego. Występy na uroczystościach kościelnych;
AKAD, zesp. Akta Lokalne sygn.1693; R. Hanke: Silesia Cantat. Dzieje polskiego śpiewactwa kościelnego na Śląsku. Katowice 1996.

CHÓR LUTNIA przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, założony 18 X 2000 z inicjatywy ►ks. Eugeniusza Breitkopfa. Po raz pierwszy wystąpił 7 I 2001; koncertuje też poza parafią, np. w Bujakowie, Chudowie, Kalwarii Zebrzydowskiej, Częstochowie; brał udział w realizacji spektaklu O bł. ks. Emilu Szramku. W 2013 zdobył nagrodę na Festiwalu Pieśni Maryjnej w Piekarach Śląskich Magnificat. W 2011 liczył 26 członków, w 2012 – 25. Dyrygentem chóru jest Henryk Klukowski. Prezesi: Jerzy Wilkus, Krystian Rygol; wiceprezesi: Jan Kucz, Edyta Łukasiewicz; skarbnicy: Elżbieta Kucz, Joanna Kornek.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; www.parafiazawodzie.pl.

CHÓR MĘSKI im. JULIUSZA LIGONIA w Bogucicach, założony 7 XII 1919; od 22 XII 1919 należał do Związku Śląskich Kół Śpiewaczych; od 1935 działał przy kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”). Miał własny sztandar, ufundowany 18 VI 1922. W 1919 liczył 82 członków, w 1939 – 181, w 1946 – 235. W 1933 przygotował wieczór pieśni z przedstawieniem amatorskim; w l. 1937–1939 – 87 lekcji, 27 występów, a sekcja mieszana wystawiła 2 przedstawienia; do 1939 wielokrotnie uczestniczył w zlotach okręgowych chórów śląskich; z okazji 15-lecia chóru wydał Jednodniówkę. W 1945 reaktywowany przy świetlicy ►kopalni „Katowice”; w 1952 skreślony z listy członków Związku Chórów i Orkiestr; w l. 1955–1956 wznowił działalność. Funkcję prezesa pełnili m.in.: Wincenty Pieprzyca. Augustyn Szwarc, ►Jan Hornik, E. Poloczek, Konrad Wróbel, J. Jochemczyk, Jan Koźlik, Bernard Otręby, Pukowiec, Zygmunt Wieczorkowski, ►Jan Absalon.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961.

CHÓR ŚW. CECYLII przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, założony w 1909; pierwotnie Kółko Śpiewackie; od 1918 Polski Chór Kościelny – mieszany; w 1935 skupiał 140 członków; w 1937 zdobył I nagrodę Polskiego Radia w Katowicach na Zjeździe Chórów w Chorzowie. W 1. 1940–1946 jego miejsce zajął młodzieżowy chór dziewczęcy. Od 1946 wznowił działalność; w 1948 skupiał 50 członków, a w 1966 – 35; ma własny sztandar. Do osiągnięć można zaliczyć: udział w uroczystościach powitalnych papieża Jana Pawła II na Muchowcu oraz organizację rocznego cyklu koncertów z okazji 100-lecia urodzin Karola Hoppego. Dyrygenci: ►Karol Hoppe, ►Roman Dytkowski, (Dittrich) Gerard Pyrtek; prezesi: Kiera, Daniel, Henryk Ostrowski, Władysław Lipaewald-Hibszer, Bernard Lipa, Antoni Sztokfisz, Gerard Pyrtek.
APK zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; R. Hanke: Silesia Cantat, Dzieje polskiego śpiewactwa kościelnego na Śląsku. Katowice 1996.

CHRISTNACHT SCHACHT zob. szyb ►Boże Narodzenie.

CHRZCIELNICA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wyrzeźbiona w marmurze, z miedzianą misą; figurę Chrzest w Jordanie, umieszczoną na szczycie miedzianego nakrycia misy, wykonał w 1895 J. Szpetkowski z Poznania.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

CORAX, pole górnicze nadane 7 VI 1855, 1 kopalnia znalazcza + 1200 miar; właściciele: ►Waleska von Tiele Winckler, Heinrich Ruffer z Wrocławia, Wilhelm Edler z Zabrza; kuksy Ruffera wykupił ►Friedrich Wilhelm Grundmann, a następnie ►Hubert Tiele-Winckler; później stały się własnością ►Bergwerksgesselschaft Agathe Gmbh i po jej rozwiązaniu ►Katowickiej Spółki Akcyjnej.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

CYPRYSOWE OSIEDLE, zlokalizowane w północnej części ►osiedla I. Paderewskiego; realizowne od 2012; deweloperem oraz wykonawcą inwestycji jest spółka z o.o. Tarasy Osiedle. Osiedle tworzy zespół 4 budynków 6-kondygnacyjnych (I kondygnacja to podziemny parking i pomieszczenia gospodarcze, a VI – użytkowe poddasze i antresole) – 72 nowoczesne, klimatyczne mieszkania położone blisko terenów parkowo-leśnych.
investmap.pl/watek/katowice-osiedle-quotcyprysowe.


CYRUS, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1838–1844 na południowej granicy pola ►Ferdynand.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 

 

D

DEMEL Kazimierz (9 III 1889, Zawodzie – 29 IX 1978, Gdynia), naukowiec biolog; jeden z pionierów badań biologicznych morza w Polsce; współorganizator placówek naukowych: Stacji Hydrobiologicznej, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego nad jeziorem Wigry, Morskiego Laboratorium Rybackiego na Helu i w Gdyni; w 1. 1945–1960 kierownik działu hydrografii Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni; w 1. 1952–1960 prof. Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie; ekspert Komitetu Bałtyckiego i Atlantyckiego Rady Międzynarodowej Badań Morza w Kopenhadze. W okresie III ►powstania śląskiego był adiutantem Macieja Mielżyńskiego. Napisał ponad 150 prac naukowych, podręczników, książek popularnonaukowych, m.in.: Biologia morza (1927), Zwierzę i jego środowisko (1947), Życie morza (1947), Morza i oceany (1969).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DĘBSKA STRUGA, potok odgraniczający Bogucice i Dąb. Wymieniany w dokumentach z 1698. Płynął przez ►Koszutkę.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna, 1953, mps w MHK.

DŁUGIEWICZ Bolesław (15 V 1878 Sulmierzyce – 13 V 1936, Bogucice), działacz narodowy; pierwszy polski drogerzysta w ►Zawodziu, członek: ►Towarzystwa Śpiewaczego w Zawodziu, ►Chóru im. A. Mickiewicza w Zawodziu, Związku Przemysłowców Polskich, ►Towarzystwa Czytelni Ludowych. Po udziale w I ►powstaniu śląskim represjonowany; w III ►powstaniu śląskim był łącznikiem między dowództwem powstańczym w Zawodziu i Bogucicach a oficerami francuskimi z Komisji Międzysojuszniczej i Rządzącej w Katowicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

DREIORDENHEILIGE FRANZISKUS zob. ►Trzeci Zakon św. Franciszka.

DROGA DO NIEBA, modlitewnik autorstwa ►ks. Ludwika Skowronka w języku polskim (w języku niemieckim: Weg zu Himmel). Pierwsze wydanie ukazało się 25 VIII 1902 (11 tys. egz.) nakładem Drukarni Meyera w Raciborzu (w sprzedaży od 25 I 1903). Szerzył kult Matki Bożej. Książeczka zawierała modlitwy, pieśni i pouczenia. Stanowiła pamiątkę przywożoną do domu z boguckiego odpustu. Na jej tytułowej stronie widniał ►obraz Matki Boskiej Boguckiej. Do 1933 obowiązywał w Administracji Apostolskiej Górnego Śląska. Ostatnie przedwojenne wydanie ukazało się w rejencji opolskiej w1936; w diecezji opolskiej zmodernizowany – aktualny do dziś. Droga do nieba stała się inspiracją do opracowania modlitewników dla dzieci, drogi krzyżowej oraz pieśni i modlitw na Boże Narodzenie.
K. Worbs: Droga do nieba ks. Ludwika Skowronka – modlitewnik powstały w Bogucicach. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

DUSZPASTERSTWO AKADEMICKIE przy ►kościele Opatrzności Bożej i ►Uniwersytecie Ekonomicznym w ►Zawodziu, kontynuuje działalność zainicjowaną przez ►ks. Józefa Bańkę w 1945 w kościele p.w. Andrzeja Boboli przy ul. Warszawskiej w Katowicach, w 1947 przeniesioną na Zawodzie, gdzie istniała pierwsza wyższa uczelnia w Katowicach. Reaktywowane w 2000 z inicjatywy bp. Damiana Zimonia; z siedzibą w salce na I piętrze ►Domu Katechetycznego, od 2003 ►Caritas Academica. W 2006 urządzono w suterynie kościoła Opatrzności Bożej kryptę (kaplicę) dla duszpasterstwa akademickiego, gdzie odbywają się msze. Celem jest upowszechnienie idei Krucjaty Wyzwolenia Człowieka; osiągnięcia: nagranie i umieszczenie na youtube.pl Chwalą Tobie Panie oraz Tobie Panie Zaufałem. Opiekun: ks. dr Grzegorz Polok. Ośrodki duszpasterstwa akademickiego istnieją też przy ►parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce i ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

DZIEŁO DZIECIĘCTWA PANA JEZUSA, stowarzyszenie misyjne dzieci. Przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach założone w 1902; w I dekadzie XX w. skupiało 300 członków, w 1935 – 347, w 1939 – 481, w 1949 – 100; zakończyło działalność w 1949. Przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu założone w 1930; w 1933 należało do niego 258 dzieci; jego niemieckim odpowiednikiem w Zawodziu było Kindheit Jesu Verein (powstałe w 1930, w 1931 skupiające 258, a w 1935 – 30 członków).
D. Bednarski: Bractwa pobożne, stowarzyszenia i ruchy kościelne w diecezji katowickiej (1945–1989). Katowice 2011; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011; J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasywspółczesne. W: Parafia bogucicka...; APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

DZWONY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; w kościele zawieszono 4 dzwony. Dzwon św. Jan (datowany na XV/XVI w.) pochodził z pierwszego bogucickiego kościoła parafialnego i znajduje się w kościele do dziś (najstarszy zachowany zabytek sakralny na terenie obecnych Katowic). 3 dzwony zamówiono specjalnie dla tej świątyni – Michael i Raphael zostały odlane w ludwisarni w Apoldzie w 1890, a Gabriel powstał w 1892 w Gnadenfeld (ob. Pawłowiczki); w 1917 dzwony te zarekwirowało niemieckie wojsko na swoje potrzeby. W 1919 zawieszono 3 nowe brązowe dzwony (1600 kg – ton „es”, 950 kg – ton „ges”, 675 kg – ton „as”) odlane przez firmę F. Otto z Hemelingen; w 1942 padły ofiarą grabieży dokonanej przez wojsko niemieckie. W 1958 w hucie Małapanew w Ozimku odlano 3 dzwony, które wiszą do dzisiaj: St. Michael (1278 kg – ton „fis”), St. Gabriel (900 kg – ton „a”) i St. Stephanus (608 kg – ton „h”).
AKAD, Akta lokalne, sygn. 106; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

 

E

EISENACH, pole górnicze o powierzchni 323 031,2 m², rezerwowe, utworzone wyrokiem sądu Apelacyjnego w Raciborzu (15 III 1859); właściciele: ►Agathe Bergwerkschaft Gmbh, od 1896 ►Kattowitzer AG (Kattowitzer AG für Bergbau und Eisenhuttenbetrieb); od 1920 włączone do ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

ELEWATOR, Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”, założone w 1. 1867–1871 przez braci Maurycego i Roberta Ollendorfów. Często zmieniały właścicieli, początkowo również szyldy, pod którymi odbywała się produkcja armatury przemysłowej. Fabryka Kotłów Parowych, jeden z protoplastów dzisiejszego „Elewatora" z siedzibą w Katowicach, ok. 1880 przeszła w ręce sosnowieckiej rodziny Schoenów; w 1889 w spółce Piotr Kania – Karol Kunze, od 1900 z udziałem Feliksa Schustera; w 1918 zakupiona przez Teodora Holza, właściciela Fabryki Maszyn „Elewator" z siedzibą przy ul. Kamiennej w Katowicach, który w 1923 dokonał fuzji zakładów w Katowicach i Zawodziu; odtąd nazwa „Elewator” obejmowała oba zakłady. Dyrekcja mieściła się przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) 31. W 1926 zatrudniała 179 robotników. Na przełomie 1. 20.–30. XX w. ogłosiła bankructwo (niewypłacalność dłużników); hale produkcyjne zostały przejęte przez magistrat katowicki. Od 1933 właścicielami SA „Elewator” byli Teodor junior i Aleksander Holz. W 1939 procowało w niej 230 osób. W okresie okupacji hitlerowskiej jeden z oddziałów „Elewatora” uruchomiono w hucie „Marta" w Katowicach, przestawiając jego produkcję na potrzeby wojenne. Po wyzwoleniu Katowic zakład został otwarty l II 1945, podlegał Zjednoczeniu Przemysłu Maszynowego w Gliwicach. Od 1947 funkcjonowała przyzakładowa szkoła zawodowa przy ul. Powstańców w Katowicach. W 1. 1954–1957 zakład był połączony z ZUT „Zgoda” w Świętochłowicach. W II 1957 uzyskał pełną samodzielność i nazwę Zakłady Urządzeń Technicznych „Elewator”. W 1970 posiadał stalownię oraz warsztaty: konstrukcyjny, obróbki mechanicznej, remontowy i narzędziownię. Z.U.T „Elewator” produkowały różnorodny asortyment: schody ruchome, urządzenia transportu ciągłego dla przemysłów: chemicznego, cementowego, miedzianego, siarkowego, dla cukrowni oraz elektrowni i elektrociepłowni w kraju i za granicą. Od l I 1993 zakład został sprywatyzowany. Jego prawnym następcą został „Elewator” Spółka z o.o. – Spółka Pracownicza, która na zasadzie leasingu przejęła maszyny, urządzenia, budynki i tereny po zlikwidowanym przedsiębiorstwie. Korzystając z tradycji i kwalifikacji doświadczonej załogi, „Elewator” Spółka z o.o. kontynuował poprzednią produkcję, rozszerzając i unowocześniając asortyment urządzeń przede wszystkim dla energetyki krajowej i zagranicznej. W 1998 nastąpiło przeniesienie własności majątku Skarbu Państwa na rzecz „Elewator” Sp. z o.o., a w 2003 jednostka ta uzyskała Certyfikat ISO 9001. Od 2015 nie istnieje (zburzony).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

EPITAFIA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, tablice pamiątkowe, umieszczone w przedsionku i na chórze, poświęcone m.in.: ►ks. Franciszkowi Ścigale, ►ks. Ludwikowi Skowronkowi, ►ks. Alfonsowi Tomaszewskiemu, ►Karolowi Hoppemu oraz Tablica ku czci poległych.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

 

 

F

FERDINAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

FERDINAND I A (później Katowice III), pole górnicze o powierzchni 5259 m² nadane przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu 8 X 1891; powstało w wyniku likwidacji ostatnich nienadanych terenów przyległych do granic ►kopalni „Katowice” („Ferdynand”); opierało się o ul. ks. P. Ściegiennego w Dębie.

FERDINAND II (później Katowice IV), pole górnicze na pograniczu Siemianowic, Bogucic i Dąbrówki Małej o powierzchni 14 940 m², nadane 4 XII 1890; graniczyło z polami Caroline i ►Pfarfeld.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FERDYNAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

FLORIDA, Fabryka Wyrobów Cukierniczych (w 1. 1940–1945 Oberschlesische Bonbon-Schokoladen und Puffreis Fabrik). Założona w 1926, zarejestrowana 30 VII 1926 i wpisana do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w Katowicach pod nr A. 2278 Kat. Właścicielami byli Ludwik i Leopold Broda (w 1. 1940–1945 Treuhandler Karl Tschabar z Katowic). Swoje siedziby miała w Katowicach przy ►ul. Warszwskiej 13a i w Bogucicach przy ►ul. L. Markiefki i ►ul. Katowickiej. Zajmowała się wyrobem czekolady, cukierków i cukrów prażonych. W 1926 zatrudniała 13 pracowników. Wznowiła produkcję w 1945; w 1950 decyzją Ministerstwa Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Spożywczego przejęta przez Skarb Państwa.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

FRAUENBUND, organizacja działająca przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, w 1935 skupiała 80 członkiń.

FRIEDRICH, szyb ►kopalni „Katowice”, powstał w 1823; nazwa od imienia Fryderyka Wilhelma, najstarszego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FUNDACJA im. ks. LEOPOLDA MARKIEFKI p.w. MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ, kontynuuje dzieło zakładu powstałego w 1858 z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki. a stworzonego z osobistego majątku proboszcza bogucickiego (posiadłość zagrodnicza) i kwoty 2,5 tys. talarów przeznaczonej na utrzymanie ►Sierocińca i ►Wyższej Szkoły dla Dziewcząt. W kolejnych latach w zakładzie uruchamiano: szkołę elementarną, ochronkę dla małych dzieci, szkołę specjalną (1902–1917), pensjonat dla dziewcząt i inne formy opieki nad dziećmi. Po 1924 jadwiżanki z Bogucic prowadziły zakład wychowawczy dla sierot i zaniedbanych dzieci, trzyklasową szkołę powszechną, przedszkole, kuchnię dla ubogich, poradnię medyczną i poradnię dla matek. Po zakończeniu II wojny światowej otwarto Dom Dziecka im. ks. Leopolda Markiefki (pierwszy sierociniec na terenie Katowic). Uruchomiono też kuchnię ludową i stacje opieki dla uchodźców. W 1949 narzucono zakładowi Komitet Opiekuńczy. W 1955 władze zlikwidowały prywatne przedszkole, siostrom powierzono tylko dzieci upośledzone umysłowo. Obecnie siostry kontynuują misję, prowadząc Specjalny Ośrodek Wychowawczy im. ks. Leopolda Markiefki (placówka opieki całkowitej nad dziećmi) i przedszkole. Ponadto zajmują się katechizacją w szkołach oraz prowadzą dni skupienia dla dziewcząt.
H. Domagała: Fundacja opiekuńczo-wychowawcza imienia ks. Leopolda Markiefki w Katowicach-Bogucicach w latach 1858-1990. Katowice 2011.

 

 

G

GARTNER Renata [Maria] (5 VIII 1889, Józefowiec – 29 V 1971, Bogucice), przełożona Katowickiej Prowincji Zgromadzenia Sióstr Świętej Jadwigi (zob. ►Jadwiżanki) w l. 1946–1960. Do nowicjatu wstąpiła w 1912, pierwsze śluby złożyła w 1914, a wieczyste w 1919. W l. 1914–1917 pracowała jako przedszkolanka w domu macierzystym we Wrocławiu, a w l. 1919–1920 w Bardzie Śląskim. W Bogucicach przebywała od 1920, m.in. kierowała polską ochronką w ►Sierocińcu Zakładu ks. Leopolda Markiefki; wprowadziła estetykę i schludność ubioru wychowanków; dbała o patriotyczne i religijne ich wychowanie (►Krucjata Eucharystyczna, ►Sodalicja Mariańska, ►Drużyna Harcerska, kółko sportowe, chór dziecięcy i młodzieżowy). Od 1932 była kierownikiem tego zakładu i przełożoną ►Domu Zakonnego Jadwiżanek w Bogucicach. Aresztowana 13 X 1941 przez gestapo, była zakrystianką kaplicy więziennej w więzieniu na ul. Mikołowskiej w Katowicach. Od 1943 miała zakaz pobytu w Katowicach; wróciła do Barda Śląskiego, gdzie była przedszkolanką, a w l. 1945–1946 wikarią generalną Zgromadzenia (po wojnie zorganizowała 5 placówek zakonnych). Ostanie lata spędzała na modlitwie. Przez głowy Kościoła w Polsce nazywana filarem Zgromadzenia po wojnie.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lubin 2014.

GENERAŁ JÓZEF BEM (pierwotnie Norma), szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1907–1912 do głębokości 212,50 m; od 1910 szyb wentylacyjny i materiałowy; tarcza szybowa w kształcie koła z obudową murowaną.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

GOŁBA Kazimierz (28 I 1894, Rzeszów – 27 IV 1952, Katowice), nauczyciel, pisarz. Był absolwentem Gimnazjum św. Jacka w Krakowie i Wydziału Historii UJ w Krakowie; w 1927 otrzymał stopień doktora. W czasie studiów nawiązał współpracę z czasopismami literackimi w Krakowie. Po studiach uczył w Gimnazjum Komunalnym w Roździeniu, Gimnazjum Państwowym w Katowicach, pod koniec 1. 30. XX w. również w ►Szkole Powszechnej nr 15 im. Władysława Jagiełły w Zawodziu. Krytyczną oceną rzeczywistości, jaką zawierały jego dzieła literackie, wzbudził niechęć władz szkolnych. Po wybuchu II wojny światowej osadzony w więzieniu Montelupich w Krakowie (torturowany, trwale okaleczony). Po zwolnieniu z więzienia zamieszkał w Sosnowcu, organizując tajne nauczanie. Po wojnie kontynuował działalność literacką. Swoje utwory publikował w „Odrze”, „Ogniwach”, „Gościu Niedzielnym” i „Niedzieli”. Autor m.in. powieści Wieża spadochronowa, harcerze śląscy we wrześniu 1939 roku oraz utworu scenicznego Legenda o św. Jacku.

GOROL Marta, s. Celina od Najświętszego Sakramentu (18 VII 1905, Mikołów – 13 II 1982, Katowice), jadwiżanka; przełożona prowincjonalna Katowickiej Prowincji Zgromadzenia Sióstr Świętej Jadwigi (zob. ►Jadwiżanki). W postulacie pobierała naukę w Seminarium Nauczycielskim w Mysłowicach; od 1929 w nowicjacie; od 1930 nauczycielka w prywatnej szkole przy ►Sierocińcu Zakładu ks. Leopolda Markiefki. W 1931 złożyła pierwszą profesję, a w 1936 wieczystą. Do 1938 pracowała w szkole, była wszechstronną nauczycielką, brała udział w kursach pedagogicznych (programowo-ustrojowych, rolniczo-ogrodniczych, wychowania fizycznego, wakacyjnych, komendantów i ich zastępców dla obrony przeciwlotniczej) Instytutu Pedagogicznego w Katowicach oraz katechetyczno-metodycznych przy kurii diecezjalnej w Katowicach. W l. 1938–1941 i 1945–1963 sprawowała funkcję mistrzyni nowicjatu; w l. 1941–1945 służyła jako siostra parafialna w parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach. Od 1966 wikaria prowincjonalna i pierwsza asystentka oraz prowincjałka; radna prowincjonalna do 1982. Zajmowała się historią zakonu, prowadziła wykłady, ale też pisała publikacje poświęcone historii prowincji św. Jadwigi, żeńskim zgromadzeniom zakonnym i założycielowi ks. Robertowi Spiske. W piśmie i słowie propagowała kult maryjny; inicjatorka powstania ►„Naszej Więzi”.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lublin 2014.

GÓRNIK 1920 KATOWICE, wielosekcyjny polski klub sportowy. Nawiązywał do plebiscytowych tradycji sportowych KS „Gwiazda”. Reaktywowany 20 II 1945 jako jeden z pierwszych klubów w Katowicach pod nazwą Towarzystwo Sportowe „1920” Bogucice. Przyjął mecenat Związku Robotniczych Klubów Sportowych Województwa Śląsko-Dąbrowskiego. Występował jako RKS „20” Bogucice; od X 1945 do V 1948 pod nazwą KS „Kopalnia Katowice”. Związał się z przemysłem wydobywczym, od 1948 tworząc wielosekcyjny KS „Górnik”. W l. 1950–1956 działał jako ►Koło Sportowe Górnik nr 4 przy ►kopalni „Katowice”. Przekształcił się w największą jednostkę górniczego sportu w Katowicach z bazą sportową rozrzuconą po całym mieście; dysponował m.in. basenem „Rybka”, Sztucznym Torem Łyżwiarskim, kortami tenisowymi przy ul. Bankowej (1950), ►Torkatem. W l. 1957–1964 połączył się z innymi klubami górniczymi południowej części Katowic i utworzył GKS Katowice. Prowadził sekcje: bokserską, gimnastyki, hokeja na lodzie, koszykówki męskiej (1950), lekkoatletyki, piłki nożnej, pływania, siatkówki (1950), szermierki, tenisa. Reaktywowany w l. 1991–1994 jako klub hokeja na lodzie. Drużyny klubowe uczestniczyły w rozgrywkach I ligi: hokej na lodzie (1955–1964), siatkówka (1957–1964), tenis (1956, 1960–1961). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal IO (1956); 4 (0–1–3) medale ME (1954–1959) w szermierce; 42 (21–12–7) medale MP (1950–1964), w tym 3 (1–1–1) medale (1950, 1955–1956) w boksie, 8 (3–4–1) medali w hokeju na lodzie (1955–1963), 2 (1–0–1) medale w lekkoatletyce, 4 (2–2–0) medale w pływaniu (1960–1963), 5 (0–2–3) medali w siatkówce mężczyzn (1960–1964), 24 (14–4–6) medale w szermierce (1950–1963), 4 (1–1–2) medale w tenisie (1951–1957). Wybitni sportowcy: Anna Adamczyk, Wanda Fukałowa, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Sylwia Julito, Henryk Grabowski, Krystian Langer, Roman Niestrój, Zygmunt Pawlas, Elżbieta Pawlasowa, Tadeusz Siwek. Działacze: Rudolf Fastriok, Tadeusz Fukała, Zbigniew Grajkowski, Wacław Walnik, Zygmunt Żurawski.
Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” 2011; „Dziennik Zachodni-Wieczór” 1950, nr 82.

Osiągnięcia sportowe Górnik 1920 Katowice

MP w boksie

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1950 Maksymilian Grzywocz kogucia 1
1955 Jan Brychlik kogucia 3
1956 Jan Brychlik piórkowa 2
P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.
 
MP w hokeju na lodzie
RokImię, nazwiskoMiejsce
1955 Alfred Gansiniec, Wiktor Gburek, Kazimierz Jędrol, Stanisław Jończyk, Józef Klys, Roman Pęczek, Hilary Skarżyński, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Antoni Wróbel, Alfred Wróbel, Janusz Zawadzki 3
1956 Karol Burek, Alfred Gansiniec, Marian Gburek, Wiktor Gburek, Józef Klys, Jerzy Ogórczyk, Roman Pęczek, Hilary Skarżyński, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Jerzy Trójca, Alfred Wróbel, Antoni Wróbel, Janusz Zawadzki 2
1957 Bobrowski, Karol Burek, Alfred Gansiniec, Józef Kompała, Kazimierz Małysiak, Jerzy Ogórczyk, Marian Pawełczyk, Perkal, Roman Pęczek, Henryk Reguła, Rypyść, Hilary Skarżyński, Augustyn Skórski, Antoni Stachoń, Janusz Świerc, Sylwester Wilczek, Alfred Wróbel, Antoni Wróbel 2
1958 Karol Burek, Stanisław Jończyk, Kazimierz Małysiak, Jerzy Ogórczyk, Marian Pawełczyk, Roman Penczek, Henryk Ryguła, Janusz Świerc, Józef Kompała, Hilary Skarzyński, Jerzy Trójca, Augustyn Skórski, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 1
1959 Karol Burek, Edward Hermann, Stanisław Jończyk, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Jerzy Ogórczyk, Henryk Ryguła, Hilary Skarzyński, Paweł Śpiewok, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 2
1960 Karol Burek, Andrzej Fonfara, Marian Gburek, Edward Hermann, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Jerzy Ogórczyk, Henryk Ryguła, Paweł Śpiewok, Józef Wacław, Janusz Świerc, Jerzy Trójca, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 1
1961 Stefan Dziadkiewicz, Andrzej Fonfara, Stanisław Gawliczek, Witold Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Hubert Sitko, Szlapa, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 2
1962 Jerzy Duras, Stefan Dziadkiewicz, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Stanisław Gawliczek, Witold Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Kazimierz Małysiak, Alfred Milota, Hubert Sitko, Szlapa, Paweł Śpiewok, Jerzy Trójca, Józef Wacław, Sylwester Wilczek, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II, Marian Zawada, Janusz Zawadzki 1
1963 Jerzy Duras, Stefan Dziadkiewicz, Ryszard Filar, Andrzej Fonfara, Karol Fonfara, Waldemar Gabriel, Witold Gawliczek, Stanisław Gawliczek, Marian Gburek, Jan Konieczny, Mikołaj Kretek, Kazimierz Małysiak, Eugeniusz Michalik, Alfred Milota, Tadeusz Przewoźnik, Hubert Sitko, Józef Wacław, Adolf Wróbel III, Adolf Wróbel II 3
1994 Mirosław Bartnicki, Tomasz Demkowicz, Jarosław Dziuba, Adam Fonfara, Paweł Gołda, Tomasz Jóźwik, Jacek Kuc, Olgierd Langner, Czesław Niedziwedź, Mieczysław Niekurzak, Jarosław Nocuń, Marek Nowak, Wojciech Olszewski, Tomasz Szczepański, Janusz Strzępek, Marek Szamański, Józef Szuba, Wojciech Tkacz, Marek Trybuś, Walery Usolcew, Walery Vaulin, Rufin Włodarczyk, Bogdan Wojtas, Mariusz Wójtowicz, Jacek Zając, Paweł Zych 3
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

 

MP w lekkoatletyce

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1955 Henryk Grabowski skok w dal 1
1959 Ernest Stokłosa bieg na 800 m 3
H. Kurzyński: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1920–2007: konkurencje męskie. Szczecin 2008.

 

MP w pływaniu

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1956 Helena Kuciel 200 m styl motylkowy 2
1956 Helena Kuciel 4 x 100 m styl zmienny 2
1960 Krystian Langer 1500 m styl dowolny 1
1961 Krystian Langer 800 m styl dowolny 2
1962 Krystian Langer 400 m styl dowolny 1
A.W. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012: historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa–Zamość 2012.

 

MP w siatkówce

RokImię, nazwiskoMiejsce
1959 Jerzy Białek, Kazimierz Feliszewski, Roman Galusek, Aleksander Gamza, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Jan Matyja, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorgo 3
1960 Roman Galusek, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Jan Kuśka, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorgo 2
1961 Roman Galusek, Tadeusz Kiełpiński, Leon Kolano, Jerzy Kołodziejczyk, Edward Nitka, Czesław Ryp, Tadeusz Siwek, Piotr Sorge 2
1963 Stanisław Binkiewicz, Janusz Ciapała, Aleksander Gamza, Franciszek Kempa, Jerzy Kołodziejczyk, Edward Nitka, Tadeusz Siwek, Adolf Skowron, Piotr Sorge 3
1964 Józef Białek, Stanisław Binkiewicz, Janusz Ciapała, Edmund Ćwikliński, Aleksander Gamza, Franciszek Kempa, Jerzy Kołodziejczyk, Antoni Mocarski, Edward Nitka, Tadeusz Siwek, Piotr Sorge 3
K. Mecner: Mistrzostwa Polski w siatkówce 1929–2010: 10 lat Plus Ligi. Warszawa 2011.

 

Medale zdobyte przez zawodnika KS Górnik 1920 Katowice w reprezentacji Polski na imprezach międzynarodowych w szermierce

RokRanga zawodówImię, nazwiskoKonkurencjaMedal
1953 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1954 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo srebrny
1956 IO Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1957 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy
1958 Zygmunt Pawlas szabla drużynowo brązowy

 

MP w szermierce

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1954 Mieczysław Czypionka szpada 1
1955 Anna Adamczyk floret 1
1956 Kazimierz Reychman floret 1
1957 Sylwia Julito floret 1
1957 Anna Adamczyk, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Urszula Koch, Elżbieta Mnich-Pawlas floret drużynowy kobiet 1
1958 Sylwia Julito floret 1
1958 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas floret drużynowy kobiet 1
1959 Sylwia Julito floret 1
1959 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Sylwia Julito, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1960 Anna Adamczyk, Stefania Hombek-Świerkot, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1961 Anna Adamczyk, Antonina Gburska, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1962 Sylwia Julito floret 1
1962 Anna Adamczyk, Halina Balon, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1963 Anna Adamczyk, Halina Balon, Sylwia Julito, Wanda Kaczmarczyk-Fukała, Elżbieta Mnich-Pawlas, Krystyna Rój floret drużynowy kobiet 1
1954 Kazimierz Reychman szpada 2
1955 Urszula Koch floret 2
1957 Arkadiusz Białecki, Percival Borucki, Mieczysław Czypionka, Czesław Pawlas, Henryk Zimoch szpada drużynowa mężczyzn 2
1960 Arkadiusz Białecki, Marian Lachowski, Czesław Pawlas, Kazimierz Reychmann, Wojciech Rydz, Henryk Zimoch szpada drużynowa mężczyzn 2
1955 Julito Sylwia floret 3
1955 Kazimierz Reychman floret 3
1955 Zygmunt Pawlas szabla 3
1956 Henryk Zimoch szpada 3
1958 Arkadiusz Białecki, Percival Borucki, Mieczysław Czypionka, Czesław Pawlas, Henryk Zimoch, szpada drużynowa mężczyzn 3
1959 Marian Lachowski, Marian Pawlas, Kazimierz Reychman, Wojciech Rydz floret drużynowy mężczyzn 3
H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002.

 

MP w tenisie

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1951 Roman Niestrój, Romuald Kowalczewski („Stal” Radom, AZS Kraków?) debel 1
1952 Roman Niestrój singel 2
1952   zespołowo 3
1953 Roman Niestrój singel 2
1954 Roman Niestrój, Alfred Buchalik („Stal” Gliwice) debel  
1957 Zenneg, Zimorkówna, Zofiński drużynowo 3

Czterdzieści lat Polskiego Związku Tenisowego. Warszawa 1960.

GRUPA 6 FIGUR ŚWIĘTYCH w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; zespół tworzą kamienne figury świętych (Piotra Apostoła, Barbary, Matki Boskiej, Józefa z małym Jezusem, Szczepana Męczennika, Pawła Apostoła) ustawione na postumentach (z wyjątkiem NMP), wbudowanych w ogrodzenie kościoła (element kompozycji wejścia od strony ►ul. L. Markiefki); ułożonych w formie litery L.

GRUSZKA zob. szyb ►Gwarek.

GUSTAW (Gustav), szyb ►kopalni „Katowice”, jeden z 4 szybów drążonych w 1823 jako pierwsze powstającej wówczas ►kopalni „Ferdynand”; nazwa od imienia drugiego syna ►Johana, Friedricha Weddinga; w 1823 miał głębokość 16,67 m, w 1830 – 39,72 m, w 2. poł. XIX w. pogłębiony do 54,40 m.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

GWAREK (do 1937 Gruszka), szyb ►kopalni „Katowice”, wydobywczy (także wdechowy), drążony w l. 50. XIX w. 30 m na północ od szybu ►Nothebohm; zgłębiony od 27 m do ok. 100 m w 1869 i 395,75 m w 1895; umożliwiał dostęp do 3–4 poziomu wydobywczego; maszyna wyciągowa miała moc 25 KM; w 1945 nieczynny; w 1948 wykonano przekop okrężny na głębokości 500 m; w 1952 zainstalowano elektryczną maszynę wyciągową; pod koniec XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

GWIAZDY, popularna nazwa OSIEDLA ROZDZIEŃSKIEGO.

 

 

H

HEINRICH zob. szyb ►Henryk.

HELIOS, Śląska Fabryka Żarówek Helios w Zawodziu. Założona ok. 1931–1933; do 1934 kierowana przez czeskiego inż. Vaclava Neumanna. Pierwotnie była zlokalizowana przy ul. Stanisława 4 w Katowicach. Po pożarze w 1936 warsztaty wraz z halą zostały przeniesione na ul. Krakowską (ob. ►ul. 1 Maja). W kooperacji z Siemianowicką Fabryką Szkła „Helios” stał się groźnym konkurentem Phöbusa, szwajcarskiego kartelu żarówkowego, do którego należały takie koncerny, jak: Philips z Holandii, Osram z Niemiec i Tungsram z Węgier (który w 1939 próbował przekupić kierownictwo fabryki). Na podstawie nowoczesnej dokumentacji konstrukcyjno-technologicznej firmy Kremensky z Wiednia i dzięki dostępowi do półfabrykatów z wolframu importowanych z Austrii fabryka zaczęła produkować dla wielu odbiorców, m.in. dla PKP, na potrzeby mieszkaniowe, kinematografii, laboratoriów, atelier fotograficznych. Od 1941 była filią fabryki „Pintsch" w Fürstenwaldzie k. Berlina. Produkcja z 10 tys. żarówek dziennie wzrosła do 3,5 mln sztuk w 1941 i 4,6 mln sztuk w 1942. W l. 1944–1945 fabrykę ograbiono z najcenniejszych urządzeń. Uruchomiona ponownie 19 II 1945, przeszła pod zarząd państwowy. Od 1948 współpracowała z Philipsem. W 1950 produkcja żarówek wyniosła 8533 tys. sztuk rocznie, zatrudnienie zaś kształtowało się w granicach 657 osób. W latach 1970–1976 „Helios” znalazł się w strukturach Zjednoczenia Sprzętu Oświetleniowego i Elektroinstalacyjnego, od 1977 został podporządkowany spółdzielni Elmed w Zabrzu. Na liście odbiorców znalazły się 23 państwa; ogółem do 1982 zakład wyeksportował 326,6 mln żarówek. Od 2003 Zakład posiada certyfikat ISO. Od 2009 trwa proces prywatyzacji zakładu. Odtąd też występuje pod nazwą Helios S.A. Z o.o.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

HENRYK (pierwotnie Heinrich), szyb wentylacyjny ►kopalni „Katowice” zlokalizowany na ►Koszutce, powstał w 1880; w l. 1900–1907 pogłębiony do 192 m, później do 280,5 m; połączony z wyrobiskami pokładu 501/504; murowany, o przekroju kolistym (średnica 1 m); od 1912 wyposażony w wentylator ssący typu Capell o wydajności 2800 m³/min.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

HERMANN I SYNOWIE, Fabryka Karoserii i Powozów. Spółka rodzinna, założona 1 I 1932 w ►Zawodziu przy ►ul. M. Reja 3b; 7 IV 1932 wpisana do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w Katowicach pod nr A. 2725. Należała do Adolfa i Artura Hermanów. W 1944 zatrudniała 33 pracowników. W 1947 przejęta przez Fritza Hermana. Zlikwidowana ok. 1950.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 

 

I

IZOLA, Górnośląska Fabryka Kabli i Rur Izolacyjnych, założona w 1923 przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) 4. Właścicielem był Paul Schmitd. W 1923 zatrudniała 22 robotników, w 1927 – 32. Od 1923 przeciętnie produkowała 15 tys. mb rurek ołowianych rocznie. Funkcjonowała do 1939. Po II wojnie światowej wznowiła działalność; ostatnia wzmianka w 1966.
Kronika Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Zawodziu, t. 2, Zbiory Specjalne Biblioteki Śląskiej, sygn. R.2153 III; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 

 

J

pawel-jacek

JACEK Paweł (28 II 1892, Chechło k. Gliwic – 20 X 1973, Katowice), powstaniec śląski, w III ►powstaniu śląskim zastępca dowódcy w pułku toszecko-gliwickim, wiceprezes ►Związku Powstańców Śląskich (1925–1939). Od 1922 mieszkaniec Załęża, od 1927 – Kolonii Ignacego Mościckiego; był właścicielem sklepu i firmy „Kaloryfer” prezesem Towarzystwa Ogródków Działkowych im. I. Mościckiego, Grupy Miejscowej Związku Powstańców Śląskich, jednym z inicjatorów powstania Oddziałów Młodzieży Powstańczej w Województwie Śląskim. Od 1938 mieszkał w Zawodziu; od IX 1939 był członkiem ►Ochotniczych Oddziałów Powstańczych, od 1949 członkiem ►Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Zawodziu. Odznaczony wieloma odznaczeniami państwowymi.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

JADWIŻANKI, Zgromadzenie Sióstr Świętej Jadwigi, założone w 1859 przez ks. Roberta Spiske we Wrocławiu; 20 XII 1886 na zaproszenie ►ks. Leopolda Markiefki 5 sióstr z Niezamyslić przybyło do Bogucic, by zastąpić ►boromeuszki w pracy w ►Sierocińcu Zakładu im. ks. Leopolda Markiefki. Dały początek nowej prowincji katowickiej, która została erygowana 3 VII 1924. Początkowo funkcjonowały w strukturach prowincji wrocławskiej, stopniowo rozszerzając działania wychowawcze (►Przedszkole Sióstr Jadwiżanek, ►Szkoła Podstawowa, ►Wyższa Szkoła Zawodowa Żeńska, ►Szkoła Specjalna); charytatywne (►Kuchnia Ludowa dla Ubogich, ►Kuchnia Mleczna); medyczne (opieka nad gruźlikami, ►Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem, praca w ►Szpitalu Zakonu Bonifratrów). Od 1922 prowadziły działalność w ramach komisariatu (kurator i wizytator ks. Augustyn Koźlik), od 1924 w Prowincji Polskiej Zgromadzenia Sióstr św. Jadwigi. W 1. 1939–1945 usunięte przez niemieckie władze okupacyjne. 19 V 1945 siostry i 80 chłopców powróciło z wojennej tułaczki; prowadziły ►Sierociniec (►Dom Małego Dziecka), ►Stację Opieki nad Uchodźcami. Jadwiżanki utrzymywały się z darowizn, pomocy UNRRA (Administracji Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy) oraz władz miejskich; od 1947 prowadziły działalność gospodarczą (►Piekarnia Hostii i Komunikantów). W 1949 rozpoczęła się nagonka ideologiczno-polityczna; od 1961 siostry działały w strukturach Caritas-u, ich majątek upaństwowiono, pozbawiono je też wpływu na wychowanie dzieci i młodzieży. Po 1989 nastąpiło pełne przywrócenie działalności. Obecnie siostry prowadzą Ośrodek Wychowawczy dla dzieci i młodzieży oraz przedszkole, a także pracują przy kościele parafialnym oraz w Kurii Arcybiskupiej w Katowicach.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lublin 2014; P. Nadolski, Katolickie klasztory i domy zakonne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

JOHANKA zob. ►Świętojanka.

JUNGFRAUKONGREGATION zob. ►Sodalicja Mariańska.

 

 

K

KAPLICA ANIOŁÓW STRÓŻÓW w ►Klasztorze Bonifratrów w Bogucicach, pierwsza murowana świątynia w Bogucicach (wielkości kościoła św. Szczepana); najstarszy istniejący obiekt sakralny i szpitalny w dzielnicy i jeden z trzech najstarszych w mieście Katowice. Położona w południowym skrzydle zespołu klasztorno-szpitalnego; wybudowana w l. 1872–1874 według projektu Paula Jackischa; poświęcona 6 IX 1874; neogotycka, orientowana, z płytkim, pięciobocznym prezbiterium; ściany zdobi polichromia – 12 medalionów z scenami życia św. Jana Bożego i świętych zasłużonych dla zakonu. Była dwukrotnie odnawiana; zachowana bez znaczących przeróbek i przebudowy. Przez cały okres istnienia była czynna (za wyjątkiem okupacji hitlerowskiej).
G. Grzegorek, A. Poloczek, B. Witaszczyk: Kaplica klasztoru Bonifratrów p.w. Świętych Aniołów Stróżów w Katowicach. Katowice–Bogucice 2015.

KAPLICA OGRÓJCA (GÓRA OLIWNA), obiekt sakralny na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach. Wybudowana w l. 1894–1895 wg projektu Ericha Kaila w stylu neogotyckim (murowana z cegły, kryta dachówką, z wieżyczką; wymiary: 5,30 x 5,50 m). Fundatorem był Jan Stanislowski z Załęża.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

KAPLICA św. BARBARY, obiekt sakralny wybudowany w 2003 na ►placu przykościelnym przy ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach z odnowionym i umieszczonym w nowej ramie obrazem św. Barbary ze zlikwidowanej kaplicy kopalni „Kleofas-Katowice” (zob. ►kopalnia „Katowice”).
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

KAPLICA św. SZCZEPANA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, znajdują się w niej obrazy: Zmartwychwstanie, Dobry Pasterz, Święta Rodzina, Matka Boska Bogucka, Matka Boska Nieustającej Pomocy.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE KOBIET przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach powstało w 1936, w 1938 skupiało 90 członkiń; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu zostało założone 24 III 1934, w 1935 liczyło 50 członkiń, w 1938 – 90, w 1939 – 60. Funkcję prezesa pełniła Matylda Krauzowa.
Akcja Katolicka na Śląsku: powstanie, rozwój, działalność. Katowice 1938; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MĘŻÓW, przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach powstało w 1935, skupiając 230 członków; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu zostało założone 27 X 1935 i skupiało 46 członków. Stowarzyszenia były zrzeszone w ►Akcji Katolickiej.
Akcja Katolicka na Śląsku: powstanie, rozwój, działalność. Katowice 1938; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MŁODZIEŻY MĘSKIEJ zob. ►Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MŁODZIEŻY ŻEŃSKIEJ, założone w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu 22 V 1934, w 1935 skupiało 35–46, a w 1939 – 60 członkiń. Funkcję prezesa pełniła Jadwiga Brodzianka, działaczkami były: Maria Hansel i Łucja Łabińska.
APK zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE ROBOTNIKÓW p.w. św. JÓZEFA przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założone 18 (25) I 1891 z inicjatywy ►ks. Ludwika Skowronka. W 1891 skupiało 500 członków, a w 1909 – 81. Siedziba mieściła się w ►Sierocińcu. W 1894 wyodrębnili się ►Alojzjanie. W ramach stowarzyszenia w Dąbrówce Małej działała trupa teatralna, licząca 20 członków. W 1907 scentralizowane z Verband w Berlinie – zachowało autonomię narodową.
J. Myszor: Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w latach 1821–1914. Katowice 1991; tenże: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KATOWICE (Kattowitz), pole rezerwowe utworzone w 1861 na terenie od strumyka Osiek do Rawy, w osi ul. Opolskiej, 3 Maja, zakosem do ul. Stawowej i w osi południowej krawędzi ul. Warszawskiej do ul. Mielęckiego, zachodnią krawędzią tej ulicy do kolei, w osi kolei do ul. Granicznej, stamtąd wzdłuż osi ulicy na północ do granicy pola Bertram, do południowo-zachodniej granic pól Ferdinand i Bertrand, południowej granicy pola ►Belle Alliance do ►Rowu Wełnowieckiego, korytem strugi ►Wełny do ujścia Ośka do ►Rawy.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KATOWICE III zob. ►Ferdinand I a.

KATTOWITZ zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

KATTOWITZER AG FÜR BERGBAU UND EISENHUTTENBETRIEB zob. ►Katowicka Spółka Akcyjna.

KĘDZIERCZYNA (Kędzierska rola, Kędzieżyna), nazwa gruntów plebańskich ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wspominanych w protokołach powizytacyjnych w 1619, 1665 i 1792 oraz wykazie gruntów parafialnych pod koniec XIX w., leżących na granicy z ►Małą Dabrówką. Grunty te powstały (wg P. Piwowarczyka) w wyniku karczowania ►Lasu Michałkowickiego na ►Alpach Wełnowieckich.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

KINDHEIT JESU VEREIN zob. ►Dzieło Dziecięctwa Pana Jezusa.

KLASZTOR (KONWENT) BONIFRATRÓW w BOGUCICACH, powstał z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki (wniósł 5 tys. talarów), wybudowany na gruncie darowanym przez bogucickiego proboszcza (25 mórg i 141 prętów) w 1872 w stylu neogotyckim. Robotami budowlanymi kierował ►Paul Jackisch. Poświęcony 6 IX 1874. W 3-kondygnacyjnym gmachu zakonnicy zamieszkali na II piętrze (w 1878 – 10, w 1899 – 17, w 1903 – 22), na parterze i I piętrze mieścił się ►Szpital Zakonu Bonifratrów. Przy obiekcie od strony północnej powstała kaplica klasztorna (►Kaplica Aniołów Stróżów). Z nowicjatem (1926–1934), biblioteką, apteką, szpitalem tworzył zespół klasztorno-szpitalny. W 1877 został podłączony do sieci wodociągowej, a w 1910 zelektryfikowany. W l. 1933–1936 zamieszkały także przez ►Oblatów. Przymusowo opuszczony przez zakonników w 1939, w 1945 zdewastowany; w 2009 odrestaurowany i całkowicie odzyskany przez bonifratrów.
D. Głazek: Obiekty sakralne w Bogucicach. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; M.M. Łobozek: Klasztor i Szpital Bonifratrów; Bonifratrzy, pod wezwaniem Świętych Aniołów Stróżów w Katowicach-Bogucicach. 125 lat istnienia. Katowice-Bogucice [1999]; P. Nadolski: Katolickie klasztory i domy zakonne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

KLASZTOR MISJONARZY OBLATÓW MARYI NIEPOKALANEJ na KOSZUTCE, powstał na działce nabytej od ►Wspólnoty Interesów na ►Caffebergu (zob. też ►Koszutka). Mimo sprzeciwu proboszcza bogucickiego, założono placówkę, którą kierował superior ►o. Stefan Śmigielski. Projekt kościoła (dwuwieżowej bazyliki) i klasztoru przygotował arch. ►Jan Kapołka. Budowę rozpoczęto 28 VIII 1936; powstał tylko klasztor z kaplicą (utworzoną przez zaadaptowanie części holu i zakrystii). 5 VIII 1937 erygowano kaplicę półpubliczną; 5 IX 1937 poświęcono kaplicę i klasztor. 2 XII 1939 erygowano przy placówce samodzielną placówkę duszpasterską jako filie parafii bogucickiej. W celu uchronienia klasztoru przed konfiskata przyłączono go niemieckiej prowincji oblatów z siedzibą w Hünfeld. 11 X 1940 pomieszczenia klasztoru zajęli przesiedleńcy z Bukowiny i Besarabii, a miesiąc później władze niemiecki zajęły władze niemieckie (pozostało 2 księży i 2 pomocników). W 1945 oblaci wznowili działalność w prowincji polskiej. W l. 50. XX w. bezskutecznie usiłowano przystąpić do planowanej przed wojna budowy kościoła. W 1957 udało się rozbudować kaplicę wg projektu inż. arch. Sepioła. Poświęcił ją 7 XII 1957 bp Herbert Bednorz. 24 IX 1958 erygowano kurację. Kaplica pełniła funkcję kościoła dla okolicznych mieszkańców. W klasztorze przebywało wówczas 6 ojców; do końca lat 60. ich liczba wzrosła do 17 ojców i 4 braci. W 1978 powstała dzwonnica. Realizację przebudowy rozpoczęto w 1994. Dokonano połączenia starej kaplicy z nowym kościołem. Konsekracji ►kościoła p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa dokonał 21 V 1999 abp Damian Zimoń.
G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

KLEINE FRANZISKA (Mała Franciszka), pole górnicze o powierzchni: 1 kopalnia znalazcza + 1025 miar + 159 łatrów, leżące pomiędzy wschodnią granicą Załęża i polem ►Arcona, nadane 16 V 1859 – 2 I 1860 na wniosek L. Erbericha; 15 XII 1859 dokonano wymiany części pola z polami Neue Beate; w 1860 nastapiło scalenie z ►kopalnią „Arcona”.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KOMDROBIT, Polskie Towarzystwo Dróg Komprymowanych Drogi Bitumiczne Komdrobit, renomowana firma założona w 1925 przy ul. Floriana 5 w ►Zawodziu. Dzierżawiła część budynków Górnośląskiej Fabryki Kabli i Rur ►Izola. Zakład przerabiał i zajmował się magazynowaniem surowca do budowy dróg; w 1930 został odznaczony złotym medalem na cenionej w sferach gospodarczych II RP Ogólnopolskiej Wystawie Gospodarczej we Lwowie. W 1936 został przeniesiony do Warszawy, w Zawodziu pozostał oddział, który w 1939 zatrudniał 10 osób.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KOPALNIA WĘGLA KAMIENNEGO „KATOWICE”, założona w 1823, zakończyła wydobycie w 1999. Do 1922 i w l. 1939–1945 funkcjonowała pod nazwą „Ferdinand”, w l. 1922–1936 – „Ferdynand”; w l. 1953–1956 – „Stalinogród”, w l. 1936–1939, 1945–1950, 1957–1997 – „Katowice”, w l. 1997–1999 – „Kleofas-Katowice”. (zob. też ►KWK „Kattowitz”). Kolejnymi właścicielami byli: ►Ignacy Ferdynand von Beym, ►Izaak Freund, ►Stanisław Mieroszewski, ►Franciszek Winckler, ►Maria Winckler, ►Katowicka Spółka dla Górnictwa i Hutnictwa (1889), ►Zjednoczenie Górniczo-Hutnicze (1936), ►Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych (1937), ►Herman Göring Werke (1939–1945), ►Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego (1945–1982), ►Zrzeszenie Kopalń Węgla Kamiennego w Katowicach (1982–1993), ►Katowicki Holding Węglowy (1993–1999). Do kopalni należały pola górnicze: ►Albert, ►Arcona, ►Arcona I, ►Arcona Consuliert, ►Arcona-Ostfeld, Arcona Westfeld, ►Arthur, Arthur Erwaiterung, ►Baranowice, ►Belle Aliance, ►Belle Aliance II, Bertram, ►Corax, ►Eisenach, Ferdynand Consuliert, ►Ferdinand I a, ►Ferdinand II, ►Katowice (Kattowitz), ►Kleine Franziska, ►Mammouth, ►Martin, ►Martin-Nordfeld, Martin Süd, ►Paulineglück, ►Pffarfeld, ►Präserwativ, ►Schilling, ►Wilhelms Freude oraz szyby: ►Adolph, ►Alexander, ►Anthon, ►Bartosz, Beda, ►Benno, Bernhard, Bertha, Berthram, ►Bogucice, ►Boże Narodzenie, ►Brunon (Bruno), ►Carl, ►Cyrus, Franz, ►Friedrich, ►Generał Józef Bem, Gustaw, ►Gwarek, ►Henryk, Hugo, Johann, ►Ludwik, Martin, ►Moritz, ►Nothebohm, ►Nowy Szyb, ►Południowy, ►Rudolph, ►Simon, Szyb II, ►Versuchsschacht, ►Warszawa I/II.
W okresie międzywojennym kopalnia dysponowała 1 bądź 3 (w 1929) cegielniami (► „Bogucice” „Karbowa”, „Katowice”) i 1 tartakiem. Na terenie kopalni funkcjonowały ►obozy jenieckie dla żołnierzy angielskich (do 1918), rosyjskich (1941–1944), a l. 1945–1956 ►obóz pracy.
W strukturze kopalni funkcjonowały działy: dyrektor, naczelny inżynier, wydziały: personalny, kontroli jakości węgla, księgowo-finansowy, ekonomiczny, gospodarki materiałowej, planowania, pracy i płacy, robót górniczych, nadsztygar górniczy, sztygarzy objazdowi, inż. strzelniczy, wentylacji, główny mechanik, konstrukcyjno-montażowy, nadsztygar maszyn dołowych, urządzeń szybowych, maszyn powierzchniowych, urządzeń elektrycznych, maszyn i urządzeń elektrycznych dołowych, przeróbki mechanicznej, inwestycyjny, mierniczo-geologiczny, działy: budowlany, inspektor BHP, kierownik administracyjny, zatrudnienia i spraw socjalnych, zaopatrzenia, ekspedycji, administracyjno-gospodarczy, wydobywczy, podsadzki, wentylacji, pyłowy, urządzeń maszynowych dołowych, maszyn elektrycznych dołowych, urządzeń wydobywczych i szybów, warsztatów i brygad naprawczych, kolejowy i warsztatów kolejowych, laboratorium, kotłów sprężarek i wentylatorów, głównych urządzeń elektrycznych, prądów słabych, elektrowni, płuczki i napraw urządzeń przeróbczych, remontowo-konserwacyjny, gospodarczy, administracji nieruchomości, ekspedycji i Zawodowa Straż Pożarna Kopalni Katowice.
Wydobycie: 1873 – 72,7 t węgla, 1913 – 1 061 770 t, 1938 – 834 775 t, 1970 – 1 621 613 t, 1979 – 1 805 546 t. Wokół kopalni powstało 10 ►hałd.

Dyrektorzy kopalni od 1945 roku

Imię, nazwiskoLata sprawowania funkcji
Kazimierz Münich 1945
Michał Gawędzki 1946-1947
Frydolin Bura 1947-1949
Edward Granek 1949-1955
Tadeusz Majewski 1955-1956
Kazimierz Stefaniak 1956-1958
Kazimierz Tymiński 1958-1959
Leon Kindla 1960-1966
Jan Tańczyk 1966-1967
Rozpondek 1967
Flawian Cisek 1967-1978
Tadeusz Demel 1977-1981
Stanisław Parysiewicz 1982-1985
Zygfryd Skrzypek 1985-1990
Stanisław Parysiewicz 1990-1995
Paweł Chrostek 1995-2004

 

Kopalnia administrowała majątkami rolnymi (►Dwór Marii) i ogrodniczymi (►Park Kopalniany). Prowadziła rozbudowaną działalność socjalno-bytową na rzecz swoich pracowników i mieszkańców dzielnicy; m.in. realizując budownictwo – oparte dawniej na tzw. ►sypialniach robotniczych (np. koszary wojskowe w Wełnowcu), różnego typu ►barakach, przejściowo w l. 1948–1970 w fińskich domkach (osiedle ►Bogucice), według danych z 1987 kopalnia była właścicielem 165 budynków mieszkalnych z 1506 mieszkaniami zamieszkałymi przez 5 tys. osób (w l. 80. XX w. budowa osiedli ►Osikowa III, ►Brzozowa II, zob. też ►Górnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa, ►Domy Górnika i ►hotele robotnicze) oraz modernizację ulic (np. Sztygarskiej, ks. F. Ścigały, B. Żogały, Nowej, L. Markiefki, Ryszarda, Katowickiej, Wróblewskiego). Od okresu międzywojennego rozwijała szkolnictwo zawodowe (►Dokształcająca Szkoła Zawodowa, ►Zasadnicza Szkoła Zawodowa kopalni „Katowice”); prowadziła też ►przedszkola kopalniane w Bogucicach i Zawodziu. Organizowała opiekę zdrowotną (w 1948 pierwsze w polskim górnictwie ambulatorium dentystyczne i solarium, ►Poradnia dla matki i dziecka, gabinet fizjoterapii, solarium; sanatoria: ►Rabka, ►Długopole, ►Sławęcice, ►Szczyrk, ►Murcki); wypoczynek załogi w ►domach wczasowych (►Jaworzynka, ►Jaszowiec, ►Podczele, ►Tresna, ►Zakopane, ►Karolinka) oraz dzieci i młodzieży w ►ośrodkach kolonijnych (►Bestwina, ►Gdynia Chylonia, ►Janowice) i na kąpielisku w ►Dolinie Trzech Stawów (zob. też ►festyny ludowe). Patronowała rozwojowi turystyki zakładowej (►Kopalniany Park, ►place zabaw) oraz organizacjom kultury, kultury fizycznej i paramilitarnym (do 1922 Erster Kattowitzer Schwimmverein, ►Männer Gesangverein Ferdinandgrubbe, ►„Górnik 20” Katowice, ►Zakładowy Dom Kultury, ►Klub Motorowy Górników i Energetyków, ►Liga Morska i Kolonialna, ►Liga Obrony Kraju, ►Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, ►Orkiestra Dęta kopalni „Katowice”, ►Polski Czerwony Krzyż, ►Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, ►Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, ►Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, ►Ogródki Działkowe, ►Liga Kobiet, ► Hufiec Służba Polsce). Ważniejsze wydarzenia historyczne: ►Strajki: 1889, 1913; udział górników w III ►powstaniu śląskim (polegli w bitwie pod Lichynią: ►Tomasz Kotlorz, ►Henryk Nawrot), we ►wrześniu 1939 obrona zakładu przed bojówkami Freikorpsu (dowódca Ewald Wulffen) przez oddział samoobrony powstańczej (dowódca ►Franciszek Kruczek), ►ruch oporu (►Paweł Chromik, ►Wincenty Wajda, Komitet Ochrony Kopalń).
Po likwidacji kopalni wybrane obiekty pokopalniane zostały objęte prawną ochroną konserwatorską (zob. ►Obiekty z zespole zabudowy po kopalni „Katowice”, ►Muzeum Śląskie i ►Katowicka Strefa Kultury).
APK, zesp. Kopalnia Katowice, sygn. 59; APK, Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, sygn. 1/92, 1/122; A. Furżyński: Kopalnie węgla kamiennego w Polsce. Księży Młyn 2012; J. Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice 1984; H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

 

KOPALNIA WĘGLA KAMIENNEGO „KATTOWITZ” („Katowice”), projektowana w 1913, budowana w l. 1919–1925 w południowej części Bogucic na obszarze zatwierdzonym 4 XI 1920, utworzonym z połączonych pól górniczych o powierzchni 6 054 954 m² należących dotąd do kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”) i przyległych (►Arcona-Ostfeld, ►Arcona I, ►Schilling, ►Corax, ►Mammouth, ►Eisenach, ►Martin-Nordfeld, ►Wilhelms Freude); należały do niej szyby: ►Boże Narodzenie, ►Nowy Szyb, ►Południowy. Z powodu kryzysu ekonomicznego (malejący zbyt wegla) w 1925 wstrzymano prace.

H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KOŚCIÓŁ NA GÓRCE zob. ►Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

KOŚCIÓŁ NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY, obiekt sakralny (kaplica, kościół filialny) w Bogucicach, usytuowany na północ od kościoła parafialnego, przy drodze do Siemianowic na wzgórzu. Wspominany w protokołach powizytacyjnych w 1598, niekonsekrowany, wzniesiony z ofiar ludu w miejscu dawnej świątyni. Od ok. 1619 miejsce pielgrzymek, od 1634 z zapisaną dziesięciną ►Katarzyny Kamińskiej, od 1720 z ►obrazem Matki Boskiej Boguckiej. Kaplica otoczona była cmentarzem; znajdowały się w niej 3 ołtarze: główny – drewniany z podobizną Matki Boskiej Częstochowskiej oraz boczne – drewniane poświęcone Wniebowzięciu NMP i św. Mateuszowi Apostołowi, a także kazelnica drewniana, mensa drewniana z portatylem, chór dla kantora, organy. Uwzględniony na ►mapie Fryderyka Christiana von Wrede; pod koniec XVIII w. zlikwidowany (ostatnia wzmianka w 1792).
L. Musioł: Materiały do dziejów wielkich Katowic. Katowice 1936.

KOŚCIÓŁ p.w. św. SZCZEPANA i DOROTY w BOGUCICACH, drewniany, pierwszy na terenie miejscowości kościół katolicki, założony prawdopodobnie na przełomie XIV–XV w. Pierwsze udokumentowane wzmianki o osadzie Bogucice pochodzą z 15 XII 1360, kiedy to książę opawsko-raciborski Mikołaj II zatwierdził szlachcicowi Ottonowi z Pilicy własność wsi Jaźwice, Załęże, Bogucice, Roździeń i miasto Mysłowice. Parafia bogucka powstała prawdopodobnie w latach 1374–1396. Z wykazu przedstawiciela kurii krakowskiej Brzostowskiego (w l. 1551–1558) wynika, że płaciła świętopietrze w wysokości 2 groszy. Do parafii należały wsie: Bogucice, Załęże, Kuźnica Bogucka powstałe w 1580 roku i Katowice („et nova villa Katowice” 1598). Najstarsze wiadomości o kościele, a także o jego proboszczu Mikołaju pochodzą z 1403. W protokole powizytacyjnym z 1598 opisany jako kościół p.w. św. Szczepana; od 1675 p.w. św. Szczepana i Doroty. Znajdował się pod patronatem dziedziców mysłowickich. Od 1746 składano w nim wota, a od 1776 przechowywano relikwie św. Małgorzaty. Parokrotnie rozbudowywany przetrwał do 1773. Pierwszy zachowany spis inwentarza pochodzi z 1746. Miał 3 ołtarze – wielki z figurą Maryi Dziewicy oraz boczne z obrazami św. Anny i Trójcy Świętej.; dzwon (św. Jan); ogrodzony cmentarz i kostnicę. Rozbudowano go dwukrotnie dzięki staraniom ks. Jana Zająca i jałmużnom „z całego Szlązka”. Dzwonnica stała oddzielnie. Rocznicę poświęcenia obchodzono w niedzielę po uroczystości św. Franciszka z Asyżu.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w.św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KOŚCIÓŁ św. SZCZEPANA w BOGUCICACH, postawiony w 1773 z inicjatywy ►ks. Floriana Operskalskiego, fundowany z jałmużny z całego Górnego Śląska. Zbudował go mistrz ciesielski Jan Michał Wiesner z Gross Strehlitz (ob. Strzelce Opolskie). Mistrz zobowiązał się postawić czterograniasty drewniany kościół (22 sążnie długości, 6 sążni szerokości, 4 sążnie wysokości) i wieżę od Wielkanocy do końca roku. W 1790 wybudowano dzwonnicę w kształcie wysmukłej wieży, wolno stojącej obok kościoła (campanilla), która pełniła też funkcję kostnicy. Kościół ten przetrwał do 1891. Z drewna likwidowanej świątyni wykonano krzyżyki (po poświęceniu i nadaniu odpustów sprzedawano je wiernym). Nabożeństwa odprawiano tymczasowo w przerobionej i powiększonej ►stodole plebańskiej, do której przeniesiono wszelkie kosztowności i relikwie świętych Pańskich.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w.św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KRÓLOWA NIEBA, naturalnej wielkości pozłacana figura Matki Boskiej Królowej Nieba – statua o wysokości ok. 7 m przed ►Szpitalem Zakonu Bonifratrów przy ►ul. L. Markiefki. Poświęcona w 1881. Składa się z: marmurowego cokołu; postumentu z ostrołukowo zamkniętymi wgłębieniami z inskrypcjami: St Maria Regina Coeli Ora Pro Nobis (Święta Mario Królowo Niebios Módl się za Nami), datą, symbolami: Jezusa, Marii oraz ►bonifratrów (z tyłu); wieńczącego postument kwadratowego cokołu, na którym stoi wysoka kolumna, w górze obwiedziona dwiema opaskami, zakończona ośmiobocznym gzymsem oraz figury Maryi z Dzieciątkiem, posadowionej na gzymsie. Koronowana Maria trzyma na lewej ręce Jezusa, w prawej trzyma złotą różdżkę (zapewne od Anioła Gabriela zwiastującego narodziny Jezusa), Dzieciątko (z aureolą) w lewej ręce dzierży jabłko – symbol władcy, prawą błogosławi.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kf l O l .html.

KRUCJATA EUCHARYSTYCZNA w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założona ok. 1928, w 1935 skupiała 120 członków, a w 1948 – 90, funkcję prezesa pełniła Maria Wodniczakówna; na ►Koszutce powstała w 1947, a w ►Zawodziu w I 1946.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej) 1936”. Katowice 1936; P. Kurzela: Katolickie ruchy, stowarzyszenia i wspólnoty. Katowice 2010.

KRZYŻ (BOŻA MĘKA), postawiony w 1893 przy ►ul. J. Ordona w Bogucicach (obecnie, odwrócony o 900, stoi nieco dalej w stronę Bogucic na trawiastym skwerze). Podstawa postumentu zbudowana z dwóch kamieni ułożonych schodkowo. Na szerokim cokole umieszczona tablica fundacyjna ujęta w ostry łuk z napisem: I.H.S. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus na wieki! Amen. Fund. A.D. 1893. Gzyms niezbyt wydatny, złożony z dwóch profilowanych płyt, tworzących płaski daszek. Krzyż, pozbawiony postaci Ukrzyżowanego i kartusza INRI, postawiony na stopce ku górze zwężającej się esowatym profilem.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l .html.

KRZYŻ (BOŻA MĘKA), postawiony w 1894 przy ►ul. Katowickiej w Bogucicach. Dwuczęściowy postument krzyża nie posiada zdobień. Obie części postumentu przedzielone przewężeniem i wyprofilowaną płytką. W górnej części cokołu znajduje się okrągło zwieńczona, dość szeroka wnęka na figurkę (obecnie pusta). Gzyms ma formę kwadratowej płytki od dołu grzybkowo zaokrąglonej i podkreślonej wąską listwą. Krzyż został ustawiony na małym postumencie z dwóch płytek ułożonych w formie kowadła. Na krzyżu umieszczona metalowa (drobna) figura Chrystusa. Ramiona krzyża zakończone zostały wydatnymi koniczynkami. Na koniczynce zwieńczającej belkę falista tabliczka ze skrótem INRI w układzie poziomym. Krzyż stoi na skwerku obok chodnika, otoczony krzewami.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l .html.

KRZYŻ PRZYDROŻNY (BOŻA MĘKA), kamienny, ufundowany przez właścicieli gruntów gminie boguckiej w 1887. Stoi przy ►ul. L. Markiefki (u wylotu ►ul. Kowalskiej). Ma trójczłonową, schodkową podstawę. Górna część podstawy jest oddzielona od środkowej płytą z zaokrąglonymi krawędziami. Górna część podstawy jest najwyższa i nieco węższa od części środkowej. W czołowej ścianie podstawy znajduje się prostokątna płycina (zdobiona profilem z mocno zaokrąglonymi narożnikami) z napisem fundacyjnym: Fundatorzitego Krziża Posiedziciele gruntu gminy Bogucki 1887. Podstawa zwieńczona jest daszkowatą płytą, znacznie wysuniętą poza obrys podstawy. Cokół, w górze obwiedziony zaokrągloną listwą, ma wnękę (zwieńczoną w formie liścia) na figurę. We wnęce na wysuniętym stopniu (kielichowato profilowanym, z kulką na dole) stoi Matka Boża z rękami złożonymi na piersiach. Na gzymsie (niezbyt wydatnym, w formie czterospadowego daszku od dołu esowato profilowanego) został ustawiony na małej podstawie ze słupkowymi „przyporami” wysmukły krzyż z ramionami zakończonymi koniczynką. Na krzyżu umieszczono małą metalową figurę Chrystusa (malowaną na złoto) i metalowy (mocno powyginany, wystający poza obrys krzyża) kartusz z INRI w układzie poziomym. Krzyż stoi na chodniku, otoczony ozdobnym metalowym płotkiem.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l .html.

KUCHNIA LUDOWA DLA UBOGICH, instytucja dożywiająca bezrobotnych i biednych powstała w 1924 z inicjatywy Śląskiego Komitetu Ratunkowego dla Bezrobotnych, którego prezesem był ks. Augustyn Hlond. W Bogucicach pod przewodnictwem ►ks. Franciszka Ścigały kuchnię prowadziły ►jadwiżanki przy ►Zakładzie ks. L. Markiefki. Początkowo wydawano 30 tys. obiadów rocznie, w 1933 – ponad 69 tys. (najpierw bezpłatnie, później za 10 gr). Kuchnia działała do 1939. W 1948 siostry jadwiżanki reaktywowały jej funkcjonowanie. W 1992 ponownie uruchomiono dożywianie biednych i bezrobotnych – pierwotnie w budynku ►plebanii przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, następnie w starym ►budynku gospodarczym; pomocy udzielały ►kopalnia „Katowice”, Miejski Ośrodek Opieki Społecznej, jednostki wojskowe z Katowic, ►Parafialny Zespół Charytatywny w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.
I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasy współczesne. W: Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KUKUCZKI JERZEGO OSIEDLE, wchodzące w skład dzielnicy Bogucice, zlokalizowane pomiędzy ►ul. W. Wróblewskiego, ►ul. Podhalańską, ►ul. W. Roździeńskiego i linią ►kolejki wąskotorowej. Powstało w 1. 70. XX w. w miejscu kolonii fińskich domków ►Bogucice. Składa się z zespołu bloków mieszkalnych, 4–11-kondygnacyjnych. Nazwę nadano w 1989 po śmierci patrona. Architektami osiedla byli: A. Śleziak, A. Trybuś. Na osiedlu działa klub spółdzielczy ►Juvenia, w pobliżu znajduje się świątynia ►Kościoła Chrześcijan Baptystów w Polsce.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

KUNEGUNDA (Kunegundaweiche), najstarsza stacja kolejowa w Bogucicach; powstała na linii Katowice – Bogucice przez Małą Dąbrówkę, Kopalnię Jerzy; otwarta 1 XI 1861, istniała jeszcze w 1914 (w 1913 kasy biletowe z powodu remontu budynku stacyjnego znajdowały się w ►Ratuszu); nazwa zapożyczona od pobliskiej ►huty Kunegunda.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna, 1953, mps w MHK.

KUNEGUNDAWEICHE zob ►Kunegunda.

 

 

L

LEGION MARYI, apostolski ruch katolików świeckich; powstał w Irlandii w 1921. Patronką ruchu jest Maryja Niepokalana, a członkiem może być każdy, kto świadomy jest swojego miejsca w Kościele katolickim, niezależnie od wieku, wykształcenia, wykonywanego zawodu czy posiadanej wiedzy religijnej. W ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu powstał w 1981 z inicjatywy Senatu Legionu Maryi w Wiedniu i ►ks. Karola Wollnika. W programie działalności ustalone modlitwy z rozważaniem jednej części Różańca św., pogłębianie życia wewnętrznego członków organizowanie rekolekcji zamkniętych i dni skupienia, udział w uroczystościach legionowych, takich jak: Acies, Zlot Generalny, Adoracja w Panewnikach przy Bożym Żłóbku oraz w pielgrzymkach do Piekar Śląskich, Częstochowy (pielgrzymka połączona jest z nocnym czuwaniem) i Turzy Śląskiej. Członkowie Legionu odwiedzają chorych, starszych, samotnych parafian w domach i w szpitalach, przygotowują do sakramentów św. osoby dorosłe, odwiedzają rodziny, które nie mają kontaktu z kapłanem i wspólnotą parafialną, pomagają w nauce religii dzieciom z rodzin zaniedbanych religijnie.
P. Kurzela: Katolickie ruchy, stowarzyszenia i wspólnoty. Katowice 2010.

LIGA MORSKA I KOLONIALNA ZAWODZIE, obwód utworzony w 1934, należał do najprężniejszych w Okręgu Śląskim (5 kół zakładowych i 6 szkolnych); zasłużona w zagospodarowaniu ►Doliny Trzech Stawów i utworzeniu ►Ośrodka Sportów Wodnych – jednego z najlepiej urządzonych tego typu ośrodków w II Rzeczypospolitej, gdzie organizowano Dni Morza, Dni Kolonialne z udziałem władz miejskich, a także naukę pływania.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

LIGA OBRONY KRAJU (LOK), koło terenowe przy ►kopalni „Katowice”, spadkobierca założonej w 1945 Ligi Przyjaciół Żołnierza, od 1961 LOK. , podlega jej Klub Oficerów Rezerwy; sekcje strzelectwa sport., motorowa, wodna 194 czł. (1973), udział w imprezach sport, różnego szczebla, działalność popularyzatorska z zakresu obronności i wojskowości; współpraca z PCK.
F. Cisek: 150 [sto pięćdziesiąt] lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

LIGOŃ zob. ►Chór Męski im. Juliusza Ligonia w Bogucicach.

antoni-lindner

LINDNER Antoni (17 I 1884, Głogówek – 19 VIII 1942, Zawodzie), ksiądz, powstaniec śląski, działacz społeczny; absolwent Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, uczęszczał na wykłady z literatury polskiej prof. Władysława Nehringa. Święcenia kapłańskie przyjął w 1909. Ze względu na zły stan zdrowia pracował dorywczo jako: pomoc duszpasterska w pow. kluczborskim, w Dąbrowie Niemodlińskiej, wikary w parafii św. Andrzeja w Zabrzu (1912–1915), Brzezince k. Mysłowic (1916–1920), lokalista w Niedobczycach (1920–1922), Skrzyszowie (1922–1926), w ►Zawodziu (1926–1942), od 1931 proboszcz w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu. Budowniczy kościołów w Niedobczycach i Zawodziu. Działacz narodowy: w latach studenckich należał do Kółka Polskiego; był założycielem Robotniczych Kółek i Związków Katolickich na parafiach, w których pracował; czynnie zaangażowany w I ►powstaniu śląskim (z tego powodu musiał na krótko uchodzić do Polski); po 1926 zwolennik sanacji.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

LIRA zob. ►Towarzystwo Śpiewacze „Lira” w Bogucicach.

LUDWIK, szyb ►kopalni „Katowice”, wentylacyjno-wdechowy, materiałowo-zjazdowy do pola górniczego Ludwik na pograniczu Bogucic i Wełnowca; w l. 1900–1907 pogłębiony do 125,02 m; przekrój beczkowy, w obudowie murowanej, z drewnianymi pomostami i dźwigarami szybowymi. Dał nazwę ►ul. Ludwika; w XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

LUTNIA zob. ►Chór Lutnia przy parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu.

 

 

Ł

ŁĄKA, staw na terenie ►Katowickiego Parku Leśnego o powierzchni 12,4 ha; linia brzegowa urozmaicona, głębokość zmienna (doły i wypłycenia). Akwen, będący pod opieką Okręgu Katowickiego Polskiego Związku Wędkarskiego, jest terenem sportowego (z dyscyplin wędkarstwa uprawiany jest spinning) połowu ryb (karpie, płocie, wzdręgi, leszcze, liny, amury, okonie, szczupaki, sandacze, węgorze, sumy, zarybiany także pstrągami tęczowymi i jaziami), gdzie regularnie są rozgrywane turnieje wędkarskie. Miłośnicy ptaków (ornitolodzy) mają możliwość oglądania wielu różnych interesujących gatunków wodnych ptaków wędrownych (mewy – śmieszka i srebrzysta, perkoz dwuczuby, perkozek, łyska) i pospolicie występujących dzikich kaczek krzyżówek. W pobliżu alejka spacerowa, miejsce niedzielnego wypoczynku mieszkańców Katowic.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 

 

M

MAMMOUTH (kopalnia „Mammouth”), pole górnicze (1 kopalnia znalazcza +1199 miar) nadane w 1855 przez Mysłowicko-Katowicką Dyrekcję Górniczą; pierwszymi właścicielami byli: Gustaw Heinrich Ruffer z Wrocławia, Wilhelm Edler z Zabrza i ►Waleska von Tiele-Winckler, a kolejnymi – 10 spadkobierców tych osób; w 1890 ich kuksy wykupiła ►Katowicka Spółka Akcyjna; w 1895 ►Franciszek Hubert von Tiele-Wincker przekazał swoje kuksy ►Agathe Bergwerkschaft Gmbh (od 1896 odkupione przez ►Katowicką Spółkę Akcyjną); rozciągało się w obrębie rewiru bogucickiego Lasku Mysłowickiego; jedyne prawo do poszukiwań uzyskał od Waleski Tiele-Winckler tajny radca Ruffer; w 1920 wraz z innymi polami zostało wcielone do tworzonej ►kopalni „Katowice” (Kattowitz).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

MARTIN, pole pierwotne ►kopalni „Ferdynand” („Katowice”) o powierzchni 954 489 m², nadane 17–28 XII 1841 hr. Bernardowi zu Stolberg i ►Franciszkowi von Winckler po 61 kuksów; zachodziło na pole ►Wilhelms Freude i zostało ograniczone do 949 570 m²; odziedziczone przez ►Marię i ►Waleskę Winckler; w 1896 zostało podzielone na ►Martin-Nordfeld i Martin- Südfeld.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

MARTIN-NORDFELD, pole górnicze o powierzchni 258 763 m², utworzone 14–15 I 1896 w wyniku podziału pola ►Martin; pierwszym właścicielem była ►Bergwerksgesselschaft Agathe Gmbh, od 1920 ►Katowicka Spółka Akcyjna; włączone do ►kopalni „Katowice”.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

MASCHINENSCHACHT zob. szyb ►Nottebohm.

MATKA KOŚCIOŁÓW KATOWICKICH, polichromia w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, powstała w 1954 na zlecenie ►ks. Alfonsa Tomaszewskiego. Przedstawia wizerunki świątyń katowickich (rozmieszczone na dwóch ścianach) z datami poświęcenia: ►kościół p.w. św. Szczepana, Kościół Mariacki, kościół p.w. św. Józefa w Załężu, kościół p.w. św. Antoniego w Dąbrówce Małej, ►kościół p.w. Opatrzności Bożej w Zawodziu, ►kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

MAUVE zob. szyb ►Warszawa.

MIEDZIANKA, Górnośląska Fabryka Wyrobów Miedzianych i Metalowych, założona w ►Zawodziu przy ul. Krakowskiej 2 (ob. ►ul. 1 Maja); wpisana do rejestru handlowego A.2226 7 V 1925 i B.805 16 X 1925 Sądu Powiatowego w Katowicach przez Lejbusa Cukiermana (młynarza z Częstochowy) i Stefana Czaplickiego; kapitał wynosił 25 tys. złotych polskich. Zajmowała się produkcją kotłów, wyrobów kutych i blacharskich. Uległa likwidacji przed II wojną światową.
APK, zesp. Rejestr handlowy, sygn. A. 2226, B.805.

MISJONARZE OBLACI MARYI NIEPOKALANEJ, zgromadzenie zakonne o celach misyjnych; na Górnym Śląsku pierwsza placówka prowincji poznańskiej zakonu funkcjonowała w Lublińcu, skąd w 1934 z inicjatywy ►o. Teofila Nandzika przybyła grupa zakonników do Bogucic. Pierwszą swoją placówkę utworzyli przy ►Szpitalu Zakonu Bonifratrów, potem przeprowadzili się do domu bogucickiego organisty ►Karola Hoppego. Wbrew stanowisku ►ks. Franciszka Xawerego Ścigały, w 1936 utworzono placówkę, którą pokierował superior ►o. Stefan Śmigielski (zob. ►Klasztor Ojców Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej na Koszutce). Pierwszą osadę zakonną tworzyli: ►Jan Pawołek, Wojciech Golus, Antoni Grzesik. W okresie okupacji hitlerowskiej władze okupacyjne zajęły klasztor, pozostawiając oblatom 1/10 pomieszczeń. W okresie rządów o. Franza Kistera wysiedlono polskich oblatów (m.in. w Auschwitz zginęli bracia Kulawi, Jan Pawołek) i zastąpiono zakonnikami z niemieckiej prowincji zgromadzenia; administracja hitlerowska dokonała zaboru dużej części mienia zakonnego. W 1945, kiedy rektorem (kuratusem) został ►o. Maksymilian Górnik, praca parafialna została wznowiona. Zasłużeni: o. Paweł Koppe, ►o. Emil Pomykoł.

MOLES, firma budowlana, utworzona w Gliwicach pod nazwą Beton, Hoch, Tiejbau AG; pod koniec 1922 właściciele spółki: Benno Richter, Max Koppenhager, Julius Lietsche oraz ►Julius Anderman przenieśli ją do ►Zawodzia; do 1927 mieściła się przy ul. Krakowskiej 2 (ob. ►ul. 1 Maja); po przejęciu spółki przez rodzinę Adamskich z Katowic i z Bytomia siedzibę spółki (za wyjątkiem stolarni, pozostawionej w Zawodziu) przeniesiono do Katowic na ul. Plebiscytową; od 1929 mieściła się przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego (ob. ul. Warszawska) 44 i 46. Rozwój firmy nastąpił w 1. 1927–1929 (zaangażowanie przy budowie osiedli w Piotrowicach i Wełnowcu). W 1. 1932–1939 spółka utrzymywała się z dzierżawy swoich lokali; w 1946 została przejęta przez skarb państwa.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

MONTANA, Śląska Fabryka Maszyn Górniczych, założona w 1927 przy ►ul. Porcelanowej 25 w ►Zawodziu. Pierwotnie funkcjonowała pod nazwą: Fabryka Maszyn i Nowoczesnych Urządzeń Transportowych (Maschinen Fabrik für Moderne Fördertechnik), od 1930 – Katowicka Fabryka Maszyn (Katomasz), od 1932 – Montana (właściciele: Ernest Hasse, Jan Rheinbay, Jan Mildner). W 1939 fabryka włączona przez okupanta do jednostek przemysłu wojennego, od 1943 administrowana przez Związek Powierniczy Wschód (Treuhandstelle Ost), oddana niemieckiemu właścicielowi prywatnemu. W 1945 pod zarządem państwowym, od 1948 upaństwowiona, funkcjonowała w ramach Południowego Zjednoczenia Przemysłu Metalowego, Zjednoczenia Fabryk Maszyn i Sprzętu Górniczego. Produkowała: wozy kopalniane małej pojemności, zestawy kołowe, wentylatory, transportery drewna, sanie kombajnowe, zastawki do przenośników zgrzebłowych, osłonowe siatki górnicze, aktualnie również siatki ogrodzeniowe. Zatrudnienie: w 1938 – 300 osób, w 1970 – 583, w 1983 –536. W l. 60. XX w. wartość produkcji wynosiła 340 mln zł.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

MORITZ, szyb ►kopalni „Katowice”; nazwa od imienia ►Moritza Augusta Nottebohma; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 

 

N

NEUER SCHACHT zob. szyb ►Nowy Szyb.

maksymilian-nedza

NĘDZA Maksymilian (29 V 1872, Zawodzie – 17 IX 1933, Zawodzie), powstaniec śląski, uczestnik I wojny światowej. Od 1919 roku członek Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Po I ►powstaniu śląskim znalazł się w obozie internowanych w Szczakowej. W II ►powstaniu śląskim uczestniczył w rozbrajaniu oddziału Grenzschutzu w ►Zawodziu. W III ►powstaniu śląskim był dowódcą ►pierwszego batalionu III Pułku Katowickiego im. Jarosława Dąbrowskiego, walczył pod Zimną Wódką. Po podziale Górnego Śląska pełnił funkcję prezesa i wiceprezesa ►Związku Powstańców Śląskich w Zawodziu. Był właścicielem restauracji przy ul. Krakowskiej (ob. ►ul. 1 Maja) w Zawodziu. Odznaczony: Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Zasługi na Śląskiej Wstędze Waleczności, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Gwiazdą Śląską.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

NORMA zob. szyb ►Generał Józef Bem.

NORMA, huta cynku i ołowiu w Bogucicach. Czynna od X 1842. Jej właścicielem był Aleksander Schreiber z Dziećkowic. W 1856 zakupiona przez Fryderyka Edwarda von Loebecke z Wrocławia; w l. 1868–1871 należała do kupca A. Wolffa, a w l. 1871–1881 do księcia Hohenlohe. W 1881 stała się własnością koncernu ►Giesches Erben, w 1906 ►Katowickiej Spółki dla Górnictwa i Hutnictwa. Zlikwidowana w 1906. W hucie pracowało około 50 ludzi.
J. Jaros: Słownik katowickich kopalń i hut. Katowice 1974; Z. Jedynak. P. Nadolski: Kopalnie węgla kamiennego i huty. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

NOTTEBOHM (pierwotnie Maschinenschacht), szyb maszynowy ►kopalni „Katowice”, drążony od 1834, zatrzymany w 1880, zlikwidowany ok. 1900; był wyposażony w urządzenia odwadniające. Przedstawiony na litografii Ernesta Knippla.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

NOWY SZYB (pierwotnie Neuer Schacht), trzeci z szybów projektowanej w 1913 ►kopalni „Kattowitz”; drążony prawdopodobnie w l. 1919–1920 przez jeńców wojennych na polu górniczym ►Albert; w l. 20. XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 

 

O

OAZA RUCH ŚWIATŁO-ŻYCIE, wspólnota kościelna założona w połowie 1. 50 XX w. przez ks. Franciszka Blachnickiego. W ►Zawodziu utworzona w 1985 przez ►Eugeniusza Breitkopfa. Organizuje cotygodniowe spotkania formacyjne w małej grupie, których celem jest pogłębianie wiary i kształtowanie właściwych postaw moralnych poprzez przyglądanie się życiu w świetle słów Pisma Świętego; prowadzi ewangelizację i deuterokatechumenat (wtórny, powtórzony katechumenat, co ma prowadzić do odkrycia pełni życia płynącego z sakramentów i kształtowania postaw życiowych oraz nauczenia uczestnika formacji nowego stylu życia, odpowiadającego dojrzałemu życiu chrześcijańskiemu. Obecnie wspólnota liczy kilkanaście osób; moderatorem i opiekunem jest ks. Ryszard Chwała.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

OBIEKTY w ZESPOLE ZABUDOWY po KOPALNI „KATOWICE”, zlokalizowane na terenie ►Muzeum Śląskiego przy ►ul. Kopalnianej 6: kotłownia – budynek z 1910, bezstylowy, murowany z cegły, nietynkowany, w rzucie nieregularny; kuźnia – budynek z 1899, historyzujący, murowany z cegły, na rzucie prostokąta, wewnątrz zabytkowe urządzenia technologicznie; łaźnia główna – budynek historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta; łaźnia „Gwarek” – budynek z 1903, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, tynkowany wtórnie (pozostawienie ceglanych elementów dekoracyjnych), na rzucie zbliżonym do kwadratu; magazyn odzieży – budynek z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta; budynek maszyny wyciągowej szybu Warszawa – z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły nietynkowany, na rzucie prostokąta; nadszybowy budynek szybów Warszawa i Gwarek – z 1870, rozbudowany i przebudowany w 1905 i 1930, bezstylowy, częściowo konstrukcji murowanej z cegły, częściowo konstrukcji szkieletowej, stalowej z wypełnieniem cegłą, na rzucie wydłużonego wielokąta; wieża wyciągowa szybu Bartosz – budynek z l. 1881–1883, przebudowany w l. 1895–1900, historyzujący, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie prostokąta, wieża wyciągowa w konstrukcji stalowej, kratownicowej z 1900; mechaniczna oczyszczalnia wody – budynek z 1912, pierwotnie historyzujący, przebudowany, murowany, z cegły, tynkowany, na rzucie zbliżonym do prostokąta; przepompownia wody – z I dekady XX w., bezstylowy, w konstrukcji szkieletowej stalowej z wypełnieniami cegłą, na rzucie prostokąta; domek rymarza – budynek z 1905, historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na rzucie zbliżonym do kwadratu; siłownia energetyczna – budynek z l. 1893–1895), historyzujący, o cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, w rzucie nieregularnym; stolarnia – budynek z 1910, historyzujący, z elementami secesji, murowany, na rzucie prostokąta; warsztaty mechaniczne – budynek z 1911, historyzujący o cechach neogotyckich, murowany z cegły, tynkowany wtórnie, na rzucie prostokąta; warsztat elektryczny – budynek z 1905, historyzujący, cechach neogotyckich, murowany z cegły, nietynkowany, na elewacjach detal z cegły, w rzucie zbliżonym do kwadratu; wieża wodna – obiekt z 1915, historyzujący, murowany z cegły, tynkowany, na rzucie okręgu, z cylindrycznym trzonem (obiekt zalecony do zachowania).
Biuro Konserwatora Zabytków, Urząd Miasta Katowice: KWK Katowice-Kleofas. Region Główny. Wykaz zabytkowych obiektów poprzemysłowych. Katowice 2001 – maszynopis w Dziale Historii MHK.

 

OBLACI zob. ►Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej.

OBRAZ MATKI BOSKIEJ BOGUCKIEJ w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach; najcenniejszy zabytek w kościele; wizerunek Matki Boskiej Boguckiej (o wymiarach 101 x 79 cm i grubości 12 mm), przedstawiający Marię z Dzieciątkiem Jezus w półpostaci, pochodzi z XV w. Pierwotnie stanowił kopię obrazu częstochowskiego, przyniesioną przez pielgrzymów boguckich, która następnie przemalowano (przedstawiając Marię z berłem jako Wspomożycielkę). W ciągu stuleci kult Matki Boskiej Boguckiej przejawiał się w pielgrzymowaniu do niej rzesz pątników. W 1857 ►ks. Leopold Markiefka zainicjował Arcybractwo Szkaplerza św. de Monte Carmel; nabożeństwo szkaplerzne ożywiło bogucickie sanktuarium, przeobraziło kult Matki Boskiej Boguckiej w kult Matki Boskiej Szkaplerznej, co trwało do 1954. Pierwotnie ikona znajdowała się w drugiej boguckiej świątyni, która stała na wschód od parafialnego kościoła. Do obecnego miejsca przeniesiono cudowny obraz podczas jego konsekracji w 1894 i umieszczono w ołtarzu bocznym. W 1930 dokonano renowacji obrazu (artysta malarz Jan Bąkowski z Krakowa zmienił twarz i układ rak Matki Boskiej i Dzieciątka), a ówczesny proboszcz ►ks. Franciszek Ścigała zorganizował wśród parafian zbiórkę srebra i szlachetnych kamieni na ozdobną sukienkę dla Matki Boskiej. W 1954 obraz przeniesiono do ołtarza głównego; obecne miejsce (powyżej św. Szczepana) zajął w 1982, po kolejnym remoncie świątyni. W 1994 obraz został przebadany i poddany renowacji na ASP w Krakowie. W 1999 Tadeusz Rybski z Krakowa – dzięki staraniom proboszcza ►ks. Jana Morcinka – wykonał komplet złotych koron dla obrazu, ufundowany przez parafian i dwukrotnie poświęcony przez Jana Pawła II. 3I 4 VI 2000 odbyły się uroczystości koronacyjne obrazu.

OCHRONKA przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, założona w 1991; obejmuje opieką 35 dzieci; organizuje katechezę, zajęcia dobrane do zainteresowań podopiecznych oraz kolonie letnie.

OŁTARZ GŁÓWNY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany ok. 1893 w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu z drewna dębowego, bogato zdobiony, w stylu neogotyckim, przypominający gotycką monstrancję lub relikwiarz. Pierwotnie centralne miejsce zajmowała płaskorzeźba przedstawiająca ukamieniowanie św. Szczepana., ponadto wizerunek Madonny i obraz Bożego Narodzenia, a także rząd 12 ceramicznych figur apostołów. W ołtarzu znajdują się figury naturalnej wielkości: Chrystusa Dobrego Pasterza, św. Michała Archanioła, św. Jana Chrzciciela, śś. Piotra i Pawła oraz 4 Wielkich Doktorów Kościoła: Augustyna, Ambrożego, Hieronima i Grzegorza. U nastawy ołtarza znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy. W 1954 przebudowany wg projektu Pawła Szneli; umieszczono w nim wówczas ►obraz Matki Boskiej Boguckiej.
AKAD, Akta lokalne, sygn. 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ KALWARYJSKI (Ukrzyżowania), ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, umieszczony we wschodnim skrzydle transeptu, neogotycki; powstał 1898 w pracowniach kilku artystów; wykonany w drewnie dębowym. Umieszczono w nim figury większe: Ukrzyżowany Zbawiciel, Matka Boska i św. Jan (aut. August Wittig z Neurode), 6 (4 większe + 2 mniejsze) figur Aniołów (aut. Ferdinand Stufflesser z Sankt Ulrich w Tyrolu); płaskorzeźby: Wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy, Góra Oliwna, a w mensie figurę naturalnej wielkości Jezus w Grobie (aut. Johan Baumeister z Wrocławia).
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 124, 126, 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ MATKI BOSKIEJ SZKAPLERZNEJ, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, przeniesiony w 1894 ze starego („drugiego”) ►kościoła św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w drewnie sosnowym. Umieszczono w nim obrazy olejne: Narodzenie Pana Jezusa, Ukamieniowanie św. Szczepana, Matka Boska Szkaplerzna z Dzieciątkiem (obraz główny), a także 2 figury większe: św. Elżbiety i św. Jadwigi oraz 10 figur mniejszych Apostołów: Mateusza, Bartłomieja, Szymona, Filipa, Jakuba Starszego, Jakuba Młodszego, Tomasza, Andrzeja, Judy Tadeusza, Piotra.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

OŁTARZ św. BARBARY, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w l. 1893–1894 w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu w drewnie dębowym; fundowany przez kopalnię „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”). Umieszczono w nim figurę naturalnej wielkości Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, płaskorzeźbę naśladującą obraz św. Barbary, figury św. Gertrudy, św. Alojzego, płaskorzeźbę Ofiara Melchidezeka. Był ołtarzem ►Sodalicji (Kongregacji) Mariańskiej. Został odnowiony w 1955.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 124–125, 134; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

 

OŁTARZ św. FLORIANA, ołtarz boczny w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wykonany w 1894 w stylu neogotyckim w drewnie dębowym w pracowni Carla Buhla we Wrocławiu; ufundowany prawdopodobnie przez ►Zakłady Hohenlohe lub Hutę Baildon. Umieszczono w nim figury naturalnej wielkości: św. Józefa z Dzieciątkiem, św. Anny, św. Stanisława Biskupa, Ofiara Izaaka i obraz olejny św. Floriana.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 134; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

 

ORGANY w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana Męczennika w Katowicach-Bogucicach; do murowanej świątyni zakupiono organy o 37 głosach ze świdnickiej firmy Schlag und Söhne. Instrument okazał się za mały do tak okazałego kościoła. W 1915 firma Josepha Goebla z Królewca rozbudowała go do 45 głosów.

OSIEDLA, zob. ►Agnieszka-Amanda, ►Bogucice, ►Boże Narodzenie, ►Cyprysowe, ►Dawida, ►Drajok (fińskie domki), ►Dwór Marii, ►Graniczna, ►Kolonia Urzędnicza, ►Kolonia Huty Ferrum, ►Kolonia Karoliny, ►Koszutka, ►Koszutka I, ►Koszutka II, ►Jerzego Kukuczki, ►Mrówcza Górka, ►Na Alpach, ►Niebieskie Bloki, ►Ordona, ►Ignacego Paderewskiego, ►Rekreacyjna Dolina – Mały Staw, ►Walentego Roździeńskiego, ►ks. Franciszka Ścigały, ►Świętojanka (Johanka), ►T.O.R., ►Tyfus, ►Wincentego Wajdy, ►Zuzanna.

OŚRODEK FORMACYJNO-REKOLEKCYJNY przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, z siedzibą w budynku używanym dawniej przez ►Szkołę Katolicką Dziecka Poczętego w Bogucicach, zlokalizowanym w narożniku ►placu przykościelnego. Mieści archidiecezjalne centra ►Ruchu Dzieci Maryi, ►Duszpasterstwa Rodzin, ►Odnowy w Duchu Świętym, ►Służby Liturgicznej, a także Klub Ministrancki. Jedną z sal ośrodka przeznaczono na muzeum parafialne.
J. Morcinek: Program nowej ewangelizacji Ruchu Dzieci Maryi w świetle encykliki Jana Pawia II Redemptoris Missio. Katowice 2001; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

OZDOBNY, staw o powierzchni 1,0 ha na terenie Muchowca (zob. ►Katowicki Park Leśny), wydzielony ze zbiornika wodnego ►Trzy Stawy; jedno z łowisk (szczupaki, liny, karpie, płocie, wzdręgi, leszcze, okonie i węgorze) podległych Okręgowi Katowickiemu Polskiego Związku Wędkarskiego.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

 

 

Ó

ÓSMA [VIII] DRUŻYNA HARCERSKA im. HENRYKA SIENKIEWICZA w BOGUCICACH, założona w 1926, jedna z najbardziej aktywnych jednostek organizacyjnych Związku Harcerstwa Polskiego w Katowicach; oznaczona nr l, a po przyjęciu w poczet członków Katowickiej Chorągwi Harcerzy nr VIII. W 1930 została podzielona na kilka zastępów; prowadziła też drużyny zuchów; do 1936 działał ►Harcerski Klub Sportowy. Funkcjonowała w strukturach ►Bogucickiego Hufca Harcerzy; w 1930 liczyła 40 członków, a w 1937 – 53. Prowadziła działalność teatralną, sportową, szkoleniową, współpracowała z polskimi organizacjami młodzieżowymi, półwojskowymi. Siedziby: ►Stara Strzelnica w Zawodziu, ►Dom Robotniczy kopalni „Ferdynand”. Działacze: ►Paweł Tendera, ►Henryk Soból, Ignacy Olkis.
A. Steuer: Harcerskie drużyny męskie w Bogucicach i Zawodziu. W: Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

 

 

P

PADEREWSKIEGO IGNACEGO OSIEDLE, zajmuje powierzchnię 24,63 ha, wchodzi w skład dzielnicy Osiedle Paderewskiego – Muchowiec, należącej do dzielnic śródmiejskich, sąsiaduje z ►Doliną Trzech Stawów. Powstało na terenie należącym wcześniej do Karbowej oraz częściowo do Zawodzia. Inwestorem była Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa, która podjęła decyzję o jego budowie w 1965. Autorami projektu osiedla są: Jurand Jarecki, Stanisław Kwaśniewicz i Ryszard Ćwikliński. Budowę rozpoczęto w 1970, zakończono w 1980 (prowadząc prace w 3 etapach w 1. 1970–1973, 1974–1978, 1979–1980). Obecnie osiedlem zarządza ►Spółdzielnia Mieszkaniowa im. I. Paderewskeigo. Jego zabudowę stanowią wielokondygnacyjne bloki mieszkalne, zamieszkałe przez ponad 12 tys. mieszkańców. Znajdują się tu m.in.: Biblioteka Śląska, stacja Wojewódzkiego Pogotowia Ratunkowego w Katowicach, ►pomnik Żołnierza Polskiego, ►Klub „Rezonans”, ►Szkoła Podstawowa nr 12, ►Miejskie Przedszkole nr 55, basen Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego. Pod względem przynależności parafialnej osiedle jest częścią parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Katowicach. Jego częścią jest ►Cyprysowe Osiedle.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i spoleczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

PARAFIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ w ZAWODZIU, erygowana dekretem bp. Arkadiusza Lisieckiego 31 XII 1926 jako lokalia wyodrębniona z terytorium parafii bogucickiej. 13 IX 1926 do parafii w Bogucicach skierowano ►ks. Antoniego Lindnera, którego zadaniem było utworzenie parafii i wybudowanie kościoła w Zawodziu. Lokalia zajmowała obszar: na wschodzie do granicy administracyjnej miasta, na południu objęła kolonie ►Zuzanny i ►Agnieszki-Amandy, od północy granicę stanowiła ►Rawa, na zachodzie ►ul. Graniczna. Parafianie organizowali się w licznych stowarzyszeniach, w l. 1930–1931 działały m.in.: ►Aspirantki, ►Bractwo Różańcowe, ►Kongregacja Panień, ►Trzeci Zakon św. Franciszka – które dzieliły się na grupy polskie i niemieckie, ►Stowarzyszenie Kobiet św. Wincentego à Paulo, ►Arcybractwo Pocieszenia, ►Arcybractwo Serca Pana Jezusowego, ►Dzieło Dziecięctwa Pana Jezusa, ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej, ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, ►Katolickie Stowarzyszenie Mężów – w których Polacy i Niemcy współuczestniczyli, dając wyraz tolerancji wobec innych przekonań politycznych. W 1945 odrodził się ►Trzeci Zakon św. Franciszka, w 1946 – ►Kongregacja Mariańska, Krucjata Eucharystyczna, w 1947 – ►Sodalicja Mariańska. Kuracja została podniesiona do godności parafii w grudniu 1957 dekretem bp. Herberta Bednorza. Probostwo wybudowano w l. 1948–1950. W kolejnych latach obszar parafii ulegał przekształceniom (np. w 1970 jej granice przesunięto poza ►Rawę). Obecnie do parafii należą ulice: ►Bogucicka, ►Bohaterów Monte Cassino, ►Braci Stawowych, ►Burowiecka, ►P. Chromika, ►Cynkowa, ►S. Czarneckiego, ►B. Czecha, Długa, Drzewna, Floriana, ►G. Hołubki, ►Karola, ►Łączna, ►Władysława Łokietka, ►K. Marcinkowskiego, ►K. Miarki, ►Murckowska, ►Nad Potokiem, ►P. Niedurnego, ►I. Paderewskiego 1–4, ►Piaskowa, ►1 Maja, ►Porcelanowa, ►Racławicka, ►M. Reja, ►T. Rejtana, ►al. W. Roździeńskiego, ►Saint Étienne, ►S. Staszica, ►Szeroka, ►Waleriana, ►S. Żółkiewskiego. Parafia należy do dekanatu Katowice-Śródmieście; skupia ok. 8,5 tys. wiernych; odpust przypada na pierwszą niedzielę września. Współcześnie w parafii działają grupy parafialne: ►Legion Maryi, ►Dzieci Maryi, ►Żywy Różaniec, ►Oaza Ruch Światło-Życie, ►Duszpasterstwo Akademickie, ►Zespół Charytatywny, ►Ruch Kościoła Domowego, Oaza Młodzieżowa, Oaza Rodzin, Świecki Zakon św. Franciszka.
Obiekty sakralne: pierwotny kościół w ►restauracji Posza, ►kościół p.w. Opatrzności Bożej, ►krzyż przydrożny przy ul. 1 Maja, ►krzyż przydrożny na Drajoku, probostwo.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 2542; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

Proboszczowie parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu

Imię, nazwiskoFunkcjaLata urzędowania
Antoni Lindner lokalista 1926-1927
kuratus 1927-1930
proboszcz 1930-1942
Józef Bańka administrator 1942-1957
proboszcz 1957-1979
Karol Wollnik proboszcz 1979-1988
Eugeniusz Breitkopf proboszcz 1988-2015
Leszek Czernecki proboszcz 2015 - nadal

 

PARAFIA św. SZCZEPANA w BOGUCICACH, najstarsza na terenie Katowic jednostka administracji kościelnej. Pierwsza wzmianka o bogucickiej parafii znajduje się w dokumencie historycznym z 5 III 1403 (zapis rozprawy w sądzie grodzkim na zamku w Będzinie); na podstawie dokumentu wymieniającego miejscowości należące do parafii mysłowickiej można domniemywać, że powstała przed 1397. Od początku swego istnienia do 1868 wchodziła w skład dekanatu bytomskiego należącego do diecezji krakowskiej, potem przydzielono ja do nowo utworzonego dekanatu mysłowickiego. Obecnie należy do dekanatu Katowice-Bogucice w archidiecezji katowickiej. Parafia św. Szczepana jest parafią macierzystą dla: parafii Antoniego Padewskiego w Dąbrówce Małej, parafii św. Józefa w Załężu, ►parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa na Koszutce, parafii Niepokalanego Poczęcia Maryi Panny w Katowicach, ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu. Po ostatnich zmianach granicznych (1957 i 1974) do parafii należą ulice: ks. F. Blachnickiego, ks. N. Bończyka, Brzozowa (nr. nieparzyste), Górna, Grabonia, K. Hoppego, Karoliny, Karpacka, Katowicka, Z. Koniarkowej, Kopalniana, Kowalska, Krakusa, J.I. Kraszewskiego, Kujawska, Kurpiowska, ►Leopolda, Lubuska, Ludwika, Łużycka, ks. L. Markiefki, ►K. Mieroszewskiego, Modrzewiowa, Morawska, Morwowa, Nadgórników, Na Obrzeżu, Normy, Nowa, Nowotarska, Piotra, Podhalańska, Puławska, Ryszarda, Sandomierska, Sztygarska, ks. F. Ścigały, W. Wajdy, Węglana, Wiązowa, Wiślana, Wrocławska, W. Wróblewskiego, Zakopiańska, B. Żogały.
Rozwój gospodarczy i demograficzny wspólnoty bogucickiej przyczyniał się do wzrostu liczby parafian, ale zmiany granic administracyjnych powodowały zmniejszenie liczby wiernych w parafii: w 1750 – 713 parafian, w 1791 – 1360, w 1846 – 4113, w 1851 – 4720, w 1853 – 5100, w 1861 – 10 328, w 1871 – 16347, 1891 – 18 379, 1927 – 21 800, 1931 – 11 300, 1950 – 8300, 1956 – 9072, 1970 – 8300, 1978 – 10 000; obecnie parafia skupia ok. 15 000 wiernych.
W okresie przedindustrialnym parafia posiadała grunta: pierwotnie ►Kędzierczyna, ►Michalkowitzer Forst, ►Podżabnice, ►Stawiska, ►Tomachowska, ►Staw Starowojciechowski. Większe obszary własności kościelnej występowały w rejonach ►Alp Wełnowieckich, w północnej części ►gminy Bogucice (w obrębie ►ul. Leopolda); w części południowej własność plebana została zajęta przez ►folwark bogucicki. Dochody czerpała z dzierżawy ziemi, kolekty, opłat pogrzebowych, użyczania krów, opłat od gospody, z ►czopowego i z ►olszowego młyna, a także danin w naturze (ze wsi, od kuźnika), z ►dziesięciny snopowej i wytycznej; do rozchodów należała opłata na scholastyka krakowskiego. Od XIX w. grunty kościelne były przejmowane przez rozwijający się przemysł i budownictwo mieszkaniowe. W 1952 parafia dysponowała gruntem o powierzchni 4 ha 27 a 92 m2, beneficjum organisty wynosiło 13 a 74 m2; otrzymywała też dary w naturze od ►kopalni „Katowice” (drzewo, węgiel).
Na terenie parafii zapoczątkowany został rozwój zgromadzeń zakonnych: ►bonifratrzy, ►boromeuszki, ►jadwiżanki, ►oblaci, ►Służebniczki Maryi Panny (1962–1978), ►Zgromadzenie Misjonarzy z Mariannhill. Podjęto też pionierską działalność w zakresie ►Duszpasterstwa Głuchoniemych; prowadzono duszpasterstwo jenieckie w ►Obozie Pracy kopalni „Katowice”. Działalność wydawnicza: ►Droga do Nieba i ►Wiadomości Misyjne. Zob. też ►Kult maryjny, ►Odpusty parafialne.

Chronologiczny rozwój bractw i stowarzyszeń parafialnych przy parafii św. Szczepana w Bogucicach

Lp.NazwaRok
1. Bractwo Niepokalanego Poczęcia NMP 1843
2. Bractwo Trzeźwości 1844
3. Żywy Różaniec 1849
4. Najświętszego Serca Pana Jezusa 1855
5. Trzeci Zakon Karmelitański 1857 [1921]
6. Trzeci Zakon Franciszkański 1865 - nadal
7. Bractwo św. Leona 1887
8. Towarzystwo Trzeźwości 1890
9. Towarzystwo św. Alojzego 1849
10. Stowarzyszenie Kobiet Pracujących 1891
11. Katolickie Stowarzyszenie Robotników 1891
12. Stowarzyszenie św. Rodziny 1894
13. Katolickie Stowarzyszenie Czeladników  
14. Kongregacja Mariańska Panien 1898
15. Kongregacja Mariańska Młodzieńców 1900
16. Dzieło o Dziecięctwo Pana Jezusa 1902
17. Jungfrau Marianische Kongregation 1902
18. Związek Katolicko-Społeczny 1903
19. Związek Abstynentów 1903
20. Arcybractwo Matek Chrześcijańskich 1903
21. Związek Nadziei p.w. Anioła Stróża 1903?
22. Konferencja Pań p.w. św. Wincentego a Paulo 1903
23. Stowarzyszenie św. Karola Boromeusza 1907
24. Stowarzyszenie św. Cecylii 1909
25. Stowarzyszenie Kobiet Pracujących p.w. św. Agnieszki 1914
26. Komunia Wynagradzająca 1923
27. Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej 1928
28. Stowarzyszenie Pań p.w. św. Wincentego a Paulo - chadeckie 1930
29. Aspirantinnen 1931
30. Stowarzyszenie Pań p.w. św. Wincentego a Paulo - sanacyjne 1931
31. Stowarzyszenie Mężów Katolickich 1934
32. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej 1934
33. Stowarzyszenie Katolickich Kobiet 1936
34. Związek Mszalny 1936

 

Stowarzyszenia działające na przełomie XX–XXI w.: Bractwo Adoracji Najświętszego Sakramentu, Bractwo Miłosierdzia Bożego, Róża Różańcowa Rodziców, Bractwo Różańca Świętego, Bractwo Szkaplerzne, Chór parafialny, Duszpasterstwo nauczycieli, Grupa mężczyzn, Katecheza „Kamyczki”, Krąg biblijno-misyjny, Oaza rodzin, Odnowa w Duchu Świętym, Rodzina Maryi Matki Pięknej Miłości, Anonimowi Alkoholicy, Parafialny Zespół Charytatywny, Lectio divina, Chórek dziecięcy, Dzieci Maryi, Ruch Światło-Życie, Duszpasterstwo Studentów, Animatorzy Ruchu Światło-Życie.
Obiekty sakralne: ►kościół na górce, ►kościół św. Szczepana i Doroty, ►Bazylika Mniejsza p.w. św. Szczepana; ►cmentarze: przykościelny, parafialny, bonifratrów; ►klasztory: bonifratrów, jadwiżanek oraz liczne kaplice i krzyże przydrożne.

Proboszczowie parafii św. Szczepana w Bogucicach

Imię, nazwiskoWzmianka lub daty działalności
Mikołaj [1403]
Piotr [1529]
Marcin z Koziegłów [1572]
Jan Sochacki [1619]
Bartłomiej Michniukiewicz 1628
Wawrzyniec Churznius 1628-1660
Kazimierz Wydrzych 1660-1687
Stanisław Starzyński 1687-1703
Antoni Jerzy Mieroszowski 1703-1717
Mateusz Nieszporkiewicz 1717-1720
Jakub Pieroszkiewicz 1738-1746
Kasper Kucnowicz  
Antoni Brysch 1746-1768
Wawrzyniec Pieńciński 1768-1770
Florian Operskalski 1771-1784
Jan Zając 1784-1796
Mateusz Zając 1796-1818
Mateusz Szczepański 1718-1821
Jan Ociepka 1822-1836
Ludwik Markiefka 1836-1839
Leopold Markiefka 1840-1882
Juliusz Bronder 1882-1889
Ludwik Skowronek 1889-1922
Franciszek Ścigała 1923-1940
Jan Masny 1945-1946
Józef Brzenska 1946-1951
Alfons Tomaszewski 1951-1972
Józef Oleś 1972-1993
Jan Morcinek 1993 - nadal

P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

PARK BOGUCICKI (dawniej Park Kopalniany), obiekt rekreacyjny o powierzchni 3,8 ha w pobliżu ►ul. Kopalnianej, ►ul. ks. F. Ścigały i ►ul. Nadgórników w Bogucicach, wzmiankowany po raz pierwszy w 1913. Nazwa została wprowadzona uchwałą Rady Miasta Katowice nr LXIII/1274/10 z 30 X 2010 (wcześniej używana potocznie). Park prezentuje kompozycję historyczną (przełom XIX–XX w.) typu zakładowego, tworzonego przez przemysłowców w obrębie zakładów i w ich bezpośrednim sąsiedztwie; jest zapewne pozostałością znacznie większego, sięgającego brzegu ►Rawy ►parku Tiele-Wincklerów (znanego z widokówek sprzed I wojny światowej). Obecnie administrowany przez Zakład Zieleni Miejskiej w Katowicach. Na terenie parku organizowane są imprezy dzielnicowe, znajdują się tam place zabaw (m.in. plac zabaw dziecięcych z drewnianymi zjeżdżalniami, huśtawkami, ściankami wspinaczkowymi nagrodzony w ogólnopolskim konkursie na najbardziej wesołe miasto w 2005) oraz mały amfiteatr. W pobliżu mieszczą się siedziby: ►Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, ►Muzeum Śląskiego. Przez park biegnie ►Szlak Historii Górnictwa. Zob. też ►Katowicka Strefa Kultury.

PAULINEGLÜCK, pole górnicze nadane 11 XI 1838, eksploatowane w l. 1844–1847, 1913; udziałowcami byli: Antoni Klausa, dominium mysłowickie, od 1842 Morys Fridlander, od 1866 ►Waleska von Tiele-Winckler; później własność ►Katowickiej Spółki Akcyjnej; w 1873 wydobyto 400 t węgla.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

PAWLICZEK Stanisław (13 XI 1912, Zawodzie – 1 IV 1973, Chorzów), redaktor Polskiego Radia w Katowicach, działacz ruchu oporu, współzałożyciel ►Oddziału Młodzieży Powstańczej w ►Zawodziu. Od pierwszych dni IX 1939 był dowódcą jednostki bojowej na terenie Zawodzia; do 15 IV 1940 – inspektorem Polskiej Organizacji Partyzanckiej w Katowicach. Aresztowany, osadzony w więzieniach w Zabrzu i Sosnowcu, od 1944 w Auschwitz-Birkenau. W roku 1945 po udanej ucieczce z obozu wrócił na Górny Śląsk. Należał do współzałożycieli Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych na województwo śląsko-dąbrowskie, od 1946 roku był prezesem tej organizacji. Autor wspomnień obozowych Z aniołami nawet w piekle. Odznaczony Medalem Niepodległości i Śląskim Krzyżem Powstańczym. Pochowany na ►cmentarzu bonifratrów w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i para/ii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

PFFARFELD (Pole Farne), pole górnicze pomiędzy Bogucicami i Roździeniem, dwukrotnie mierzone (powierzchnia: 2 723 336,17 m²); dzieliło się na pole pierwotne (3 762 253,5 m²) i pole scalone (2 732 336,17 m²); wraz z polami Giesche, Neue Louisenglück weszło w skład ►kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

PLAC PRZYKOŚCIELNY, teren wokół ►Bazyliki Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach. Znajdują się na nim: ►kaplica św. Barbary, ►Ośrodek Formacyjno-Rekolekcyjny, dawny budynek ►Marowni, ►Grota Maryi Niepokalanej, ►ogród parafialny, ►plebania, ►cmentarz przykościelny, ►grupa 6 figur świętych, ►stacje drogi krzyżowej oraz wyremontowane i przystosowane do nowych funkcji: ►budynek gospodarczy, ►stajnia plebańska, ►stodoła plebańska.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

PLEBANIA ►Bazyliki Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, budynek (murowany z cegły, otynkowany, podpiwniczony, kryty dachówką, z przybudówką z cegły) powstał ok. 1800 lub w połowie XIX w. Pawilon letni dobudowany w 1889 przez Paula Millera, a facjatka na poddaszu w 1895 według projektu Ericha Keila. Budynek podłączono do wodociągu w 1889, a do kanalizacji w 1910. Od 1911 posiada energię elektryczną. Został przebudowany w 1974 i na początku XXI w. (wg projektu Wojciecha Wojciechowskiego).
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 134; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

POLA GÓRNICZE, zob. ►Albert, ►Arcona, ►Arcona I, ►Arcona Consuliert, ►Arcona-Ostfeld, Arcona Westfeld, ►Arthur, Arthur Erwaiterung, ►Baranowice, ►Belle Aliance, ►Belle Aliance II, ►Corax, ►Eisenach, ►Ferdynand Consuliert, ►Ferdinand I a, ►Ferdinand II, ►Katowice (Kattowitz), ►Kleine Franziska, ►Mammouth, ►Martin, ►Martin-Nordfeld, ►Paulineglück, ►Pffarfeld, ►Präserwativ, ►Schilling, ►Wilhelms Freude.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

POLICHROMIA BURZA NA MORZU w ►kościele Opatrzności Bożej w Zawodziu; przedstawia Chrystusa uciszającego burzę na Jeziorze Galilejskim; według pomysłu ►ks. Józefa Bańki namalował w 1955 ►Adam Bunsch.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy Katowice-Zawodzie i parafii p.w. Opatrzności Bożej. Katowice 2011.

POŁUDNIOWY, szyb ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”), zlokalizowany w obrębie Lotniska na Muchowcu i ul. Szybowcowej; jedyny przejęty przez kopalnię „Katowice” (dawniej „Ferdynand”); zmodernizowany w 1952; od 1955 wyposażony w urządzenie wentylacyjne o wydajności 4000 m³/min.; zmodernizowany w 1961 (z zakładem przeróbczym); na przełomie XX–XXI w. zakończył działalność.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

PRÄSERWATIV, pole górnicze nadane 20–27 VII 1841; od 1899 współwłasność gwarectwa Oheim, eksploatowane przez kopalnię „Oheim” („Wujek”); po utworzeniu ►kopalni „Katowice” („Kattowitz”), powiększone do 82,136 m².
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 

 

R

RAWA, Towarzystwo Ogródków Działkowych w Bogucicach, powstałe w 1935 na terenie o powierzchni 1,53 ha dzierżawionym od ►Wspólnoty Interesów S.A.; zarejestrowane 5 VII 1937. W 1935 funkcjonowało 27 działek, a w 1937 – 41, które były uprawiane przez bezrobotnych, inwalidów i wdowy. Funkcję prezesa pełnił Karol Skupin. Po 1945 nie wznowiło działalności; wykreślone z rejestru organizacji 13 I 1953.
Dziesięć lat pracy Okręgowego Związku Towarzystw Ogródków Działkowych i Osiedli Województwa Śląskiego 1928–1938. Katowice 1938.

ROŹDZIEŃSKIEGO WALENTEGO OSIEDLE (potoczna nazwa: Gwiazdy), osiedle w Katowicach przy ►alei Roździeńskiego (po stronie Bogucic, Zawodzia i Katowic). Wybudowane w 1.1970–1978 (architekci: ►Henryk Buszko, ►Aleksander Franta, Tadeusz Szewczyk, konstrukcja mgr inż. J. Bohoniuk) na terenach należących wcześniej do ►kopalni „Katowice”). Składa się z 7 wieżowców mieszkalnych, których podstawą jest gwiazda ośmioramienna. Każdy z wieżowców ma takie same parametry: wysokość: 81 m, liczba kondygnacji: 27 (w tym 24 użytkowe), powierzchnia: 18 720 m², kubatura: 55 456 m³. Są to najwyższe (po „Kukurydzach” na Osiedlu Tysiąclecia) budynki mieszkalne w Katowicach. Konstrukcja budynków jest jednak różna. Gwiazdy 3, 4, 5 i 7 są zamieszkane jedynie na 23 kondygnacjach (na 1 piętrze znajdują się pomieszczenia przeznaczone na przychodnię, przedszkole, sklepy, żłobek i gabinet dentystyczny. Część bloków ma 192 mieszkania, część 184. Mieszkania mają powierzchnię od 54 do 62 m2. Do osiedla należą również bloki mieszkalne przy ul. Uniwersyteckiej nr 25 i 29 (parametry budynków – wysokość: ponad 40 m, liczba kondygnacji: 15, w tym 14 użytkowych). Na osiedlu mieszka około 6500 osób. Znajdują się na nim ►Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana III Sobieskiego i pawilon handlowy (oba te budynki również mają kształt gwiazdy) oraz ►Przychodnia Rejonowa. Pod względem przynależności parafialnej od 1970 osiedle należy do 3 parafii: ►Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Katowicach, ►Opatrzności Bożej w Zawodziu i ►św. Szczepana Męczennika w Bogucicach.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

RUDOLPH, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony ok. 1832; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

RYSZARD zob. szyb ►Bogucice.

 

 

S

SCHILLING, kopalnia, a następnie pole rezerwowe utworzone dokumentem rezerwacyjnym z 15 III 1859 (1907 miar i 108 łatrów²), eksploatowane w l. 1855–1859, 1864; nakazem sądu apelacyjnego w Raciborzu z 30 XII 1859 oraz 4 i 14 VII 1860 nadane ►Walesce Winckler, od 1880 własność ►Huberta Tiele-Wincklera; z polem ►Corax przejęte 1 VI 1890 przez ►Katowicką Spółkę Akcyjną; eksploatowane w l. 1853–1859; w 1859 wydobycie wynosiło 1,5 tys. t węgla.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

SIMON, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony ok. 1823–1833, był jednym z 4 pierwszych w kopalni „Ferdynand”; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

SŁOWIAN KATOWICE, KS w ►Zawodziu. Powstał w 1920, początkowo jako „Siła” Zawodzie, w 1924 reaktywowany jako „Słowian” Zawodzie. W 1939 połączył się z KS „Pogoń” Katowice, w l. 1945–1949 działał pod nazwą Zakładowy Klub Sportowy Ferrum, w 1949 fuzja z KS „Pogoń” Katowice i KS „Baildon” Katowice; w l. 1950–1959 Koło Sportowe „Stal” Huty Ferrum; od 1957 „Słowian” Katowice. Zlikwidowany w 2001. Prowadził sekcje: piłki nożnej i piłki ręcznej (1958–1973). Osiągnięcie: udział w rozgrywkach I ligi w piłce ręcznej kobiet (1962–1967). Obiekt sportowy: stadion przy ul. 1 Maja (ob. ►Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji „Słowian”, administrowany przez MOSiR). Działacze: ►Rudolf Niemczyk, ►Paweł Wybierski.
APK, zesp. Okręgowy. Związek Piłki Nożnej Katowice, sygn. 56; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; H. Marzec: Piłka ręczna na Śląsku (1929–2004). W: Z dziejów Bogucic: materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010. Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie” 2011.

SPLIT Honorata (1870 – 24 VII 1950, Bogucice), w l. 1932–1946 przełożona generalna ►jadwiżanek; od 1945 asystentka generalna. Od 1941 pracowała pod przymusem w sanatorium przeciwgruźliczym w Rabsztynie. Od 1945 organizatorka prowincji i domu w Bogucicach. zajmowała z 3 siostrami pokój przy ul. Piotra.
H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945–1989. Lublin 2014.

STACJA OPIEKI NAD MATKĄ I DZIECKIEM W BOGUCICACH, założona w 1928; prowadziła poradnictwo z zakresu pielęgnacji i odżywiania niemowląt i małych dzieci. Stację prowadziła jedna jadwiżanka (siostra Felicjana Dudek) i 2 osoby świeckie. W 1930 opieką objęto 844 dzieci, przeprowadzono 438 badań, udzielono 1825 porad; świadczono też pomoc rzeczową, rozdając odżywki dla niemowląt. Reaktywowana w 1949; w 1. 50 XX w. przekształcona w Rejonową Przychodnię dla Matki i Dziecka.
I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasy współczesne. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Swiątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

STAJNIA PLEBAŃSKA, budowla w północno-zachodnim narożniku ►placu przykościelnego;
parterowa, wybudowana w 1855 przez ►Heinricha Moritza Augusta Nottebohma; nadbudowana w 1902. Od 1968 ulokowano w niej salkę katechetyczna, w 1978 przeznaczono na 2 garaże, od 1982 działał w niej punkt katechetyczny. Przebudowana w 1996 wg projektu Jolanty i Marka Zemłów, mieści obecnie ochronkę parafialną, klub młodzieżowy, kawiarenkę.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

STODOŁA PLEBAŃSKA, kamienno-ceglana budowla o wymiarach 33 x 11 m, usytuowana na ►placu przykościelny. Po remoncie w 1977 (wymiana konstrukcji drewnianej dachu na metalową) służyła do 1997 jako budynek gospodarczy. Po przebudowie (projekt: inż. Marek Zemła; malarstwo: Jolanta Kalarus) mieści magazyn i salę na 150 osób.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126; P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

SZPITAL ZAKONU BONIFRATRÓW W BOGUCICACH p.w. Aniołów Stróżów, zakonna placówka lecznicza powstała z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki. Budowana w l. 1871–1874 w stylu neogotyckim, poświęcona 7 IX 1874. Obowiązki zarządcy pełnił Rajmund Czerny. Do 1926 administrowana przez zgromadzenie, w l. 1926–1939 i od 2009 – przez magistrat w Katowicach; od XI 1939 w budynku mieścił się niemiecki szpital wojskowy obsługiwany przez siostry z Narodowo- Socjalistycznej Opieki Społecznej; po 1945 do momentu odzyskania przez bonifratrów ►Szpital Miejski nr 1 im. L. Rydygiera. Zajmował I piętro zespołu klasztorno-szpitalnego; był wspomagany finansowo przez Józefę Markiefkę, radcę Ludwika Mauvego; wyznawców religii Mojżesza, protestantów. W 1886 szpital przebudowano według projektu L. Schneidera; w l. 1886, 1895 rozbudowano placówkę; w 1877 podłączono do ►wodociągu; w l. 1902–1903 wzniesiono nowy 2-piętrowy pawilon przy ul. Normy, w 1910 budynek zelektryfikowano; w l. 1980–1981 zmodernizowano szpital według projektu arch. Baranowskiego z Zawodzia. Początkowo zakonnicy byli w stanie objąć jednorazową opieką 30 chorych; w 1890 szpital dysponował 60 łóżkami; w l. 1902–1903 – 160; w 1926 – 210, a przed wybuchem II wojny światowej – 260. Pierwszym pacjentem był Karol Steuer z Raciborskiego; w 1874 szpital przyjął 152 pacjentów. Leczono głównie choroby śmiertelne, alkoholizm (delirium), syfilis, gruźlicę, a także urazy spowodowane wypadkami w pracy. Od 1882 funkcjonowały oddziały: okulistyczny, laryngologiczny, chirurgia miękka i kostna, psychiatria, zakaźny, dermatologiczny; na początku XX w. powstał blok operacyjny, a potem kolejno: laboratorium rentgenowskie (1912), fizykoterapia (1919), laboratorium bakteriologiczne (1920), oddział kobiecy (1935) prowadzony przez ►jadwiżanki. W l. 1920–1921 urządzono lazaret powstańczy chorób wenerycznych (funkcjonujący w strukturach Centralnego Szpitala Powstańczego); a w l. 1922–1925 wojskowy szpital rejonowy. Obecne w szpitalu znajdują się oddziały: anestezjologii i intensywnej terapii, chirurgii ogólnej, chirurgii urazowo-ortopedycznej z pododdziałem ortopedii dla dzieci, blok operacyjny, ginekologiczno-położniczy z pododdziałem ginekologii onkologicznej, noworodkowy, chorób wewnętrznych z pododdziałami: diagnostyki kardiologicznej oraz diabetologii, gastroenterologiczny, dział diagnostyki obrazowej oraz izba przyjęć. Funkcję lekarzy naczelnych pełnili: dr Moesser, dr Forner, dr Schibalski, ►Bruno Sogalla (1896–1913), dr Krebs (1914–1919), ►Jan Hlond (?), ►Maksymilian Wilimowski (1925–1926 i 1945), ►dr Jan Kozubowski (1926–1929), ►dr Władysław Kowalski (1929–1930), ►dr Władysław Bernadzikowski (1931–1939), Maria Janusz (2009–nadal); inni lekarze i pielegniarze: ►Ferdynand Adamczyk, ►Walter Witold Antes, ►Władysław Tadeusz Bernadzikowski, ►Stefania Brudny, ►Anna Fornalik, ►Jan Friedrich, ►Konrad Jarczyk, Antoni Paweł Palarczyk, ►Konrad Pojda, ►Konrad Pyrcik, ►Roman Julian Zieliński.
G. Grzegorek: 140. rocznica powstania Szpitala Zakonu Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów w Katowicach-Bogucicach. Katowice-Bogucice 2015; J. Myszor; Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

SZYBY KOPALNI „KATOWICE”: ►Adolph, ►Alexander, ►Anthon, ►Bartosz, Beda, ►Benno, Bernhard, Bertha, Berthram, ►Bogucice, ►Boże Narodzenie, ►Brunon, ►Carl, ►Cyrus, Franz, ►Friedrich, ►Generał Józef Bem, Gustaw, ►Gwarek, ►Henryk, Hugo, Johann, ►Ludwik, Martin, ►Moritz, ►Nothebohm, ►Nowy Szyb, ►Południowy, ►Rudolph, ►Simon, Szyb II, ►Versuchsschacht, ►Warszawa I/II.

scigala-franciszek

ŚCIGAŁA Franciszek Xawery (5 XII 1882, Woźniki – 2 IX 1940, Gusen), proboszcz, działacz narodowo-społeczny, absolwent Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Związany z polskim ruchem intelektualnym, był członkiem Kółka Polskiego, słuchaczem wykładów prof. Władysława Nehringa. Po święceniach kapłańskich w 1910 służył jako wikary w Bogucicach. L. 1914–1917 spędził w służbie sanitarnej wojsk niemieckich w Goczałkowicach. Był duszpasterzem w Siemianowicach. Uczestniczył akcji plebiscytowej. Od 1923 był proboszczem ►kościoła p.w. św. Szczepana i Doroty w Bogucicach. Współzałożyciel i członek zarządu ►Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Katowicach; działacz chadecki; patronował Narodowemu Związkowi Powstańców Śląskich i Żołnierzy, ►Stowarzyszeniu Pań Miłosierdzia p.w. św. Wincentego à Paulo. Autor licznych gawęd w „Gościu Niedzielnym”, współzałożyciel gwarectwa węglowego Abendstern w Małej Dąbrówce. Od 1937 sprawował funkcję wicedziekana Dekanatu Katowickiego. W 1940 aresztowany przez gestapo, osadzony w obozach koncentracyjnych Dachau, następnie w Gusen, gdzie zginął.
O duszą polską. Wystawa historyczna o działalności duchowieństwa śląskiego w XIX i XX w. Katowice 1991; Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2013.

ŚCIGAŁY FRANCISZKA OSIEDLE, wybudowane w 1976. Tworzy je 18 budynków, w których zamieszkuje 2,1 tys. osób w 777 mieszkaniach. Rada Osiedla wydaje gazetę „Wspólne Sprawy”. Osiedle posiada 11 lokali użytkowych, 8 kiosków wolno stojących, tereny zielone zajmują 3,2 ha. Od wielu lat tutejsi mieszkańcy własnym sumptem ozdabiają i balkony i tereny przylegające do budynków. W 2001 w miejskim konkursie na „Najpiękniejszy ogród Katowic” osiedle zajęło III miejsce w ogólnomiejskiej rywalizacji.
http://www.ksm.katowice.pl/index.

ŚWIĘTOJANKA (JOHANKA), kolonia pracowników kolejowych na ►Alpach Wełnowieckich, wybudowana w 1. 50. XIX w. w północnej części Bogucice; teren należał do ►parafii św. Szczepana w Bogucicach. W 1930 liczyła 50 mieszkańców.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

 

 

T

TORKAT, nieistniejące już sztuczne lodowisko w Katowicach. Obiekt rekreacyjno-sportowy powstał (zaprojektowany przez inż. Koldę, budowany od 1 IV do 7 XII 1930 przez Pierwszą Brneńską Fabrykę Maszyn w Brnie) jako pierwsze w Polsce i 13. na świecie lodowisko sztucznie chłodzone w kompleksie sportowym (m.in. letni brodzik dla dzieci, korty tenisowe, plansze szermiercze, kino panoramiczne, estrada) przy ul. Bankowej nad rz. Rawą w Katowicach. Wybudowanie Torkatu było warunkiem przyznania Polsce organizacji Mistrzostw Świata w hokeju na lodzie w 1931 jako zabezpieczenie, gdyby warunki pogodowe nie pozwoliły rozegrać turnieju na lodowisku naturalnym w Krynicy. Otwarcie lodowiska miało miejsce 7 XII 1930. Prowadzenie obiektu finansowała Spółdzielnia Sztuczny Tor Łyżwiarski w Katowicach, w 1933 został przejęty przez budżet miejski. Od 1936 obiekt dysponował przenośną trybuną na 10 tys. osób. Na przełomie 1938/1939 wszczęta została procedura przejęcia obiektu przez Hutę Baildon. Totkat, zdewastowany wskutek działalności wojsk hitlerowskich i sowieckich, repatriantów, ludności cygańskiej, huta odbudowała w l. 1945–1949 – odnowiono betonową płytę lodowiska o wymiarach 60 x 30 m, pod którą zainstalowano 12 km rurek wypełnionych solanką, zbudowano nowe trybuny obliczone na 15 tys. miejsc, nad maszynownią wzniesiono nowy budynek, w którym znalazły pomieszczenia szatnie, umywalnie z natryskami, punkt sanitarny, hotelik z pokojami dla 65 osób, restauracja i kawiarnia. Od 1950 administrację obiektem przejęła kopalnia „Katowice” (w l. 1953–1956 Torstal). Obiekt dwukrotnie był niszczony przez pożar (1954, 1973). Torkat był miejscem międzynarodowych i ogólnopolskich zawodów sportowych w hokeju na lodzie, łyżwiarstwie figurowym, szermierce, tenisie, zapasach (występowali tu m.in. Karl Schaeffer, Maxi Herber i Ernst Bayer, Sonja Henie, drużyny hokejowe Kanady). Sportowe imprezy (np. hokejowe spotkania ►„Górnika” Katowice z „Legią” Warszawa, których stawką było mistrzostwo Polski) gromadziły na trybunach tysiące kibiców. Latem obiekt zamieniał się w boisko lub salę koncertową. Katowiczanie oglądali wtedy m.in. występy amerykańskich koszykarzy z Harlem Globetrotters albo słuchali wokalistów Elli Fitzgerald, Paula Robesona, Michaja Burano, a wieczorami od maja do końca września na panoramicznym ekranie o szerokości 18,5 m wyświetlało filmy w kinie letnim. Z Torkatem była związana działalność kilku jednostek organizacyjnych sportu katowickiego m.in.: Katowickiego Klubu Łyżwiarskiego, Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, Śląskiego Klubu Hokejowego; sekcji hokeja na lodzie i szermierki ►Górnika 1920 Katowice. Od 1994 nieczynny. W 2010 w tym miejscu rozpoczęto budowę, a w 2012 otwarto Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA).
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; Tenże: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice w minionej rzeczywistości. Red. A. Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” BOGUCICE, gniazdo polskiego ruchu gimnastycznego, założone 11 VI lub 8 VII 1911. Powstało w wyniku zwycięstwa koncepcji decentralistycznych w TG „Sokół” I Katowice (pierwotnie zebrania odbywały się pod szyldem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego). Było jednym z najbardziej aktywnych gniazd w rejencji opolskiej, w l. 1912–1914 uczestniczyło w zlotach na Zadolu. Posiadało własna sokolnię (od 1922 w starej strzelnicy, siedzibie ►Koła Towarzystwa Czytelni Ludowych) oraz sztandar (poświęcony w 1914 w kościele w Gierałtowicach). Należało do sieci organizacji tworzących teatr amatorski (wśród wystawionych sztuk scenicznych popularnością cieszyły się: Nowy Rok, Flisacy, Chłopi Arystokraci, Amerykanin, Gwiazda Syberii). W l. 1914–1917, VIII–XII 1919, III–VII 1921 z powodu działań zbrojnych ►I wojny światowej, I ►powstania śląskiego (w którym członkowie brali liczny udział) i III ►powstania śląskiego (utworzyło wspólną jednostkę wojskową – 5. kompania 2. baonu 3. Katowickiego Pułku Piechoty im. Jarosława Dąbrowskiego – z ►KS Gwiazda Bogucice i ►Pierwszą Drużyną Harcerską) zawiesiło działalność. W 1920 skupiało 120 członków. Należało do Drugiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce; Śląskiego Związku Lekkoatletycznego (od 1928). Od 1927 nastąpił wyraźny podział działalności na sekcje sportowe: lekkoatletyka; narciarstwo sportowo-rekreacyjne, łyżwiarstwo, hokej na lodzie, przysposobienie wojskowe (strzelectwo, łucznictwo); po 1933 większy nacisk położono na rozwój gimnastyki sportowej i działalność artystyczną: kółko dramatyczne; w 1934 powstał chór męski. Publikowało własne wydawnictwa, m.in.: Album pieśni sokolich, Srebrna księga bogucickiego „Sokoła” (1936). Prezesi: Antoni Wysocki, ►Jan Brzeskot, Alojzy Majowski, Roman Tuszyński; działacze: ►Tomasz Kotlorz, ►Franciszek Kost, ►Antoni Miękina. Osiągnięcia: 13 (3–6–4) medali MP (1935–1938) w gimnastyce sportowej. Wybitni sportowcy: ►Wilhelm Breguła, ►Zygfryd Kuklok.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; Srebrna księga „Sokoła” w Bogucicach 1911–1936. Bogucice 1936; A. Steuer, J. Kocurek: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie" z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Katowice [2011].

Osiągnięcia sportowe Wilhelma Breguły w gimnastyce sportowej

RokKonkurencjaMiejsce
1935 poręcze 1
1935 drążek 2
1935 wielobój indywidualny 2
1935 skok przez konia 2
1936 drążek 1
1936 wielobój indywidualny 2
1936 kółka 2
1937 drążek 3
1937 skok przez konia 2
1938 drążek 1
1938 kółka 3
1938 skok przez konia 3
1938 poręcze 3

 

TOWARZYSTWO ŚPIEWACZE „LIRA” w Bogucicach, chór mieszany założony 12 IX 1902. Od 12 V 1910 należało do Związku Śląskich Kół Śpiewaczych; w 1912 skupiało 32 członków. W 1911 było inicjatorem powstania ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach. Na początku działało poza Bogucicami, w 1914 miało siedzibę w ►Sokolni. W l. 1914–1917 zawiesiło działalność. W 1917 reaktywowało działalność jako chór żeński; od 1920 miało sztandar. W 1926 ponownie zawiesiło działalność; w 1929 zorganizowało wieczór pieśni. Uczestniczyło w zlotach okręgowych chórów (5-krotnie do 1914 i 4-krotnie do 1933). Kilkakrotnie skreślane z listy członków Związku Śląskich Kół Śpiewaczych, wykreślone ostatecznie 31 XII 1934. Prezesi i dyrygenci: m.in. Jan Wieczorek (późniejszy burmistrz Tychów), ►Franciszek Głowacki, ►Leon Poniecki, ►Teodor Lewandowski, Augustyn Szwarc, Konrad Wróbel, Jan Koźlik.
J. Fojcik: Materiały do dziejów ruchu śpiewaczego na Śląsku. Katowice 1961.

TOWARZYSTWO św. BONIFACEGO, założone w 1907 przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, organizacja katolików niemieckich (zob. ►Działalność charytatywna). Przyczyniło się do rozwoju bibliotek bogucickich; podczas odpustów prowadziło kolektę na ubogich studentów.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; str. internetowa: bogucice,katowice.opoka.org.pl/?page_id= 18

 

 

U

ULICE BOGUCIC

Lp.Nazwa ulicyLokalizacjaLp.Nazwa ulicyLokalizacja
1. Akademicka Bogucice 62. Miarki Karola Zawodzie
2. Blachnickiego Franciszka Bogucice 63. Mieroszewskiego Krzysztofa Bogucice
3. Bogucicka Zawodzie 64. Misjonarzy Oblatów Koszutka
4. Bohaterów Monte Cassino Bogucice- Zawodzie 65. Modrzewiowa Koszutka / Bogucice
5. Bończyka Norberta Bogucice 66. Morawska Bogucice
6. Braci Stawowych Zawodzie 67. Morcinka Gustawa Koszutka
7. Broniewskiego Władysława Koszutka 68. Morwowa Koszutka / Bogucice
8. Brzozowa Koszutka 69. Murckowska Zawodzie
9. Bulwary Rawy Bogucice 70. Na obrzeżu Bogucice
10. Burowiecka Zawodzie 71. Nad Potokiem Zawodzie
11. Chromika Pawła Zawodzie 72. Nadgórników Bogucice
12. Chrześcijan Baptystów Bogucice 73. Nieborowskiego Józefa Bogucice
13. Cynkowa Zawodzie 74. Niedurnego Piotra Zawodzie
14. Czarneckiego Stefana Zawodzie 75. Normy Bogucice
15. Czecha Bronisława Zawodzie 76. Nowa Bogucice
16. Czerwieńskiego Bolesława Koszutka 77. Nowotarska Bogucice
17. Długa Zawodzie 78. Okrzeji Stefana Koszutka
18. Dobra Koszutka 79. Ordona Juliana Koszutka
19. Dobrowolskiego Tadeusza Bogucice 80. Paderewskiego Ignacego Zawodzie
20. Drzewna Zawodzie 81. Pawlika Jerzego plac Bogucice
21. Dudy-Gracza Jerzego Zawodzie 82. Piaskowa Zawodzie
22. Dunikowskiego Xawerego Koszutka 83. Pierwszego Maja Zawodzie
23. Floriana Zawodzie 84. Piotra Bogucice
24. Góreckiego Mikołaja Henryka Bogucice 85. Podhalańska Bogucice
25. Górnika Alfonsa Koszutka 86. Porcelanowa Zawodzie
26. Górna Bogucice 87. Puławska Bogucice
27. Grabonia Bogucice 88. Pułaskiego Kazimierza Zawodzie
28. Grabowa Koszutka 89. Racławicka Zawodzie
29. Graniczna Zawodzie 90. Reja Mikołaja Zawodzie
30. Grażyńskiego Michała Koszutka 91. Rejtana Tadeusza Zawodzie
31. Grunwaldzki Plac Koszutka 92. Rozdzieńskiego Zawodzie
32. Gwarków Plac Koszutka 93. Równoległa Zawodzie
33. Hołubki Gabriela Zawodzie 94. Ryszarda Bogucice
34. Hoppego Karola Bogucice 95. Sandomierska Bogucice
35. Hutnicza Zawodzie 96. Sikorskiego Władysława Zawodzie
36. Iłłakowiczówny Marii Koszutka 97. Skowrońskiego Aleksandra Zawodzie
37. Kaktusów Koszutka 98. Skrzypka Sławomira Bogucice
38. Karola Bogucice 99. Słonimskiego Antoniego Koszutka
39. Karoliny Bogucice 100. Sokolska Koszutka
40. Karpacka Bogucice 101. St. Etienne Zawodzie
41. Kasprzaka Marcina Koszutka 102. Staszica Stanisława Zawodzie
42. Katowicka Bogucice 103. Szeptyckiego Stanisława Zawodzie
43. Klonowa Koszutka 104. Szeroka Zawodzie
44. Koniarkowej Zofii Bogucice 105. Sztygarska Bogucice
45. Kopalniana Bogucice 106. Ścigały Franciszka ks. Bogucice
46. Korfantego Koszutka 107. Topolowa Koszutka
47. Kowalska Bogucice 108. Trzech Stawów Zawodzie
48. Krahelskiej Haliny Zawodzie 109. Wajdy Wincentego Plac Bogucice
49. Krakusa Bogucice 110. Waleriana Zawodzie
50. Krasińskiego Zygmunta Zawodzie 111. Węglana Bogucice
51. Kraszewskiego Juliana Bogucice 112. Wiązowa Koszutka / Bogucice
52. Kręta Bogucice 113. Widok Koszutka
53. Kujawska Bogucice 114. Wiślana Bogucice
54. Leopolda Bogucice 115. Wierzbowa Koszutka
55. Lubuska Bogucice 116. Wrocławska Bogucice
56. Ludwika Bogucice 117. Wróblewskiego Walerego Bogucice
57. Łączna Zawodzie 118. Wyspiańskiego Stanisława Bogucice
58. Łokietka Władysława Zawodzie 119. Wyszyńskiego Stefana Koszutka
59. Łużycka Bogucice 120. Zakopiańska Bogucice
60. Marcinkowskiego Karola Zawodzie 121. Żogały Brunona Bogucice
61. Markiefki Leopolda Bogucice 122. Żółkiewskiego Stanisława Zawodzie

 

URSOŃ Henryk (18 XI 1917, Bogucice – 1995, Zurych), hokeista na lodzie, zawodnik klubów: „Pogoń” Katowice (?–1937), „Dąb” Katowice (1937–1939), „Cracovia” Kraków (1946), „Zuricher Sport Club” Zurych (1947–1949). W l. 1938–1939 reprezentant Polski na MŚ i ME. Osiągnięcia: l (1–0–0) medal MP (1939). Walczył w kampanii wrześniowej; przez Słowację, Węgry, Jugosławię dotarł do Francji, w 1942 znalazł się w dywizji gen. Bronisława Prugar-Kettlinga internowanej w Szwajcarii. Od 1943 miał możliwość gry w szwajcarskich klubach hokejowych.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

 

 

V

VÄTERLANDISCHE FRAUEN VEREIN zob. ►Kobiecy ruch w Bogucicach i ►Niemieckie organizacje w Bogucicach.

VERSUCHSSCHAT, szyb badawczy ►kopalni „Katowice”, drążony ok. 1823–1833; w XIX w. uległ likwidacji.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

 

 

W

WAJDY OSIEDLE, 4 skupiska bloków wielkopłytowych, budowane w 1. 80 XX w. budynki o zróżnicowanym kształcie; zlokalizowane pomiędzy ►ul. K. Hoppego i ►Biblioteką Miejską w Bogucicach. Na terenie osiedla znajdują się: ►figura Matki Boskiej Boguckiej (ufundowana przez parafian w 2001), boisko osiedlowe, 2 pawilony usługowe, place zabaw.
http://www.ksm.katowice.pl/index 4.

WARSZAWA (Warszawa I/II, pierwotnie Mauve), szyb ►kopalni „Katowice”, wdechowy i odwadniający; w 1885 osiągnął 4 poziom wydobywczy 390,75 m, w l. 1912–1923 pogłębiony do 473 m; został unieruchomiony ok. 1999. Obecnie na wieży na wys. 37 m platforma widokowa w ►Muzeum Śląskim.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

WILHELMS FREUDE, pole górnicze (1 kopalnia znalazcza i 1200 miar) na terenie Bogucic, nadane 2 III 1840 przez Wyższy Urząd Górniczy w Brzegu Wilhelmowi Schneiderowi i ►Wincklerom; wolne kuksy (skreślone 1899) zostały przyznane ►dominium boguckiemu i Spółce Brackiej; w późniejszym okresie kuksy znalazły się w posiadaniu ok. 40 osób; wraz z konsolidacją katowickich pól jego części zostały wymienione na inne na części pól ►Albert i ►Präserwativ.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

WYŻSZA SZKOŁA DLA DZIEWCZĄT, placówka oświatowa – szkoła gospodarstwa domowego wraz z pensjonatem, założona w 1858 i powierzona ►boromeuszkom. Przyjmowała uczennice z zamożniejszych rodzin. Dochody tej placówki służyły utrzymaniu ►Sierocińca. W 1876 uległa likwidacji.
I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasy współczesne i J. Myszor: Parafia p. w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

 

 

Z

ZESPÓŁ CHARYTATYWNY przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, działa w 14 rejonach (obejmuje 28 ulic); działa w nim 30 osób, otaczając opieką chorych, biednych, niepełnosprawnych oraz rodziny wielodzietne. Współpracuje ze służbą zdrowia, PCK, pielęgniarkami środowiskowymi. Organizuje Tygodnie Miłosierdzia dla parafian.

ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAKŁADU DOSKONALENIA ZAWODOWEGO W KATOWICACH, placówka szkolnictwa zawodowego. Tradycjami sięga założonego w 1926 Śląskiego Instytutu Rzemieślniczego w Katowicach; reaktywowany w 1945 z inicjatywy Śląskiej Izby Rzemieślniczej w Katowicach; od 1948 funkcjonował jako Zakład Doskonalenia Rzemiosła; od 1955 prowadził szkolenie kierowców (zawodowych i amatorskich); od 1959 z Zasadniczą Szkołą Zawodową dla pracujących; od 1962 pod aktualną nazwą. Od 1953 siedziba instytucji mieściła się w gmachu przy ul. Krasińskiego 2; w 1966 – po rozbudowie ►Szkoły Podstawowej nr 14 – przy ►ul. Granicznej 27 (siedziba Technikum Fryzjerskiego, Niepublicznego Medycznego Studium Zawodowego, Technikum Hotelarskiego, Policealnej Szkoły Zawodowej kształcącej techników usług kosmetycznych). Obecnie mieści się w gmachu przy ul. św. Jacka 3, gdzie prowadzi: Technikum (technik usług fryzjerskich, technik hotelarstwa, fototechnik, technik przemysłu mody), Policealną Szkołę Zawodową (technik usług kosmetycznych); Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe (wykonywanie zabiegów fryzjerskich, projektowanie fryzur, rejestracja i obróbka obrazu). W 1991 wspólnie z Akademią Ekonomiczną (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny) i Wojewódzkim Biurem Pracy w Katowicach uruchomiono Instytut Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw „Promotor”, którego zadaniem jest kształcenie w zakresie zakładania i działania małych i średnich podmiotów gospodarczych. Ponadto różne struktury Zespołu Szkół Zawodowych Zakładu Doskonalenia Zawodowego działały w Tychach, Bielsku, Wadowicach, Andrychowie, Częstochowie, Kętach, Żywcu, Żarkach, Cieszynie, Świętochłowicach, Wiśle, Piekarach Śląskich, Katowicach (Śląska Szkoła Zarządzania im. Jerzego Ziętka, w 2016 – Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego). Współpracuje z firmami brytyjskimi, niemieckimi. Od l. 90. XX w. funkcjonuje w strukturach szkolnictwa niepublicznego.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; http://www.zdz.katowice.pl/historia-zakladu.

ZGROMADZENIE MISJONARZY Z MARIANNHILL, katolickie misyjne zgromadzenie zakonne (założone w 1882, oparte na regule św. Benedykta), którego jednoosobowy dom istniał w Bogucicach w okresie międzywojennym. Przebywał w nim jeden brat – Feliks Konstanty Mielewski (zm. 1942); początkowo mieszkał w wynajętym mieszkaniu, a w 1927 wydzierżawił od kurii diecezjalnej w Katowicach dom przy ►ul. Piotra 3. W 1. 1925–1939 wydawał czasopismo „Wiadomości Misyjne”.
AUM, zesp. 2, sygn. 341; P. Nadolski: Katolickie klasztory i domy zakonne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

 

 

Ż

ŻOŁNIERZA POLSKIEGO POMNIK, zlokalizowany na specjalnie usypanym sztucznym wzgórzu na ►Osiedlu Paderewskiego, przy ►ul. Granicznej i ►ul. gen. S. Szeptyckiego (przed pomnikiem plac, na którym w czasach PRL odbywały się parady i defilady). Autorami byli: rzeźbiarz Bronisław Chromy i inż. architekt Jerzy Pilitowski. Odsłonięty 6 X 1978 (w XXXV rocznicę powstania Ludowego Wojska Polskiego; w uroczystości uczestniczył gen. Wojciech Jaruzelski). Pomnik przedstawia trzech żołnierzy polskich z bronią w lewej ręce schowanych między skrzydłami orła; widnieją na nim nazwy miejsc pól bitewnych z czasów II wojny światowej. Wykonany z patynowanego brązu, składa się z 612 elementów o łącznym ciężarze 75 t. Monument odlały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych, huta „1 Maja” w Gliwicach, Odlewnia Zakładów Naprawczych w Siemianowicach Śląskich, „Wiromet” w Mikołowie i ZUT „Zgoda” Świętochłowice.
L. Szaraniec: Pomniki i miejsca pamięci narodowej. Katowice 1983.

ŻÓŁKIEWSKIEGO Stanisława ULICA (do 1920 i w l. 1939–1945 Herculesstraße), w pd.-wsch. części ►Zawodzia, dł. ok. 100 m, układ równoleżnikowy; łączy ►ul. 1 Maja z ►ul. Cynkową. Została przeznaczona do zabudowy ok. 1903. W okresie międzywojennym funkcjonowały na niej ►Zakłady MŁOT. Fabryka Tarcz Ściernych; Górnośląska Fabryka Wyrobów Aluminiowych Niedzwiedzki i s-ka; siedziba Polskiej Partii Narodowo-Socjalistycznej „Warta”. Ważniejsze obiekty (obecnie): siedziba Okręgu Polskiego Związku Wędkarskiego, dom noclegowy ABI, siedziby różnych firm, niepubliczny zakład opieki zdrowotnej.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; http://www.zurni.pl/lista-firm/slaskie-Katowice/uIica/kiewskiego; www.amersilesia.pl.

ŻYWY RÓŻANIEC, stowarzyszenie w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach; związek pobożny, najstarszy związek parafialny, założony 11 XI 1849. Zaprowadził kasę różańcową, a zgromadzone środki w 1887 wydał na renowację ►obrazu Matki Boskiej Boguckiej, w 1888 – na zorganizowanie przyjęcia dla biskupa Georga Koppa i opłaty za przyjazdy księdza do chorych. Na przełomie XIX i XX w. zreorganizowany przez ►ks. Ludwika Skowronka.